Wileńska Brygada Kawalerii

Wileńska Brygada Kawalerii (Wil. BK) – wielka jednostka kawalerii Wojska Polskiego.

Wileńska Brygada Kawalerii
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1937
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca „Wileńska”
Tradycje
Rodowód 3 Samodzielna Brygada Kawalerii
Dowódcy
Pierwszy gen. bryg. Rudolf Dreszer
Ostatni płk dypl. Konstanty Drucki-Lubecki
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
bitwa pod Piotrkowem (4–6 IX 1939)
Organizacja
Dyslokacja garnizon Wilno[a]
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk kawaleria

Okres międzywojennyEdytuj

1 kwietnia 1937 roku 3 Samodzielna Brygada Kawalerii została przemianowana na Wileńską Brygadę Kawalerii.

 
W dawnym pałacu Paców mieściło się dowództwo WBKaw

W okresie międzywojennym dowództwo Wileńskiej Brygady Kawalerii rozmieszczono w dawnym pałacu Paców przy ulicy Wielkiej[1].

Organizacja pokojowa Wileńskiej BK

Udział w wojnie obronnej 1939Edytuj

Wileńska Brygada Kawalerii pod dowództwem płk. dypl. Konstantego Druckiego-Lubeckiego wchodziła w skład Północnego Zgrupowania Armii "Prusy". W nocy z 31 sierpnia na 1 września wyładowała się w Koluszkach i Rogowie z transportu kolejowego. W dniach 2–5 września osłaniała Piotrków Trybunalski. Następnie wraz z innymi jednostkami wycofała się na przeprawy na Wiśle. 8 września po południu 4 Pułk Ułanów Zaniemeńskich został zaatakowany pod Jedlnią przez niemiecką 1 Dywizję Lekką gen. mjr. Friedricha Wilhelma von Loepera. Po godzinnej walce i stracie 2 czołgów Niemcy zrezygnowali z ataków czołowych i zaczęli obchodzić skrzydło pułku, który w związku z groźbą okrążenia musiał się wycofać. Na drugiej linii obrony pułk stawiał opór aż do wieczora, niszcząc kolejne 3 niemieckie czołgi. Następnie oddziały brygady wycofały się do rejonu Maciejowic, prowadząc po drodze działania osłaniające odwrót 13, 19 i 29 Dywizji Piechoty oraz przeprawy przez Wisłę. 4. Pułk Ułanów Zaniemeńskich bronił tej pozycji do popołudnia 9 września i po stracie dział przeciwpancernych ustąpił. Brygada nie wykonała zadania obrony przedmościa w Maciejowicach i wycofała się przedwcześnie na północ (walka w obronie mostu nie trwała nawet godziny)[2]. Pułki otrzymały rozkaz do przeprawy w rejonie Magnuszewa na własną rękę i nie dysponując środkami przeprawowymi. W rezultacie Wileńska Brygada Kawalerii przestała się liczyć jako związek taktyczny. W ten sposób bez walki poniesiono bardzo duże straty. Wielu żołnierzy utonęło, a ciężki sprzęt pozostał na drugim brzegu.

Jednocześnie 23 Pułk Ułanów Grodzieńskich został odcięty od reszty brygady i rozpoczął walkę partyzancką w Górach Świętokrzyskich. 10 września Wileńska Brygada Kawalerii, po przeprawie miała się ześrodkować w lesie pod Łaskarzewem. Przybył tam dowódca brygady tylko z dowódcą łączności, ponieważ nie miał już swojego sztabu. O świcie tego samego dnia dowódca 4. Pułku Ułanów Zaniemeńskich z drugim szwadronem przemieścił się do lasu pod Łaskarzewem. Wobec nienapotkania pozostałych pododdziałów pułku ani innych oddziałów brygady, ruszył w rejon ześrodkowania Armii "Prusy" w pobliżu Lubartowa. Z kolei ppłk dypl. Józef Szostak po przeprawieniu 13 Pułku Ułanów Wileńskich przez Wisłę nie uformował go w kolumnę i nie poprowadził do Łaskarzewa, lecz rozkazał dowódcom szwadronów maszerować samodzielnie do Garwolina. Część pododdziałów dołączyła 13 września do pozostałych jednostek na czele z ppłk. Eugeniuszem Święcickim, który zbierał rozproszone pododdziały brygady. Następnego dnia podporządkowano je dowódcy Kombinowanej Brygady Kawalerii płk. Adamowi Zakrzewskiemu. Stoczyła ona walki na szlaku od Lubartowa do Majdanu Sopockiego, gdzie weszła następnie w skład Grupy Operacyjnej Kawalerii gen. bryg. Władysława Andersa. Podczas przebijania się na Węgry oddziały tej grupy zostały rozbite 26 września. Inna część Wileńskiej Brygady Kawalerii trafiła do brygady płk. Zakrzewskiego i wzięła udział w II bitwie tomaszowskiej, podczas której skapitulowała.

Gros Ośrodka Zapasowego brygady wzięło udział w obronie Wilna przed Armią Czerwoną 18 września. Następnie spieszony oddział został wycofany do Mejszagoły w celu osłony tego ośrodka jako najlepszego miejsca do ewakuacji polskich oddziałów z Wilna na Litwę. 20 września OZ brygady przeszedł na Litwę. Jeden ze szwadronów ośrodka wpadł w ręce sowieckie 21 września w lesie koło Nowo-Wilejki. W Pohulance poddał się Armii Czerwonej szwadron koni remontowych ośrodka.

Obsada personalna kwatery głównejEdytuj

 
Płk dypl. Konstanty Drucki-Lubecki
  • dowódca brygady – płk dypl. kaw. Konstanty Drucki-Lubecki
  • oficer ordynansowy - por. Edward Kukiel-Krajowski
  • oficer dyspozycyjny por. Kazimierz Szalewicz
  • szef sztabu – mjr dypl. kaw. Jan Schaitter
  • I oficer operacyjny - kpt. dypl. art. Juliusz Szostak
  • II oficer operacyjny - rtm. dpl. Stanisław Kuczyński
  • I oficer informacyjny - rtm. kontr. Wassan bek Totjew (†21 IX 1939 Dub)
  • II oficer informacyjny - rtm. Józef Sztukowski († 1940 Katyń)
  • kwatermistrz – kpt. dypl. art. Zenon Władysław Kropiński
  • oficer intendentury - kpt. int. Lubomir Jan Chrzanowski
  • komendant Kwatery Głównej – mjr Tadeusz Nowakowski
  • kapelan – st. kpl. ks. Wacław Sankowski
  • dowódca szwadronu sztabowego – rtm. rez. Witold Pruszyński

Organizacja wojenna we wrześniu 1939 rokuEdytuj

Żołnierze brygadyEdytuj

Obsada personalna dowództwaEdytuj

Dowódcy brygady
Szefowie sztabu brygady
Obsada personalna w marcu 1939 roku[12][b]
  • dowódca brygady – gen. bryg. Rudolf Dreszer
  • zastępca dowódcy – płk dypl. kaw. Konstanty Drucki-Lubecki
  • szef sztabu – ppłk dypl. kaw. Jerzy Skrzydlewski
  • I oficer sztabu – kpt. dypl. art. Zenon Władysław Kropiński
  • II oficer sztabu – rtm. (adm.) Józef Sztukowski
  • oficer dyspozycyjny (na kursie we Francji) – kpt. dypl. art. Adam Franciszek Józef Ziętkowski
  • dowódca łączności – mjr łączn. Wacław Orchowski
  • oficer intendentury – kpt. int. Lubomir Jan Chrzanowski

Żołnierze Brygady (w tym OZ) – ofiary zbrodni katyńskiejEdytuj

Biogramy zamordowanych znajdują się na stronie internetowej Muzeum Katyńskiego[14]

Nazwisko i imię stopień zawód miejsce pracy / służby (stanowisko) zamordowany
przed mobilizacją we wrześniu 1939
Drucki-Lubecki Konstanty pułkownik żołnierz zawodowy dowódca brygady dowódca brygady ULK
Staszewicz Jan por. rez. OZ Wileńskiej BK Katyń
Chrzanowski Lubomir[15] kpt. dypl. żołnierz zawodowy oficer intendentury Wil. BK Charków
Krajowski-Kukiel Edward[16] porucznik żołnierz zawodowy oficer ordynansowy Charków
Kuczyński-Iskander Bej Stanisław[17] rtm. dypl. żołnierz zawodowy II oficer operacyjny Wil. BK Charków
Nowakowski Tadeusz Adam[18] major w st. sp. żołnierz zawodowy komendant Kwatery Głównej Charków
Pruszyński Witold[19] rtm kaw. ziemianin wł. majątku Rusota (e) dowódca szw. sztabowego Charków
Jan Schaitter mjr dypl. żołnierz zawodowy szef sztabu brygady Charków
Skrzydlewski Jerzy Ludwik ppłk. dypl. żołnierz zawodowy szef sztabu GOKaw. Nr 1 Charków

UwagiEdytuj

  1. Dowództwo i sztab Wileńskiej BK stacjonowało w pałacu Michała Paca.
  2. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[13].

PrzypisyEdytuj

  1. Wodzyński 2016 ↓, s. 10.
  2. "Komentarze do historii polskich działań obronnych 1939 roku", Wyd. Czytelnik Warszawa 1983, tom 2, strona 339
  3. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 75 z 21 lipca 1925 roku, s. 395.
  4. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 125 z 28 listopada 1924 roku, s. 704.
  5. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 17 marca 1927 roku, s. 70, 88.
  6. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 maja 1927 roku, s. 125.
  7. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 103 z 2 października 1924 roku, s. 569.
  8. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 29 z 26 lipca 1926 roku, s. 231.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 listopada 1928 roku, s. 365.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 20 września 1930 roku, s. 299.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 160.
  12. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 542.
  13. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  14. Księgi Cmentarne – biogramy oficerów.
  15. Księgi Cmentarne – wpis 4797.
  16. Księgi Cmentarne – wpis 5944.
  17. Księgi Cmentarne – wpis 6036.
  18. Księgi Cmentarne – wpis 6646.
  19. Księgi Cmentarne – wpis 6983.

BibliografiaEdytuj

  • Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2019-02-09].
  • Bogumił Kacperski, Jan Zbigniew Wroniszewski - Końskie i powiat konecki 1939-1945
  • Bohdan Królikowski - Czas ułanów wyd. Bellona Warszawa 1993
  • Artur Wodzyński: Wielka księga piechoty polskiej 1918–1939. 1 Dywizja Piechoty Legionów. Warszawa: Edipresse Polska SA, 2016. ISBN 978-83-7945-593-5.
  • Wojciech Zalewski - Piotrków 1939 wyd. Bellona Warszawa 2000
  • Jan Wróblewski - Armia Prusy, Warszawa 1986.
  • Jan Przemsza-Zieliński - Wrześniowa księga chwały kawalerii polskiej, wyd. Bellona Warszawa 2005
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.