Otwórz menu główne

Vysoká hole

góra w Czechach

Vysoká hole (niem. Hohe Heide[2]) – szczyt (góra) o wysokości 1465 m n.p.m. (podawana jest też wysokość 1464 m n.p.m. lub 1463 m n.p.m.) w paśmie górskim Wysokiego Jesionika (czes. Hrubý Jeseník), w północno-wschodnich Czechach, w Sudetach Wschodnich, w obrębie gminy Malá Morávka, na historycznej granicy Śląska i Moraw, wyznaczonej przez stojący na górze w odległości około 160 m na północny wschód od szczytu kamień graniczny z piaskowca, z 1681 roku[3][4][5]. Kamień ten jednocześnie wyznaczał granice trzech państw feudalnych, które tu się zbiegały: Zakonu krzyżackiego z Bruntálu, Państwa velkolosińskiego i Państwa janovickiego[6].

Vysoká hole
Ilustracja
Góra Vysoká hole z widoczną z lewej u góry najwyższą przełęczą pasma Sedlo u Petrových kamenů
Państwo  Czechy
Położenie Malá Morávka
Pasmo Wysoki Jesionik
(czes. Hrubý Jeseník)
(Sudety)
Wysokość 1465 m n.p.m.
Wybitność 150[1] m
Położenie na mapie Sudetów
Mapa lokalizacyjna Sudetów
Vysoká hole
Vysoká hole
Ziemia50°03′31,1″N 17°13′49,7″E/50,058639 17,230472
Kamień graniczny na połaci szczytowej góry Vysoká hole

CharakterystykaEdytuj

LokalizacjaEdytuj

Vysoká hole jest drugą co do wysokości (po górze Pradziad (czes. Praděd)) górą Czeskiego Śląska, Moraw i części Wysokiego Jesionika (mikroregionu) o nazwie Masyw Pradziada i Wysokiej Holi (czes. Pradědská hornatina). To bardzo rozległa góra o wyrównanej i spłaszczonej powierzchni połaci szczytowej (około 20 ha), oddalona o około 2,5 km na południe od góry Pradziad, leżąca na jego głównym grzbiecie, ciągnącym się od przełęczy Červenohorské sedlo do przełęczy Skřítek.

Jest dobrze rozpoznawalna jako góra masywna o niemal poziomym kształcie części szczytowej, leżąca przy charakterystycznym „zębie” skaliska szczytowego sąsiedniej góry Petrovy kameny.

Otaczają ją liczne szczyty: od północy Petrovy kameny, od północnego wschodu Ostrý vrch i Hradečná, od wschodu U Pecí, od południowego wschodu Temná, od południowego zachodu Kamzičník i od południowego zachodu: Nad soutokem, Zámčisko-SZ i Zámčisko-S[3].

StokiEdytuj

Warto dodać, że na niektórych mapach występuje na stoku północno-wschodnim góry dodatkowy szczyt o nazwie Suť (1224 m n.p.m.)[7]. Z uwagi jednak na słabe zróżnicowanie i ekspozycję tego szczytu na tle stoku, nowsze opracowania i pomiary sugerują, aby tę nazwę przypisać raczej do części stoku[8], na którym występuje tzw. Kamienne morze, obszar pokryty gruzem skalnym, powstałym na skutek działania erozji[9].

 
Widok ze skaliska blisko szczytu Hradečná na Suť (kamienne morze) na stoku góry Vysoká hole

Zasadniczo można wyróżnić cztery podstawowe stoki góry[3]:

  • zachodni, ciągnący się od połaci szczytowej do góry Nad soutokem, ograniczony dwoma żlebami Svinnim ż. (od północy) i Medvědim důlem (od południa), bardzo stromy o średnim nachyleniu na odcinku 50 m dochodzącym do 45°;
  • północno-wschodni ciągnący się do przełęczy położonej na wysokości 1018 m n.p.m., w kierunku góry Hradečná, ograniczony od północy doliną potoku Bílá Opava;
  • wschodni o nazwie Dlouhý vrch, najdłuższy (około 4,8 km), ciągnący się do góry o nazwie U Pecí, ograniczony od południa doliną potoku Bělokamenný p.;
  • południowo-wschodni ciągnący się do przełęczy położonej na wysokości 1207 m n.p.m., w kierunku góry Temná.

Na stokach góry widoczne są zarośnięte trawami leje (o średnicy do 10 m i głębokości do 1,5 m) po ćwiczeniach artyleryjskich w latach 1919-1922 i być może po wybuchach bomb z czasów II wojny światowej. Wszystkie stoki (poza wytyczonymi szlakami turystycznymi) pokryte są siecią dróżek i ścieżek. Przemierzając je zaleca się korzystanie ze szczegółowych map, ułatwiających orientację w terenie[3].

SzczytEdytuj

Najwyższy punkt góry znajduje się przy ścieżce głównej, oznakowanej słupkami, w pobliżu głównego punktu geodezyjnego o wysokości 1464,66 m n.p.m., położonego w odległości około 150 m na południowy zachód od drewnianej chatki z drogowskazem o nazwie Vysoká hole[10], z widocznymi koło niego zamontowanymi dwoma, stalowymi słupkami[11][12][13].

 
Widok ze ścieżki głównej na chatkę i punkt geodezyjny na szczycie góry Vysoká hole

Na wielu mapach podawany jest inny szczyt góry o współrzędnych geograficznych (50°03′43,5″N 17°14′11,3″E/50,062083 17,236472) i wysokości 1464 m n.p.m., oddalony o około 240 m na południowy wschód od ścieżki głównej, na którym również znajduje się punkt geodezyjny o wysokości 1463,67 m n.p.m., z widocznym koło niego stalowym słupkiem[8][13].

Połać szczytowa jest wybitnym punktem widokowym na otaczające szczyty gór i pasma górskie[14]. W kierunku szczytu Petrovy kameny znajduje się najwyższa przełęcz Wysokiego Jesionika oraz Masywu Pradziada i Wysokiej Holi o nazwie Sedlo u Petrových kamenů, położona na wysokości 1432 m n.p.m.

GeologiaEdytuj

Pod względem geologicznym góra jest zbudowana ze skał metamorficznych należących do jednostki określanej jako warstwy vrbneńskie[15], między innymi kwarcytów, oraz słabo zmetamorfizowanych skał osadowych, głównie fyllitów[16].

Na południowo-wschodnim stoku góry w plejstocenie wykształcił się cyrk lodowcowy w wyniku procesów erozyjnych.

WodyEdytuj

Góra wraz z całym grzebieniem masywu Pradziada jest granicą głównego europejskiego działu wodnego między zlewiskami Mórz: Bałtyckiego (dorzecze Odry) na stokach: wschodnim, północno-wschodnim i południowo-wschodnim oraz Czarnego (dorzecze Dunaju) na stoku zachodnim[3]. Na stoku południowo-wschodnim góry ma swoje źródło rzeka: Moravice[17][18][19], a na stoku wschodnim Bělokamenný potok.

RoślinnośćEdytuj

Połać szczytowa jest znacznie odsłonięta, pokryta roślinnością wysokogórską, natomiast niższe partie stoków są przeważnie zalesione lasem świerkowym. Najwyżej położone partie porośnięte są płatami sztucznie wprowadzonej kosodrzewiny. W cyrku lodowcowym, dzięki zróżnicowanym warunkom środowiskowym i zmiennemu mikroklimatowi, występuje obok siebie roślinność górska i nizinna – rośliny tundry, wysokogórska, naskalna, ciepłolubna oraz roślinność źródlana, mokradeł, a niżej leśna w różnych odmianach.

Klimatogram dla szczytu Vysoká hole
IIIIIIIVVVIVIIVIIIIXXXIXII
 
 
37
 
-6
-10
 
 
36
 
-5
-10
 
 
52
 
0
-7
 
 
65
 
6
-3
 
 
113
 
11
2
 
 
113
 
13
5
 
 
123
 
16
7
 
 
98
 
16
7
 
 
70
 
12
3
 
 
42
 
7
-1
 
 
49
 
0
-5
 
 
39
 
-5
-9
Temperatury w °C
Opad całkowity w mm
Źródło: Klimat Vysoká hole. meteoblue.com

HistoriaEdytuj

Ścieżka główna przechodząca przez górę znana była od około 1500 roku. Wykorzystywana w przeszłości przez: myśliwych, pasterzy a w późniejszch czasach przez wojsko[16]. Już podczas wojny prusko-austriackiej w 1866 roku, w lipcu na górze przebywał ukrywający się przed Prusakami oddział partyzantów austriackiego dowódcy Alfreda von Vivenota. W latach 1919-1922 na górze rozpościerał się poligon artyleryjski wojsk czechosłowackich. W czasie II wojny światowej na górze niemiecka Luftwaffe budowała Stację radarową oraz wiosną 1944 roku lotnisko, które nie ukończono (ślady widoczne z „lotu ptaka”) dla niewielkich samolotów zwiadowczych.

Katastrofa lotniczaEdytuj

Góra ma w swojej historii również tragiczne zdarzenie. Otóż w dniu 27 lutego 1950 roku, o godz. 7:31 czasu GMT doszło do katastrofy lotniczej[20] samolotu pasażerskiego czechosłowackich linii lotniczych (ČSA) typu Douglas DC-3 pod dowództwem kapitana Václava Soukupa lecącego z Ostrawy do Pragi. Na pokładzie znajdowało się 4 członków załogi i 27 pasażerów. W trudnych warunkach atmosferycznych (mgła, mżawka, silny wiatr i niska temperatura) samolot rozbił się o górę. Dzięki akcji ratowniczej podjętej przez założoną w 1948 roku służbę Pogotowia Górskiego w Wysokim Jesioniku pod kierownictwem jej założyciela Václava Myšáka przy współudziale wojskowych spadochroniarzy, podczas której rannych transportowano do schroniska Ovčárna i szpitali w Bruntálu i Rýmařovie, udało się uratować 25 pasażerów i 1 członka załogi. Jak ustalono przyczyną katastrofy były błędy pilotażu: nieprzestrzeganie zalecenia minimalnej wysokości lotu i zboczenie z planowej trasy lotu spowodowane błędami nawigacji w trudnych warunkach atmosferycznych.

Ochrona przyrodyEdytuj

Cała spłaszczona połać szczytowa oraz górne części jej stoków znajdują się w otoczeniu Narodowego rezerwatu przyrody NPR Praděd powstałego w 1991 roku o powierzchni około 2031 ha, z połączenia 6 odrębnych rezerwatów: Petrovy kameny, Velká kotlina, Malá kotlina, Vrchol Pradědu, Divoký důl i Bílá Opava, będącego częścią wydzielonego obszaru objętego ochroną o nazwie Obszar Chronionego Krajobrazu Jesioniki (czes. Chráněná krajinná oblast (CHKO) Jeseníky), a utworzonego w celu ochrony utworów skalnych, ziemnych i roślinnych oraz rzadkich gatunków zwierząt. Na stoku południowo-wschodnim góry rozciąga się Rezerwat przyrody Velká kotlina[21].

Ścieżki dydaktyczneEdytuj

W celu ochrony unikalnego ekosystemu na obszarze rezerwatu wyznaczono w 1971 roku ścieżkę dydaktyczną Velká kotlina (czes. Naučná stezka Velká kotlina) wzdłuż niebieskiego szlaku turystycznego   o długości 5,5 km na odcinku:

  Karlov pod Pradědem – Ovčárna (z 7 stanowiskami obserwacyjnymi na trasie)[22][23],

oraz dodatkowo wzdłuż grzbietu głównego w 2009 roku ścieżkę dydaktyczną (czes. Naučná stezka Po hřebenech – světem horských luk) o długości 12 km na odcinku:

  Ovčárna – Skřítek (z 12 stanowiskami obserwacyjnymi na trasie)[24][25].

Rezerwat przyrody Velká kotlinaEdytuj

 
Widok na rezerwat Velká kotlina
 
Stok góry Vysoká hole z łąką rezerwatu Velká kotlina

To najwybitniejszy rezerwat przyrody w Wysokim Jesioniku, tworzący najcenniejsze botaniczne skupiska w Sudetach, Czechach, a nawet w całej Europie Środkowej z liczną i rzadką roślinnością. Na stoku południowo-wschodnim góry znajduje się cyrk lodowcowy. Są tu strome ściany, skaliska, żleby, po których ścieka szereg niewielkich potoków, tworzących małe wodospady. Występuje tu górska i nizinna roślinność, przede wszystkim rośliny tundry, a obok nich rośliny ciepłolubne czy roślinność źródlana, w sumie około 450 gatunków[26] (niektóre unikalne), wśród których można wyróżnić: tojad lisi, tojad sudecki, miłosna górska, zanokcica zielona, aster alpejski, wietlica alpejska, rdest wężownik, trzcinnik leśny, trzcinnik owłosiony, dzwonek brodaty, turzyca Buxbauma, dziewięćsił bezłodygowy, modrzyk górski, szczwoligorz tatarski, kukułka Fuchsa, ostróżka wyniosła, goździk pyszny, naparstnica zwyczajna, omieg górski, rosiczka okrągłolistna, wełnianka wąskolistna, świetlik nadobny, kostrzewa pstra, goryczka kropkowana, szarota norweska, gółka długoostrogowa, siekiernica górska, jastrzębiec pomarańczowy, prosienicznik jednogłówkowy, sit skucina, lilia złotogłów, dziewięciornik błotny, tłustosz pospolity, wiechlina alpejska, paprotnik ostry, głowienka wielkokwiatowa, jaskier platanolistny, różeniec górski, rozchodnik alpejski, leniec alpejski, storczyca kulista, wełnianeczka alpejska, siódmaczek leśny, pełnik alpejski, ciemiężyca biała czy fiołek żółty sudecki[27][28].

Duże zasługi w poznaniu uroku rezerwatu miał niemiecki botanik polskiego pochodzenia Henryk Emanuel Grabowski. Na obszarze rezerwatu żyje również wiele cennych, chronionych zwierząt, między innymi sprowadzona tu w 1913 roku z Alp, kozica. Velká kotlina to obszar, na którym w okresie ośnieżenia mogą występować lawiny śnieżne. Pokrywa śnieżna utrzymuje się tu niemalże do czerwca.

TurystykaEdytuj

 
Skrzyżowanie szlaków o nazwie Nad Ovčárnou na stoku góry Vysoká hole

W odległości około 1 km od szczytu góry przy drodze Hvězda – Pradziad, na stoku góry Petrovy kameny znajdują się hotele górskie: Ovčárna i Figura oraz schronisko Sabinka[3].

Chaty łowieckieEdytuj

Na stoku południowo-wschodnim góry, blisko przełęczy w kierunku góry Temná, w odległości około 1830 m na wschód od szczytu, na wysokości 1193 m n.p.m. położona jest chata o nazwie Eustachova chata[29], ale nie ma ona charakteru typowego schroniska turystycznego. Dojście do niej następuje nieoznakowaną ścieżką z   szlaku turystycznego[3].

Szlaki turystyczneEdytuj

Bezpośrednio na sam szczyt góry prowadzi czerwony szlak turystyczny   , natomiast w obrębie góry znajdują się jeszcze trzy inne szlaki turystyczne na trasach[30]:

  Červenohorské sedlo – góra Velký Klínovec – przełęcz Hřebenová – szczyt Výrovka – przełęcz Sedlo pod Malým Jezerníkem – szczyt Malý Jezerník – góra Velký Jezerník – przełęcz Sedlo Velký Jezerník – schronisko Švýcárna – góra Pradziad – przełęcz Sedlo Barborka – góra Petrovy kameny – Ovčárna – przełęcz Sedlo u Petrových kamenů – szczyt Vysoká hole – szczyt Kamzičník – góra Velký Máj – przełęcz Sedlo nad Malým kotlem – góra Jelení hřbetJelení studánka – przełęcz Sedlo pod Jelení studánkou – góra Jelenka – góra Ostružná – Rýmařov;
  Karlova Studánka – dolina Údolí Bílé Opavy – góra Ostrý vrch – vodopády Bílé Opavy – góra Petrovy kameny – Ovčárna – góra Vysoká hole – góra Temná – góra Kopřivná – Karlov pod Pradědem;
  Kouty nad Desnou – góra Hřbety – góra Nad Petrovkou – Kamzík – góra Velký Jezerník – przełęcz Sedlo Velký Jezerník – schronisko Švýcárna – góra Pradziad – góra Petrovy kameny – Ovčárna – góra Vysoká hole – góra Hradečná – Karlova Studánka;
  Karlova Studánka – dolina Údolí Bílé Opavy – góra Ostrý vrch – schronisko Barborka – przełęcz Sedlo Barborka – góra Petrovy kameny – Ovčárna – góra Vysoká hole – Velká kotlina – dolina rzeki Moravice – Karlov pod Pradědem – Malá Morávka.

Szlaki roweroweEdytuj

Przez stok północno-wschodni góry przechodzi również szlak rowerowy na trasie:

  Červenohorské sedlo – góra Velký Klínovec – góra Výrovka – Kamzík – góra Velký Jezerník – przełęcz Sedlo Velký Jezerník – schronisko Švýcárna – góra Pradziad – przełęcz Sedlo Barborka – góra Petrovy kameny – Ovčárna – góra Vysoká hole – góra Hradečná – Hvězda[31],
  podjazd Hvězda – Pradziad: (długość: 9,1 km, różnica wysokości: 632 m, średnie nachylenie podjazdu: 6,9%)[32].

Trasy narciarskieEdytuj

W okresach ośnieżenia można skorzystać z trzech wytyczonych przez górę narciarskich tras biegowych[33][34]:

  Hvězda – góra Hradečná – góra Vysoká hole – góra Temná – Jelení cesta;
  Hvězda – góra Hradečná – góra Vysoká hole – góra Temná – góra Kopřivná – Karlov pod Pradědem,

oraz wzdłuż ścieżki głównej przebiega ścieżką edukacyjną   (czes. NS Po hřebenech – světem horských luk) tzw. Jesenická magistrála[35].

W pobliżu przełęczy Sedlo u Petrových kamenů zlokalizowano cztery trasy narciarstwa zjazdowego o różnym stopniu trudności z dwoma wyciągami orczykowymi[36]:

  Trasy narciarstwa zjazdowego z wyciągami ze stoku góry Vysoká hole
L.p. Trasa i oznaczenie Długość trasy
m
Różnica wysokości
m
Rodzaj wyciągu Długość wyciągu
m
1   1 760 143 orczykowy 540
2   2 610 143
3   3 600 125 orczykowy 590
4   4 600 125

CiekawostkiEdytuj

Do XIX wieku góra Vysoká hole uważana był za najwyższą w Wysokim Jesioniku[37]. Dopiero późniejsze, precyzyjniejsze pomiary wysokości[38] pokazały wyższość Pradziada.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Jeseníky (cz.). ultratisicovky.cz. [dostęp 2018-12-22].
  2. Vysoká Hole – 1465 m n.m. (Hohe Heide) (Turistická mapa) 1:12 000 (cz.). mapy.cz. [dostęp 2016-12-23].
  3. a b c d e f g Vysoká Hole – 1465 m n.m. (Turistická mapa) 1:12 000 (cz.). Mapy.cz. [dostęp 2014-12-19].
  4. Vrchol Vysoká hole (cz.). Vyskovnice.cz. [dostęp 2015-08-16].
  5. Vysoká hole (cz.). Jeseniky.net. [dostęp 2014-12-19].
  6. Miroslav Kobza: Vysoká hole – hora turistů, čarodějnic a vojáků (cz.). Rozhlas.cz, 2014-08-22. [dostęp 2015-08-16].
  7. Jesioniki. Pradziad, Śnieżnik, Jeseník (mapa) ↓.
  8. a b Jeseníky jih (mapa) ↓.
  9. Ivo Chlupáč: Vyhledávání – Suť u Karlovy Studánky (cz.). Lokality.geology.cz. [dostęp 2015-08-16].
  10. Vysoká hole (cz.). Turistika.cz. [dostęp 2015-08-16].
  11. Tisicovky.cz ↓.
  12. Vysoká hole – 1465 m n.m. (cz.). Turistika.cz. [dostęp 2015-08-16].
  13. a b Základní mapa (ČÚZK). geoportal.cuzk.cz ↓.
  14. Vysoká hole (1464 m n.m.) - výhled (cz.). Rymarovsko.cz. [dostęp 2015-08-16].
  15. Cymerman 1998 ↓, s. 531 (mapa).
  16. a b Otakar Brandos: Vysoká hole (cz.). Treking.cz, 2014-04-17. [dostęp 2015-08-16].
  17. Petr Dobeš: Pramen Moravice (cz.). Estudanky.eu, 2010-03-26. [dostęp 2015-08-16].
  18. Pramen Moravice (cz.). Turistika.cz. [dostęp 2015-08-16].
  19. Steffanová ↓.
  20. Havárie dopravního letounu DOUGLAS DC-3 (DAKOTA) v roce 1950 (cz.). Letani-jes.wbs.cz. [dostęp 2014-12-19].
  21. Velký Kotel (cz.). Turistika.cz. [dostęp 2015-08-16].
  22. Naučná stezka Velká kotlina (cz.). Ejeseniky.cz. [dostęp 2014-12-19].
  23. Naučná stezka Velká kotlina (cz.). Jeseniky.net. [dostęp 2014-12-19].
  24. Č. 5 Stezka po hřebenech – Světem horských luk - Jeseníky (cz.). Msregion.cz. [dostęp 2015-08-16].
  25. Naučná stezka Světem horských luk (cz.). Ejeseniky.com. [dostęp 2015-08-16].
  26. Botanika.prf.jcu.cz ↓, s. 120-133.
  27. Velká kotlina (cz.). Jeseniky.net. [dostęp 2014-12-19].
  28. Velká kotlina (pol.). W: Encyklopedia sudecka [on-line]. Skps.wroclaw.pl. [dostęp 2014-12-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-05-07)].
  29. Zdeňka Jordanová: Lovecké chaty v Jeseníkách. Eustachova chata (cz.). Lovecke-chaty-v-jesenikach.webnode.cz. [dostęp 2015-08-16].
  30. Góry bliskie sercu. Wirtualne wycieczki 1 (pol.). Sudeckiedrogi.wordpress.com, 2011-10-31. [dostęp 2015-01-10].
  31. Cyklotrasy – Z Hvězdy na Červenohorské sedlo (cz.). Ceskehory.cz. [dostęp 2015-08-16].
  32. Michał Książkiewicz: Rowerowa baza podjazdów. Praděd 1495 m (pol.). Genetyk.com, 2007-2008. [dostęp 2015-08-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-01-15)].
  33. Jesioniki na biegówkach (mapa) ↓.
  34. Jesioniki na biegówkach. Objaśnienia i profile tras ↓.
  35. Narciarstwo. Trasy biegowe. Jesenická magistrála (cz.). Jeseniky.net. [dostęp 2015-08-16].
  36. Sport centrum Figura Praděd-Ovčárna (cz.). Jeseniky.net. [dostęp 2014-12-19].
  37. Miroslav Kobza: Vysoká hole byla kdysi považována za nejvyšší vrchol Jeseníků (cz.). Rozhlas.cz, 2014-09-29. [dostęp 2015-08-16].
  38. Marek Pudło: Toż to szczyt pomiarów! (pol.). Blog.mierzymy.pl, 2014-07-09. [dostęp 2015-08-16].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj