Suwalska Brygada Kawalerii

Suwalska Brygada Kawalerii (Suw. BK) – wielka jednostka kawalerii Wojska Polskiego.

Suwalska Brygada Kawalerii
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1937
Rozformowanie 1939
Tradycje
Rodowód IV Brygada Jazdy
IV Brygada Kawalerii
BK „Suwałki”
Kontynuacja 4 Brygada Kawalerii Pancernej
Dowódcy
Pierwszy płk kaw. Michał Ostrowski
Ostatni gen. bryg. Zygmunt Podhorski
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk kawaleria
Podległość SGO „Narew”

Formowanie i przekształceniaEdytuj

W maju 1921 „wojenna” VII Brygada Jazdy przemianowana została na IV Brygadę Jazdy. W jej skład weszły trzy pułki jazdy: 3 pułk Szwoleżerów Mazowieckich, 1 pułk Ułanów Krechowieckich i 2 pułk Ułanów Grochowskich oraz IV dywizjon artylerii konnej. W grudniu tego roku dowództwo brygady przeniesione zostało z garnizonu Grodno do Suwałk.

Wiosną 1924 IV BJ przemianowana została na IV Brygadę Kawalerii i podporządkowana dowódcy 1 Dywizji Kawalerii. Równocześnie z jej składu wyłączone zostały: 1 pułk Ułanów Krechowieckich (podporządkowany dowódcy XI BK) i IV dywizjon artylerii konnej (podporządkowany dowódcy artylerii konnej 1 DK). W lutym 1929 IV Brygada Kawalerii przemianowana została na BK „Suwałki” i usamodzielniona. W skład brygady ponownie włączony został 4 dywizjon artylerii konnej. Później dołączył 1 pułk Ułanów Krechowieckich z BK „Białystok”. 1 kwietnia 1937 BK „Suwałki” przemianowana została na Suwalską BK.

Organizacja pokojowa w latach 1937–1939
 
Suwalska BK w 1938

Brygada w kampanii wrześniowej 1939 rokuEdytuj

Osobny artykuł: Kampania wrześniowa.
Pozycje wojsk polskich 16/17.09.1939

Brygada pod dowództwem gen. bryg. Zygmunta Podhorskiego wchodziła w skład Samodzielne Grupy Operacyjnej „Narew”. Otrzymała zadanie osłony kierunku na Grodno z równoczesnym zapewnieniem osłony północnego skrzydła SGO. W dniach 1–2 września ukończyła koncentrację, osiągając ugrupowanie wyjściowe. 2 września Niemcy wykonali wypad na Bakałarzewo, lecz zostali odrzuceni ze stratami. Do 4 września akcja na tym odcinku ograniczyła się tylko do obustronnych wypadów.

W nocy z 3 na 4 września brygada z dużym sukcesem przeprowadziła wypad dwoma szwadronami 3 pułku Szwoleżerów Mazowieckich na Mieruniszki na terenie Prus Wschodnich. Naczelne Dowództwo poleciło jednak przesunąć ją do lasów między Pułtuskiem a Ostrowią Mazowiecką, jako konsekwencję planowanego uderzenia z rejonu Pułtuska na skrzydło wojsk nieprzyjaciela posuwających się wzdłuż zachodniego brzegu rzeki Orzyc i Narwi w kierunku południowym.

W nocy z 4 na 5 września brygada rozpoczęła marsz z rejonu Suwałk do Zambrowa przez Dąbrowę, Romanówkę, Knyszyn i Tykocin. 5 września cały dzień odpoczywała w lasach na południowy wschód od Augustowa. W nocy wykonała drugi etap przemarszu. Nadeszły też transporty kolejowe 3 pułku strzelców konnych. Transporty, zawrócone z Augustowa, skierowane zostały do Czerwonego Boru, gdzie pułk wyładował się i pozostał na postoju[1].

7 września brygada odpoczywała w rejonie Jabłoni Kościelnej pod Zambrowem. W dniach 9–10 września dowództwo brygady przejął czasowo płk Kazimierz Plisowski. W tym czasie wzięła ona udział w skutecznych, ale ciężkich walkach z niemiecką Dywizją Pancerną „Kempf” gen. mjr. Wernera Kempfa.

9 września o świcie dowódca brygady otrzymał rozkaz uderzenia na Piski i Księżopole. 1 pułk Ułanów Krechowieckich i 3 pułk Szwoleżerów Mazowieckich zaatakowały Niemców pod Ciągaczkami i Wiśniewem. Po południu opanowano Piski i Księżopole, biorąc licznych jeńców. O zmroku brygada wycofała się do lasów w rejonie Koskowa i Rząśnika. 2 pułk Ułanów Grochowskich został natomiast przydzielony do osłony skrzydła 18 Dywizji Piechoty od strony Wizny i 10 września toczył boje pod Rutkami z wojskami niemieckiego XIX Korpusu Armijnego gen. Heinza Guderiana.

Walki w ramach zwrotu zaczepnego SGO „Narew”

O zmroku 9 września brygada rozpoczęła marsz do rejonu KoskowoRząśnik i osiągnęła przed świtem[2]. O świcie 10 września uderzyła na nieprzyjaciela. Działania prowadzono na dwóch kierunkach: 1 pułk ułanów nacierał po osi Koskowo – Piotrowo – Choromany-Witnice-Piski oraz 3 pułk szwoleżerów po osi Rząśnik – Lubotyń – Wiśniewo Wielkie. Pułki kawalerii wspierał ogniem 4 dywizjon artylerii konnej. 1 pułk ułanów wszedł do walki na linii Nadbory – Choromany-Witnice. Uderzeniem czołowych szwadronów zdobyto wieś Choromany-Witnice, pewną ilość jeńców i samochodów. Po odrzuceniu kontrataku 12 czołgów nieprzyjaciela, pułk rozpoczął natarcie na Piski i zdobył je. Podczas tych walk niemiecki 44 dywizjon rozpoznawczy poniósł znaczne straty w sprzęcie i w ludziach. Wykorzystując powodzenie, oddziały pułku zaatakowały stanowiska ogniowe artylerii Dywizji Pancernej „Kempf”, zdobyły 4 działa i kilka samochodów pancernych, przy stratach własnych 11 rannych[3][4].

Na drugim kierunku nacierał 3 pułk szwoleżerów i zdobył Księżopole. Próba obejścia nieprzyjaciela od południa przez 2/3 p. szwol. spowodowała wycofanie się Niemców za rzekę Orz. Wieczorem brygada otrzymała rozkaz przejścia do lasów w rejonie Głębocz Wielki, a następnie wykonania marszu do rejonu na północny zachód od Zambrowa[5][6].

Działania odwrotowe

11 września brygada wyrwała się z kotła zambrowskiego i wycofywała się na południe od Zambrowa.

12 września razem z Podlaską Brygadą Kawalerii utworzyła Grupę Operacyjną gen. bryg. Zygmunta Podhorskiego.

W nocy z 13 na 14 września brygada stoczyła pod Olszewem walkę spotkaniową, w której poniosła duże straty i częściowo została rozproszona.18 września poszczególne jej oddziały zaczęły zbierać się w Puszczy Białowieskiej w rejonie miejscowości Doktorce. 20 września z zebranych w Puszczy Białowieskiej oddziałów brygady utworzono Brygadę Kawalerii „Plis”, która weszła w skład Dywizji Kawalerii „Zaza”.

Ośrodek Zapasowy brygady współtworzył Rezerwową Brygadę Kawalerii w Wołkowysku. Do Wołkowyska dotarł także spieszony 31 dywizjon pancerny działający wcześniej w składzie brygady.

Organizacja wojenna we wrześniu 1939Edytuj

Pododdziały przydzielone:

Obsada personalna Kwatery Głównej we wrześniu 1939 rokuEdytuj

  • dowódca brygady – gen. bryg. Zygmunt Podhorski (do 9 IX)
  • dowódca – płk Kazimierz Plisowski (od 9 IX)
  • oficer ordynansowy – ppor. rez. Henryk Rostworowski
  • szef duszpasterstwa – ks. kapelan Franciszek Lorenc
  • szef sztabu – mjr dypl. Edward Boniecki
  • oficer operacyjny – rtm. dypl. Adam Galica
  • oficer informacyjny – por. kaw. Ignacy Cieplak
  • kwatermistrz – rtm. dypl. Tadeusz Radziukinas
  • szef intendentury – kpt. Konstanty Meyer
  • oficer transportowy – rtm. w st. spocz. Franciszek Józef Hermanowicz
  • oficer uzbrojenia – por. rez. Otton Bigo vel Grygo
  • dowódca saperów – kpt. Paweł Głowacki
  • dowódca łączności – mjr Teodor Berlach-Tukalski
  • naczelny lekarz – mjr dr med. Józef Leszkowicz
  • naczelny lekarz weterynarii – kpt. lek. wet. Tadeusz Sagal
  • komendant Kwatery Głównej – mjr w st. spocz. Janusz Korczyński
  • dowódca szwadronu sztabowego – dowódca por. rez. Bohdan Różycki

Obsada personalna dowództwa w latach 1921–1939Edytuj

Dowódcy brygady
Szefowie sztabu brygady[a]
  • rtm. p.d. SG Leon Mitkiewicz-Żółłtek (do 15 X 1923 → [[]][13])
  • rtm. adj. szt. Eugeniusz Spasowicz (od 15 X 1923[13])
  • mjr dypl. Witold II Święcicki (do 1 IX 1931 → DOK IX[14])
  • rtm. dypl. Stefan Eichler (1 IX 1931[15] – 1 III 1934 → dyspozycja MSWewn[16].)
  • mjr dypl. kaw. Stanisław VII Piotrowski (1 III[17] – 22 XII 1934 → DOK II[18])
  • rtm. dypl. Leon Pruszanowski (od 22 XII 1934[19])
  • mjr dypl. kaw. Eugeniusz Święcicki (1938 – 1939)
  • mjr dypl. kaw. Edward Boniecki (do 20 IX 1939 → szef sztabu DK „Zaza”)
Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[20][b]
  • dowódca brygady – gen. bryg. inż. Zygmunt Podhorski
  • szef sztabu – mjr dypl. Edward Boniecki
  • I oficer sztabu – rtm. dypl. Adam Galica
  • II oficer sztabu – rtm. adm. (kaw.) Jan I Leśniewski
  • dowódca łączności – mjr łączn. Teodor Berlach-Tukalski
  • oficer intendentury – kpt. int. Konstanty Meyer

TradycjeEdytuj

Tradycje pułków Suwalskiej BK przejęła 4 Suwalska Brygada Kawalerii Pancernej im. Generała Brygady Zygmunta Podhorskiego z Orzysza, istniejąca w latach 1994–2000

UwagiEdytuj

  1. W latach 1924–1929 w dowództwie VII Brygady Kawalerii nie było stanowiska szefa sztabu
  2. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[21].

PrzypisyEdytuj

  1. PSZ. Tom I ↓, s. 2/32.
  2. Majorkiewicz 1972 ↓, s. 49.
  3. Kosztyła 1976 ↓, s. 175.
  4. Pluta-Czachowski i Wujcik 1986 ↓, s. 90.
  5. Kosztyła 1976 ↓, s. 176.
  6. Majorkiewicz 1972 ↓, s. 50.
  7. O kawalerii polskiej XX wieku s. 96.
  8. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 25 z 1 maja 1923 roku, s. 279.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 53 z 5 czerwca 1924 roku, s. 309.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 53 z 5 czerwca 1924 roku, s. 310.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 12 marca 1929 roku, s. 89.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 223.
  13. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 63 z 27 września 1923 roku, s. 584.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 23 października 1931 roku, s. 330.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 23 października 1931 roku, s. 322.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 177.
  17. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 150.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 262.
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 255.
  20. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 542.
  21. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.

BibliografiaEdytuj

  • Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2016-02-15].
  • Tadeusz Jurga, Krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 7, Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939 : organizacja, działania bojowe,, uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1975.
  • Mirosław Giętkowski, Artyleria konna Wojska Polskiego 1918-1939, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2001, ISBN 83-7174-823-X, OCLC 69505837.
  • Zygmunt Kosztyła: Wrzesień 1939 roku na Białostocczyźnie. Białystok: Białostockie Towarzystwo Naukowe, 1976.
  • Felicjan Majorkiewicz: Dane nam było przeżyć. Szkice historyczne, wspomnienia, materiały. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1972.
  • Polskie Siły Zbrojne w drugiej wojnie światowej. Kampania wrześniowa 1939. T. I/cz.2. Londyn: Instytut Historyczny im. gen Sikorskiego w Londynie.
  • Mjr dypl. Edward Boniecki, szef sztabu Suwalskiej BK. Relacja z kampanii wrześniowej, Włochy, 26 listopada 1945 r.. [dostęp 2016-09-29].
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.