Otwórz menu główne

Wisconsin

stan Stanów Zjednoczonych
Ten artykuł dotyczy stanu w USA. Zobacz też: inne znaczenia.

Wisconsin (wymowa:/wɪˈskɑːnsɪn/ i) – stan na północy Stanów Zjednoczonych, leżący w regionie Midwest, nazywanym także regionem Wielkich Jezior.

Wisconsin
State of Wisconsin
stan
30. stan od 29 maja 1848
Pieczęć Flaga
Pieczęć Flaga
Dewiza: Forward
Państwo  Stany Zjednoczone
Stolica Madison
Kod ISO 3166-2 US-WI
Gubernator Tony Evers (D)
Powierzchnia 169 635[1] km²
Populacja (2017)
• liczba ludności

5 795 483[2]
• gęstość 38,13 os./km²
Strefa czasowa UTC-06:00
UTC-05:00
Języki urzędowe de iure brak
de facto angielski
Położenie na mapie USA
Położenie na mapie
Strona internetowa
Portal Portal Stany Zjednoczone

Wisconsin położone jest pomiędzy Jeziorem Górnym na północy i jeziorem Michigan na wschodzie. Na zachodzie graniczy ze stanem Minnesota, na południowym zachodzie ze stanem Iowa, na południu z Illinois, a na północnym wschodzie z Michigan.

Obszar całego stanu jest w większości nizinny i występują tu liczne jeziora polodowcowe.

Według spisu powszechnego z 2001 roku Wisconsin miało 5 285 604 mieszkańców, z czego 505 358 to Amerykanie polskiego pochodzenia – Polonia.

Spis treści

HistoriaEdytuj

  • 1634 – na ziemie przyszłego stanu dotarł francuski badacz Jean Nicolet
  • 1672 – terytorium zostało włączone do kolonialnych posiadłości Francji
  • 1763 – własność Wielkiej Brytanii
  • 1783 – Wielka Brytania przekazała terytorium Stanom Zjednoczonym
  • 1812 – Brytyjczycy ostatecznie opuścili Wisconsin
  • 29 maja 1848 – Wisconsin zostało przyjęte do Unii (jako trzydziesty stan)

DemografiaEdytuj

Na podstawie spisu ludności z roku 2010 stwierdzono, że stan Wisconsin liczył 5 686 986 mieszkańców, co oznaczało wzrost o 323 313 (6,0%) w porównaniu z poprzednim spisem z roku 2000. Dzieci poniżej piątego roku życia stanowiły 5,8% populacji, 22,1% mieszkańców nie ukończyło jeszcze osiemnastego roku życia, a 16,5% to osoby mające 65 i więcej lat. 50,3% ludności stanu stanowiły kobiety[3].

JęzykEdytuj

W 2010 roku najpowszechniej używanymi językami były[4]:

Rasy i pochodzenieEdytuj

87,3% mieszkańców stanowiła ludność biała (81,3% nie licząc Latynosów), 6,7% to Murzyni lub Afroamerykanie, 2,9% to Azjaci, 1,9% było rasy mieszanej, 1,2% to rdzenna ludność Ameryki i 0,1% to Hawajczycy i mieszkańcy innych wysp Pacyfiku. Latynosi stanowili 6,9% ludności stanu[3].

Do największych grup należały osoby pochodzenia niemieckiego (38,6%), irlandzkiego (10,6%), polskiego (8,5%), norweskiego (7,3%) i angielskiego (5,6%). Do innych większych grup należały osoby pochodzenia meksykańskiego (276,5 tys.), francuskiego (230,3 tys.), włoskiego (198,6 tys.), „amerykańskiego” (169,7 tys.), szwedzkiego (142,4 tys.), holenderskiego (134,3 tys.), czeskiego (89,3 tys.), szkockiego (84,7 tys.), duńskiego (58,9 tys.), szwajcarskiego (56,3 tys.) i portorykańskiego (56,3 tys.)[5][6].

Wśród ludności azjatyckiej najliczniejsi byli Hindusi (30,1 tys.) i Chińczycy (23,4 tys.)[5].

ReligiaEdytuj

Struktura religijna w 2014 r.[7]:

Polonia w WisconsinEdytuj

Polonia w tym stanie stanowi 9,6% ogółu ludności stanu i jest to według danych z 2001 roku około 505 358 osób, co jest największym udziałem ze wszystkich zjednoczonych stanów Ameryki. Jednak tylko niewielki procent tej grupy Amerykanów polskiego pochodzenia w Wisconsin mówi po polsku i ma głębsze związki z Polską.

Wśród znanych przedstawicieli tej grupy etnicznej są między innymi David Zubik (katolicki biskup w Green Bay), Jerome Listecki (katolicki arcybiskup w Milwaukee), Raphael Fliss (katolicki biskup w Superior), Dave Cieslewicz (burmistrz Madison, stolicy stanu Wisconsin).

Wielu przedstawicieli Polonii mieszka w Wisconsin Dells i Stevens Point. W jedynym z tamtejszych kościołów, kościele św. Cecylii, odprawiana jest msza w języku polskim w każdą ostatnią niedzielę miesiąca.

Największa grupa Polonii mówiącej po polsku mieszka w Milwaukee. Jednymi z pierwszych polskich imigrantów w Milwaukee byli Kaszubi, którzy zamieszkali wyspę Jones Island na jeziorze Michigan, ponieważ ta wyspa przypominała im życie nad Morzem Bałtyckim. Wyspa ta nie jest zamieszkana przez Kaszubów, ale znajduje się tam park Kaszube's Park, który powstał z myślą o nich. Trzeci polski kościół w Stanach Zjednoczonych (pierwszy w dużym mieście) powstał w tym mieście w 1866. Od końca XIX w. i w XX w. polscy imigranci zbudowali osiemnaście polskich kościołów w Milwaukee; kościół św. Stanisława, kościół św. Jadwigi, kościół św. Jacka, kościół św. Wincentego, bazylika św. Jozefata, kościół św. Cyryla i św. Metodego, kościół św. Kazimierza, kościół pw. Matki Bożej Częstochowskiej, św. Jana Kantego, św. Wojciecha, św. Barbary, kościół Najświętszego Sakramentu, kościół św. Aleksandra, kościół św. Heleny, kościół św. Ignacego, kościół św. Marii Magdaleny, kościół św. Pawła, i kościół polskokatolicki Najświętszego Imienia. W każdym z tych kościołów przez wiele lat były odprawiane msze święte w języku polskim. Obecnie jedyną polską parafią w Milwuakee, w której odprawia się msze święte w języku polskim, jest parafia św. Maksymiliana Kolbego (w kościele św. Cyryla i św. Metodego). Oprócz tego w Milwaukee funkcjonuje polska Szkoła Sobotnia im. Jana Pawła II.

W 2012 roku z inicjatywy „młodej Polonii” powstało Polskie Stowarzyszenie w Wisconsin. Pod patronatem stowarzyszenia powstała Polska Szkoła w Wisconsin. Do szkoły uczęszcza sześćdziesięcioro dzieci z rejonów południowo-wschodniego i środkowego Wisconsin.

MiastaEdytuj


 
Milwaukee
 
Madison

Miasto Hrabstwo Liczba mieszkańców

 
Green Bay
 
Kenosha

1 Milwaukee Milwaukee 594 833
2 Madison Dane 233 209
3 Green Bay Brown 104 057
4 Kenosha Kenosha 99 218
5 Racine Racine 78 860
6 Appleton Outagamie 72 623
7 Waukesha Waukesha 70 718
8 Oshkosh Winnebago 66 083
9 Eau Claire Eau Claire 65 883
10 Janesville Rock 63 575

Przemysł i bogactwa naturalneEdytuj

  • Rolnictwo
    • uprawa kukurydzy, roślin strączkowych, buraków, owsa, kapusty i żurawiny
    • hodowla bydła (głównie mlecznego), trzody chlewnej i drobiu
  • Przemysł maszynowy, spożywczy, metalowy, transportowy, papierniczy i drzewny
  • Handel i usługi

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. State Area Measurements and Internal Point Coordinates (ang.). U.S. Census Bureau. [dostęp 2018-04-09].
  2. U.S. Census Bureau QuickFacts: Wisconsin Population estimates, U.S. Department of Commerce [dostęp 2018-01-04] (ang.).
  3. a b QuickFacts Wisconsin; UNITED STATES, United States Census Bureau [dostęp 2019-02-17].
  4. Data Center Results, apps.mla.org [dostęp 2019-02-17].
  5. a b U.S. Census Bureau, 2013-2017 American Community Survey 5-Year Estimates, factfinder.census.gov [dostęp 2019-02-17] (ang.).
  6. U.S. Census Bureau, 2017 American Community Survey 1-Year Estimates, factfinder.census.gov [dostęp 2019-02-17] (ang.).
  7. Religion in America: U.S. Religious Data, Demographics and Statistics, Pew Research Center [dostęp 2019-02-17] (ang.).
  8. a b State Membership Report, www.thearda.com [dostęp 2019-02-17].

Linki zewnętrzneEdytuj