Otwórz menu główne

Czortków[2][3] (ukr. Чортків) – miasto wydzielone z rejonu na Ukrainie, w obwodzie tarnopolskim, siedziba rejonu czortkowskiego, do 1939 (formalnie do 1945[4]) w Polsce, siedziba powiatu czortkowskiego województwa tarnopolskiego.

Czortków
Чортків
Ilustracja
Panorama miasta
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Ukraina
Obwód  tarnopolski
Prawa miejskie 1522
Powierzchnia 30 km²
Populacja (2019)
• liczba ludności

28 583[1]
Nr kierunkowy +380-3552
Kod pocztowy 48500, 48505
Położenie na mapie obwodu tarnopolskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu tarnopolskiego
Czortków
Czortków
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Czortków
Czortków
Ziemia49°00′N 25°46′E/49,000000 25,766667
Strona internetowa
Portal Portal Ukraina
Galeria:cerkwie
Czortków. Cerkiew Wniebowstąpienia
Czortków. Cerkiew Św. Pokrowy
Czortków. Cerkiew Św. Pokrowy
Cerkiew Św. Pokrowy
Czortków. Cerkiew Zaśnięcia (uspieńska)
Czortków. Dzwonnica cerkwi uspieńskiej
Galeria:kościół
Kościół św. Stanisława
Czortków. Kościół pw. św. Stanisława
Czortków. Kościół pw. św. Stanisława
Czortków. Kościół pw. św. Stanisława
Galeria:synagoga
Czortków. Synagoga
Czortków. Synagoga
Czortków. Synagoga
Czortków. Synagoga
Czortków. Synagoga
Czortków. Synagoga
Czortków. Synagoga
Synagoga
Synagoga
Galeria: zamek, inne
Czortków. Zamek
Czortków. Zamek
Czortków. Zamek
Czortków. Zamek
Czortków. Zamek
Czortków. Zamek
Czortków. Zamek
Czortków. Zamek
Czortków. Zamek
Czortków. Zamek
Ruiny zamku w Czortkowie
Czortków.Jatki
Czortków.Jatki
Czortków. Targ
Pałac
Herb Czortkowa z okresu II Rzeczypospolitej
Położenie na mapie województwo tarnopolskiego w roku 1939
Miasto (zamek, stary kościół ok. 1865 r.

Czortków leży nad Seretem.

Mały przemysł spożywczy i odzieżowy.

HistoriaEdytuj

1940-1941 aresztowania przez NKWD i deportacje Polaków na Syberię i do Kazachstanu
1940 21/22 stycznia – powstanie czortkowskie; pierwszy na okupowanym terytorium Polski powstańczy zryw podczas II wojny światowej, krwawo stłumione przez NKWD
1941, czerwiec – po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej NKWD przystąpiło do likwidacji miejscowego więzienia. Od 100 do 200 więźniów zamordowano na miejscu, a ponad tysiąc wywieziono z miasta. Z tej liczby ok. 300–350 osób w nieludzkich warunkach przewieziono koleją do Gorkiego, a około 700–800 pognano pieszo do Humania, gdzie zostali wymordowani 20 lipca 1941 roku[8].
1941, 1/2 lipca w nocy NKWD morduje 8 dominikanów (Anatola Znamirowskiego, Andrzeja Bojakowskiego, Jacka Misiutę, Justyna Spyrłaka, Hieronima Longawę, Reginalda Czerwonka, Metodego Iwanuszczowa i Józefa Wincentowicza), w ich siedzibach w mieście i poza miastem, nad przepływającym w pobliżu Seretem,
1941, 6 lipca – pogrom Żydów.
1941, getto w Czortkowie i 1941-1942 zagłada Żydów,
1944, 23 marca – wkroczenie Armii Czerwonej. Tymczasowe ulokowanie do 1947 roku w mieście władz obwodu tarnopolskiego,

ZabytkiEdytuj

  • Ruiny zamku w Czortkowie, dokładnie w Wygnance z początku XVII wieku.
  • dominikański kościół pw. św. Stanisława. Pierwszy kościół wybudowano wraz z klasztorem oo. dominikanów w 1619 r. Jego fundatorem był Stanisław Golski, który po śmierci został pochowany w krypcie kościoła. Świątynię odwiedzali polscy królowie, m.in. Jan Kazimierz czy Jan III Sobieski. Obecny kościół został wybudowany w 1918 r., w stylu gotyku nadwiślańskiego, według projektu polskiego architekta Jana Sas-Zubrzyckiego, autorami figur świętych byli Czesław Stowp i Damian Stankiewicz. W 1941 roku Sowieci uciekając na wschód podpalili kościół i klasztor, rujnując budowlę. Po zakończeniu II wojny światowej i wyjeździe Polaków z tutejszych ziem władza sowiecka zamknęła kościół i urządziła w nim magazyn nawozów sztucznych, a znajdujące się w nim cenne organy drezdeńskie zostały zniszczone. Ojcom dominikanom kościół został oddany w stanie ruiny w roku 1989. Pierwszym proboszczem został pochodzący z Czortkowa o. Reginald Wiśniewski. W kościele do końca II wojny światowej znajdował się uważany za cudowny obraz Matki Boskiej Czortkowskiej. Od zniszczenia uchronili go byli polscy parafianie, którzy po przymusowym wysiedleniu przewieźli obraz w nowe granice Polski, a w latach 80. XX wieku złożyli w warszawskim kościele pw. św. Jacka, gdzie znajduje się po dziś dzień. Obecnie w czortkowskim kościele znajduje się koronowana kopia obrazu;
  • cerkiew greckokatolicka pw. Wniebowstąpienia z XVI w., podobnie jak zamek, w dawnej wsi Wygnanka z dzwonnicą z XVII wieku;
  • cerkiew Zaśnięcia (uspieńska)[9]
  • cerkiew Św. Pokrowy (dawna cerkiew greckokatolicka, obecnie cerkiew prawosławna, UAKP) z początku XX w., podobnie jak zamek, w dawnej wsi Wygnanka[10];
  • stary ratusz miejski z czworokątną oryginalną wieżą wybudowaną w latach 1905-1908, prace nad budową ratusza ostatecznie zakończono w 1924 roku. Na wieży znajduje się zegar wykonany na polecenie polskich władz samorządowych w Szwajcarii (w Bernie) w firmie „Aoasta”;
  • nowy ratusz miejski
  • stary katolicki (polski) cmentarz z licznymi nagrobkami (zachowany, lecz w znacznym stopniu zdewastowany), mauzoleum i katakumby polskich ofiar egzekucji ukraińskich z lat 1918-1919. Spoczywają tam prochy polskich obrońców Czortkowa z okresu walk polsko-ukraińskich, m.in. młodzi Polacy 16-, 17-letni gimnazjaliści.
  • nowa synagoga z XX w. w stylu mauretańskiego neogotyku.
pomniki, muzea
  • współczesny pomnik Tarasa Szewczenki i muzeum
  • współczesny pomnik Petra Chamczuka
  • rejonowe muzeum krajoznawcze

DemografiaEdytuj

  • 1901 – 4551 mieszkańców, w tym 427 rzymskich katolików, 889 grekokatolików, 2209 izraelitów, 1 ormianin, 2 ewangel.[11]
  • 1921 – 5191 mieszkańców
  • 1931 – 19 000 mieszkańców, w tym 46,4% Polaków, 22,8% Ukraińców, 30% Żydów
  • 1959 – 60% Ukraińców, 25% Rosjan, 3% Polaków, 2% Żydów
  • 1991 – 28 000 mieszkańców
  • 2001 – 29 075 mieszkańców, 90% Ukraińców
  • 2012 – 29 500 mieszkańców[12]

W przeszłości miasto było głównie zamieszkane przez Polaków, Rusinów – następnie Ukraińców oraz Żydów (w 1941 na skutek wydarzeń wojennych ludność żydowska wzrosła do ok. 8 tys., tworząc liczący się w ich środowisku ośrodek chasydzki skupiony wokół potomków cadyka Dawida Mojżesza (zm. 1900). Obecnie miasto jest zamieszkane głównie przez Ukraińców oraz przez – niegdyś całkowicie nieobecną – mniejszość rosyjską, osiedloną w czasach radzieckich.

ReligiaEdytuj

Czortków jest siedzibą greckokatolickiej Eparchii buczackiej. W mieście znajduje się katedralny sobór pw. Zwierzchnich Apostołów Piotra i Pawła.

SportEdytuj

W czasach II RP siedzibę miał tu klub piłkarski Czortkowia Czortków.

Ludzie związani z miastemEdytuj

Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Czortkowem.

CiekawostkiEdytuj

Cudowny obraz Matki Boskiej Różańcowej, ofiarowany przez króla Polski Jana Kazimierza dominikanom z Czortkowa, znajduje się obecnie w kościele Św. Jacka przy ul. Freta w Warszawie, gdzie został przywieziony przez polskich parafian wypędzonych ze swojego miasta po 1945 roku.

Współpraca zagranicznaEdytuj

Miasto Kraj Data podpisania umowy
 Leżajsk   Polska ???
 Dobrodzień   Polska 26.06.2004
 gmina Dobrodzień   Polska 26.06.2004
 Zawadzkie   Polska ???

Pobliskie miejscowościEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Чисельність населення (за оцінкою) на 1 вересня 2019 року // Головне управління статистики у Тернопільській області
  2. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dnia 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 15: Województwo tarnopolskie. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1923, s. 8.
  3. Zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 28 lutego 1937 r. o ustaleniu urzędowych nazw miast (M.P. z 1937 r. nr 69, poz. 104).
  4. Ustawa z dnia 31 grudnia 1945 r. o ratyfikacji podpisanej w Moskwie dnia 16 sierpnia 1945 r. umowy między Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o polsko-radzieckiej granicy państwowej (Dz.U. z 1946 r. nr 2, poz. 5).
  5. Karta Podola, znaczney [!] Części Wołynia, płynienie Dniestru od Uścia, aż do Chocima y Ładowa, Bogu od swego zrzodła, aż do Ładyczyna, Pogranicze Mołdawy, Woiewodztw [!] Bełzkiego, Ruskiego, Kiiowskiego [!] y Bracławskiego
  6. Wodociągi miejskie w Czortkowie. „Nowości Illustrowane”. Nr 6, s. 6, 10 lutego 1906. 
  7. Główny Urząd Statystyczny, Statystyka Polski, Seria C, z.78 Drugi powszechny spis ludności z 9.XII.1931 Województwo tarnopolskie, tabela 12 s. 33 wersja elektroniczna. Statystyka wyznań wykazuje 8829 osób wyznania rzymskokatolickiego, 5732 mojżeszowego i 4327 greckokatolickiego, tamże tabela 11.
  8. Zbrodnicza ewakuacja więzień i aresztów NKWD na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej w czerwcu – lipcu 1941 roku. Materiały z sesji naukowej w 55. rocznicę ewakuacji więźniów NKWD w głąb ZSRR, Łódź 10 czerwca 1996 r. Warszawa: GKBZPNP-IPN, 1997, s. 62–64 i 133–134. ISBN 83-903356-6-2.
  9. Карти Google
  10. cerkiew Św. Pokrowy na mapie google
  11. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem na rok 1901. Lwów: drukarnia Władysława Łozińskiego, 1901, s. 359.
  12. Чисельність наявного населення України на 1 січня 2013 року. Київ: Державний комітет статистики України, 2013, s. 96.
  13. Henryk Kopia: Spis nauczycieli szkół średnich w Galicyi oraz polskiego gimnazyum w Cieszynie. Lwów: Towarzystwo Nauczycieli Szkół Wyższych, 1909, s. 45.
  14. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum im. Juljusza Słowackiego w Czortkowie za rok szkolny 1927-1928. Czortków, 1928, s. 12, 42.
  15. Arie Wolf. Pan Dyrektor Matuszewski - pamięci wybitnego pedagoga - polonisty.
  16. Kronika. „Nowa Reforma”, s. 2, Nr 264 z 11 listopada 1896. 

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj