Otwórz menu główne

Suwalska Brygada Kawalerii (Suw. BK) – wielka jednostka kawalerii Wojska Polskiego.

Suwalska Brygada Kawalerii
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1937
Rozformowanie 1939
Tradycje
Rodowód IV Brygada Jazdy
IV Brygada Kawalerii
BK „Suwałki”
Kontynuacja 4 Brygada Kawalerii Pancernej
Dowódcy
Pierwszy płk kaw. Michał Ostrowski
Ostatni gen. bryg. Zygmunt Podhorski
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk kawaleria
Podległość SGO „Narew”

Spis treści

Formowanie i przekształceniaEdytuj

W maju 1921 „wojenna” VII Brygada Jazdy przemianowana została na IV Brygadę Jazdy. W jej skład weszły trzy pułki jazdy: 3 pułk Szwoleżerów Mazowieckich, 1 pułk Ułanów Krechowieckich i 2 pułk Ułanów Grochowskich oraz IV dywizjon artylerii konnej. W grudniu tego roku dowództwo brygady przeniesione zostało z garnizonu Grodno do Suwałk.

Wiosną 1924 IV BJ przemianowana została na IV Brygadę Kawalerii i podporządkowana dowódcy 1 Dywizji Kawalerii. Równocześnie z jej składu wyłączone zostały: 1 pułk Ułanów Krechowieckich (podporządkowany dowódcy XI BK) i IV dywizjon artylerii konnej (podporządkowany dowódcy artylerii konnej 1 DK). W lutym 1929 IV Brygada Kawalerii przemianowana została na BK „Suwałki” i usamodzielniona. W skład brygady ponownie włączony został 4 dywizjon artylerii konnej. Później dołączył 1 pułk Ułanów Krechowieckich z BK „Białystok”. 1 kwietnia 1937 BK „Suwałki” przemianowana została na Suwalską BK.

Organizacja pokojowa w latach 1937–1939
 
Suwalska BK w 1938

Brygada w kampanii wrześniowej 1939 rokuEdytuj

Osobny artykuł: Kampania wrześniowa.
Pozycje wojsk polskich 16/17.09.1939

Brygada pod dowództwem gen. bryg. Zygmunta Podhorskiego wchodziła w skład Samodzielne Grupy Operacyjnej „Narew”. Otrzymała zadanie osłony kierunku na Grodno z równoczesnym zapewnieniem osłony północnego skrzydła SGO. W dniach 1–2 września ukończyła koncentrację, osiągając ugrupowanie wyjściowe. 2 września Niemcy wykonali wypad na Bakałarzewo, lecz zostali odrzuceni ze stratami. Do 4 września akcja na tym odcinku ograniczyła się tylko do obustronnych wypadów.

W nocy z 3 na 4 września brygada z dużym sukcesem przeprowadziła wypad dwoma szwadronami 3 pułku Szwoleżerów Mazowieckich na Mieruniszki na terenie Prus Wschodnich. Naczelne Dowództwo poleciło jednak przesunąć ją do lasów między Pułtuskiem a Ostrowią Mazowiecką, jako konsekwencję planowanego uderzenia z rejonu Pułtuska na skrzydło wojsk nieprzyjaciela posuwających się wzdłuż zachodniego brzegu rzeki Orzyc i Narwi w kierunku południowym.

W nocy z 4 na 5 września brygada rozpoczęła marsz z rejonu Suwałk do Zambrowa przez Dąbrowę, Romanówkę, Knyszyn i Tykocin. 5 września cały dzień odpoczywała w lasach na południowy wschód od Augustowa. W nocy wykonała drugi etap przemarszu. Nadeszły też transporty kolejowe 3 pułku strzelców konnych. Transporty, zawrócone z Augustowa, skierowane zostały do Czerwonego Boru, gdzie pułk wyładował się i pozostał na postoju[1].

7 września brygada odpoczywała w rejonie Jabłoni Kościelnej pod Zambrowem. W dniach 9–10 września dowództwo brygady przejął czasowo płk Kazimierz Plisowski. W tym czasie wzięła ona udział w skutecznych, ale ciężkich walkach z niemiecką Dywizją Pancerną „Kempf” gen. mjr. Wernera Kempfa.

9 września o świcie dowódca brygady otrzymał rozkaz uderzenia na Piski i Księżopole. 1 pułk Ułanów Krechowieckich i 3 pułk Szwoleżerów Mazowieckich zaatakowały Niemców pod Ciągaczkami i Wiśniewem. Po południu opanowano Piski i Księżopole, biorąc licznych jeńców. O zmroku brygada wycofała się do lasów w rejonie Koskowa i Rząśnika. 2 pułk Ułanów Grochowskich został natomiast przydzielony do osłony skrzydła 18 Dywizji Piechoty od strony Wizny i 10 września toczył boje pod Rutkami z wojskami niemieckiego XIX Korpusu Armijnego gen. Heinza Guderiana.

Walki w ramach zwrotu zaczepnego SGO „Narew”

O zmroku 9 września brygada rozpoczęła marsz do rejonu KoskowoRząśnik i osiągnęła przed świtem[2]. O świcie 10 września uderzyła na nieprzyjaciela. Działania prowadzono na dwóch kierunkach: 1 pułk ułanów nacierał po osi Koskowo – Piotrowo – Choromany-Witnice-Piski oraz 3 pułk szwoleżerów po osi Rząśnik – Lubotyń – Wiśniewo Wielkie. Pułki kawalerii wspierał ogniem 4 dywizjon artylerii konnej. 1 pułk ułanów wszedł do walki na linii Nadbory – Choromany-Witnice. Uderzeniem czołowych szwadronów zdobyto wieś Choromany-Witnice, pewną ilość jeńców i samochodów. Po odrzuceniu kontrataku 12 czołgów nieprzyjaciela, pułk rozpoczął natarcie na Piski i zdobył je. Podczas tych walk niemiecki 44 dywizjon rozpoznawczy poniósł znaczne straty w sprzęcie i w ludziach. Wykorzystując powodzenie, oddziały pułku zaatakowały stanowiska ogniowe artylerii Dywizji Pancernej „Kempf”, zdobyły 4 działa i kilka samochodów pancernych, przy stratach własnych 11 rannych[3][4].

Na drugim kierunku nacierał 3 pułk szwoleżerów i zdobył Księżopole. Próba obejścia nieprzyjaciela od południa przez 2/3 p. szwol. spowodowała wycofanie się Niemców za rzekę Orz. Wieczorem brygada otrzymała rozkaz przejścia do lasów w rejonie Głębocz Wielki, a następnie wykonania marszu do rejonu na północny zachód od Zambrowa[5][6].

Działania odwrotowe

11 września brygada wyrwała się z kotła zambrowskiego i wycofywała się na południe od Zambrowa.

12 września razem z Podlaską Brygadą Kawalerii utworzyła Grupę Operacyjną gen. bryg. Zygmunta Podhorskiego.

W nocy z 13 na 14 września brygada stoczyła pod Olszewem walkę spotkaniową, w której poniosła duże straty i częściowo została rozproszona.18 września poszczególne jej oddziały zaczęły zbierać się w Puszczy Białowieskiej w rejonie miejscowości Doktorce. 20 września z zebranych w Puszczy Białowieskiej oddziałów brygady utworzono Brygadę Kawalerii „Plis”, która weszła w skład Dywizji Kawalerii „Zaza”.

Ośrodek Zapasowy brygady współtworzył Rezerwową Brygadę Kawalerii w Wołkowysku. Do Wołkowyska dotarł także spieszony 31 dywizjon pancerny działający wcześniej w składzie brygady.

Organizacja wojenna we wrześniu 1939Edytuj

Pododdziały przydzielone:

Obsada personalna Kwatery Głównej we wrześniu 1939 rokuEdytuj

  • dowódca brygady – gen. bryg. Zygmunt Podhorski (do 9 IX)
  • dowódca – płk Kazimierz Plisowski (od 9 IX)
  • oficer ordynansowy – ppor. rez. Henryk Rostworowski
  • szef duszpasterstwa – ks. kapelan Franciszek Lorenc
  • szef sztabu – mjr dypl. Edward Boniecki
  • oficer operacyjny – rtm. dypl. Adam Galica
  • oficer informacyjny – por. kaw. Ignacy Cieplak
  • kwatermistrz – rtm. dypl. Tadeusz Radziukinas
  • szef intendentury – kpt. Konstanty Meyer
  • oficer transportowy – rtm. w st. spocz. Franciszek Józef Hermanowicz
  • oficer uzbrojenia – por. rez. Otton Bigo vel Grygo
  • dowódca saperów – kpt. Paweł Głowacki
  • dowódca łączności – mjr Teodor Berlach-Tukalski
  • naczelny lekarz – mjr dr med. Józef Leszkowicz
  • naczelny lekarz weterynarii – kpt. lek. wet. Tadeusz Sagal
  • komendant Kwatery Głównej – mjr w st. spocz. Janusz Korczyński
  • dowódca szwadronu sztabowego – dowódca por. rez. Bohdan Różycki

Obsada personalna dowództwa w latach 1921–1939Edytuj

Dowódcy brygady
Szefowie sztabu brygady[a]
  • rtm. p.d. SG Leon Mitkiewicz-Żółłtek (do 15 X 1923 → [[]][13])
  • rtm. adj. szt. Eugeniusz Spasowicz (od 15 X 1923[13])
  • mjr dypl. Witold II Święcicki (do 1 IX 1931 → DOK IX[14])
  • rtm. dypl. Stefan Eichler (1 IX 1931[15] – 1 III 1934 → dyspozycja MSWewn[16].)
  • mjr dypl. kaw. Stanisław VII Piotrowski (1 III[17] – 22 XII 1934 → DOK II[18])
  • rtm. dypl. Leon Pruszanowski (od 22 XII 1934[19])
  • mjr dypl. kaw. Eugeniusz Święcicki (1938 – 1939)
  • mjr dypl. kaw. Edward Boniecki (do 20 IX 1939 → szef sztabu DK „Zaza”)
Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[20][b]
  • dowódca brygady – gen. bryg. inż. Zygmunt Podhorski
  • szef sztabu – mjr dypl. Edward Boniecki
  • I oficer sztabu – rtm. dypl. Adam Galica
  • II oficer sztabu – rtm. adm. (kaw.) Jan I Leśniewski
  • dowódca łączności – mjr łączn. Teodor Berlach-Tukalski
  • oficer intendentury – kpt. int. Konstanty Meyer

TradycjeEdytuj

Tradycje pułków Suwalskiej BK przejęła 4 Suwalska Brygada Kawalerii Pancernej im. Generała Brygady Zygmunta Podhorskiego z Orzysza, istniejąca w latach 1994–2000

UwagiEdytuj

  1. W latach 1924–1929 w dowództwie VII Brygady Kawalerii nie było stanowiska szefa sztabu
  2. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[21].

PrzypisyEdytuj

  1. PSZ. Tom I ↓, s. 2/32.
  2. Majorkiewicz 1972 ↓, s. 49.
  3. Kosztyła 1976 ↓, s. 175.
  4. Pluta-Czachowski i Wujcik 1986 ↓, s. 90.
  5. Kosztyła 1976 ↓, s. 176.
  6. Majorkiewicz 1972 ↓, s. 50.
  7. O kawalerii polskiej XX wieku s. 96.
  8. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 25 z 1 maja 1923 roku, s. 279.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 53 z 5 czerwca 1924 roku, s. 309.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 53 z 5 czerwca 1924 roku, s. 310.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 12 marca 1929 roku, s. 89.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 223.
  13. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 63 z 27 września 1923 roku, s. 584.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 23 października 1931 roku, s. 330.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 23 października 1931 roku, s. 322.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 177.
  17. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 150.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 262.
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 255.
  20. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 542.
  21. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.

BibliografiaEdytuj

  • Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2016-02-15].
  • Tadeusz Jurga, Krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 7, Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939 : organizacja, działania bojowe,, uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1975.
  • Mirosław Giętkowski, Artyleria konna Wojska Polskiego 1918-1939, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2001, ISBN 83-7174-823-X, OCLC 69505837.
  • Zygmunt Kosztyła: Wrzesień 1939 roku na Białostocczyźnie. Białystok: Białostockie Towarzystwo Naukowe, 1976.
  • Felicjan Majorkiewicz: Dane nam było przeżyć. Szkice historyczne, wspomnienia, materiały. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1972.
  • Polskie Siły Zbrojne w drugiej wojnie światowej. Kampania wrześniowa 1939. T. I/cz.2. Londyn: Instytut Historyczny im. gen Sikorskiego w Londynie.
  • Mjr dypl. Edward Boniecki, szef sztabu Suwalskiej BK. Relacja z kampanii wrześniowej, Włochy, 26 listopada 1945 r.. [dostęp 2016-09-29].
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.