Grójec

miasto w województwie mazowieckim
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne hasła o nazwie Grójec.

Grójecmiasto w woj. mazowieckim, siedziba powiatu grójeckiego i gminy miejsko-wiejskiej Grójec. Leży 45 km na południe od Warszawy, na pograniczu Wysoczyzny Rawskiej i Równiny Warszawskiej. Przez miasto przepływa Molnica będąca dopływem rzeki Kraski.

Grójec
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Ratusz w Grójcu
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat grójecki
Gmina Grójec
Prawa miejskie 1419
Burmistrz Dariusz Gwiazda
Powierzchnia 8,57[1] km²
Wysokość 153 m n.p.m.
Populacja (31.12.2019)
• liczba ludności
• gęstość

16 758[2]
1955,4 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 48
Kod pocztowy 05-600
Tablice rejestracyjne WGR
Położenie na mapie gminy Grójec
Mapa konturowa gminy Grójec, w centrum znajduje się punkt z opisem „Grójec”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Grójec”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Grójec”
Położenie na mapie powiatu grójeckiego
Mapa konturowa powiatu grójeckiego, u góry znajduje się punkt z opisem „Grójec”
Ziemia51°51′56″N 20°52′03″E/51,865556 20,867500
TERC (TERYT) 1406054
SIMC 0973352
Urząd miejski
ul. Piłsudskiego 47
05-600 Grójec
Strona internetowa

Według danych GUS z 31 grudnia 2019 r. Grójec liczył 16 758 mieszkańców[2].

HistoriaEdytuj

Grójec był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[3]. Początkowo jego nazwa brzmiała Grodziec[4]. Grodziec położony był w drugiej połowie XVI wieku w powiecie grójeckim ziemi czerskiej województwa mazowieckiego[5]. Do 1954 roku Grójec był siedzibą wiejskiej gminy Kobylin. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa radomskiego, a przed 1975 do województwa warszawskiego.

  • Pierwsze ślady osadnictwa datowane są na VII w. p.n.e.
  • W XI-XII wieku Grójec był grodem kasztelańskim. Tytuł przeniesiono około 1250 do Czerska.
  • W latach 1124–1250 Grójec był siedzibą archidiakonatu diecezji poznańskiej, przeniesionego następnie do Czerska.
  • Prawa miejskie Grójec otrzymał w 1419 r. z nadania księcia mazowieckiego Janusza I Starszego[6].
  • Miasto uzyskało w 1526 r. statut miasta powiatowego.
  • Miasto było zniszczone w 1656 r. podczas potopu szwedzkiego[6].
  • W latach 1808–1815 Grójec wchodził w skład Księstwa Warszawskiego.
  • W dniach 22–25 I 1863 r. doszło do pierwszych wystąpień powstańczych.
  • W 1863 r. na terenie gminy miały miejsce walki z wojskami rosyjskimi.
  • W okresie międzywojennym na 10500 mieszkańców Grójca 5200 stanowiła ludność żydowska[6].
  • Grójec w czasie II wojny światowej:
    • we wrześniu 1939 stacjonowały tu 211. i 212. eskadry bombowe[7].
    • 6 września 1939 – nalot Luftwaffe („w wyniku nalotów uległy zniszczeniu domy mieszkalne, młyn, oraz częściowo kościół, na który spadła jedna bomba, a obok dwie następne”[8]).
    • 8 września 1939 – wkroczenie Niemców do Grójca, kwaterą niemieckiego starosty miasta Wernera Zimmermanna zostaje pałacyk w Kobylinie.
    • jesień 1940 – utworzenie getta dla ludności żydowskiej z Grójca oraz innych miejscowości (ok. 6 tys. osób)[9]
    • luty 1941 – wywiezienie Żydów z grójeckiego getta do getta warszawskiego[9]
    • 9 września 1942 – powieszenie na rynku 4 działaczy PPR w odwet za akcje sabotażowe Gwardii Ludowej (po wojnie na miejscu stracenia postawiono pomnik ku czci pomordowanych)[10].
    • 26 marca 1944 – odbicie więźniów z siedziby gestapo.
    • 15 stycznia 1945 – zajęcie Grójca przez Armię Czerwoną (w obecnym budynku PSP nr 1 w Grójcu zostaje założony szpital polowy)[6].

ZabytkiEdytuj

Wybrane zabytki
 
Późnogotycki kościół św. Mikołaja z dzwonnicą z 1889 r.
 
Gmach poczty
 
Budynek szpitala
 
Jatki miejskie
 
Kamienica przy ul. Piłsudskiego
 
Wieża ciśnień
 
Kaplica Makowskich na Cmentarzu Starym

DemografiaEdytuj

  • Piramida wieku mieszkańców Grójca w 2014 roku[11].


 

GospodarkaEdytuj

Jabłka grójeckieEdytuj

Osobny artykuł: Jabłka grójeckie.

Okolice Grójca są najważniejszym polskim regionem uprawy i przetwórstwa jabłek. Obecnie w regionie Grójca uprawia się intensywne sady karłowe, które dostarczają ok. 40% krajowej produkcji jabłek, a intensywność upraw w niektórych gminach sięga nawet 70%.

W regionie znajdują się duże firmy dystrybuujące środki ochrony roślin, firmy przetwórcze (produkujące koncentrat jabłkowy), sklepy zaopatrzenia ogrodniczego.

Tradycja upraw jabłoni sięga XVI w. Długa historia upraw tego owocu w regionie spowodowała wykształcenie się naturalnej marki „jabłka grójeckie”, której istnienie potwierdzają liczne zapisy duchownych i naukowców. Uprawę jabłoni promowała już królowa Bona. Rolę w rozwoju sadownictwa grójeckiego odegrali duchowni, którzy wprowadzali wysoką kulturę upraw sadowniczych. W XIX w. pojawili się pierwsi doradcy sadowniczy[12]. Szczególnie dla rozwoju sadownictwa w regionie grójeckim zasłużył się Tadeusz Morawski, który w swoim majątku w Małej Wsi rozpoczął intensywną uprawę jabłoni, które eksportował do Niemiec.

Od 28 kwietnia 2008 jabłka grójeckie są oficjalnie produktem tradycyjnym[13], a 27 listopada 2010 uzyskały[14] rejestrację jako chronione oznaczenie geograficzne – produkt regionalny.

Bardzo szybko rozwija się także przetwórstwo tych owoców, które od prostej produkcji koncentratu do soku jabłkowego, przekształca się w kierunku produkcji soków mętnych i cydru.

Inne gałęzie przemysłuEdytuj

 
W latach 1993–2001 w Zakładzie Tapicerki Samochodowej produkowano nadwozia Polonezów Ambulansów

W Grójcu mają swoje fabryki i siedziby międzynarodowe koncerny:

Stopa bezrobocia w powiecie grójeckim w czerwcu 2007 wynosiła 6,9%, we wrześniu 2012 8,0%[15], a w styczniu 2017 3,6%[16].

TransportEdytuj

Osobny artykuł: Grójec (stacja kolejowa).

EdukacjaEdytuj

 
Zabytkowy budynek dawnego gimnazjum w Grójcu, obecnie Publiczna Szkoła Podstawowa nr 3 (ul. Armii Krajowej 34)

W Grójcu znajdują się:

  • 4 przedszkola publiczne i 2 prywatne,
  • 3 szkoły podstawowe,
  • 5 szkół ponadgimnazjalnych,
  • Zespół Szkół Specjalnych im. Ks. Jana Twardowskiego.

Ochrona zdrowiaEdytuj

Na terenie miasta i gminy Grójec prowadzą działalność medyczną następujące podmioty opieki medycznej:

  • Powiatowe Centrum Medyczne w Grójcu,
  • Pogotowie Ratunkowe będące samodzielną placówką transportu medycznego dysponujące 10 karetkami,
  • Przychodnia Rejonowa w Grójcu złożona z poradni internistycznych, pediatrycznych i stomatologicznych,
  • Niepubliczny zakład opieki zdrowotnej o charakterze przychodni pierwszego kontaktu

Wspólnoty religijneEdytuj

 
Kościół Miłosierdzia Bożego

Organizacje społeczne w powiecie grójeckimEdytuj

  • Internetowy Charytatywny Vortal Pomocy „Dzieci Dzieciom Pomocna – Dłoń”
  • Polski Czerwony Krzyż – Klub Honorowych Dawców Krwi „Puls”
  • Związek Harcerstwa Polskiego – Hufiec Grójec im. Szarych Szeregów liczący około 200 harcerzy.
  • Ochotnicza Straż Pożarna w Grójcu

Współpraca zagranicznaEdytuj

Grójec współpracuje z czterema miastami partnerskimi[21][22]:

 
Pomnik „Gloria Victis”

Urodzeni w GrójcuEdytuj

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). [dostęp 2009-10-01].
  2. a b Wyniki badań bieżących – Baza Demografia – Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-09-14].
  3. Adolf Pawiński, Mazowsze, Warszawa 1895, s. 37.
  4. Grójec (1), [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. II: Derenek – Gżack, Warszawa 1881, s. 845.
  5. Mazowsze w drugiej połowie XVI wieku ; Cz.1, Mapa, plany, Warszawa 1973, k. 4.
  6. a b c d Arkadiusz Kępka, Dzieje Grójca do 1945 roku, ISBN 83-89729-58-X.
  7. Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w wojnie obronnej 1939. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1991, s. 161–175. ISBN 83-206-0795-7.
  8. Henryk Świderski: Okupacja i konspiracja w obwodzie AK Grójec – „Głuszec”. Warszawa: PAX, 1989, s. 8.
  9. a b Czesław Pilichowski: Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939–1945. Informator encyklopedyczny. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 194. ISBN 83-01-00065-1.
  10. Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939–1945. Sport i Turystyka 1988, ​ISBN 83-217-2709-3​, s. 605.
  11. Grójec w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2016-01-11] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  12. Beata Anna Słowińska: Początki Sadownictwa w Grójeckiem. Wydawnictwo Hortpress Sp.z o.o., 2007. ISBN 83-89211-63-7.
  13. Lista produktów tradycyjnych – Jabłka grójeckie. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
  14. Dz. Urz. UE C 322/35 z 27.11.2010.
  15. Statystyki/Stopa bezrobocia. Powiatowy Urząd Pracy w Grójcu.
  16. Rekordowo niskie bezrobocie w Powiecie Grójeckim – Grójec [dostęp 2018-03-11].
  17. Samochodowy atlas Polski 1:500 000. Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 1980, s. 102.
  18. Rozkład jazdy. PKS Grójec Sp. z o.o..
  19. Greckokatolicka placówka duszpasterska w Grójcu, Grekokatolicy.pl, 27 lipca 2018 [dostęp 2019-04-27] [zarchiwizowane z adresu 2019-04-27] (pol.).
  20. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-08-30].
  21. Karol Biedrzycki: Strumica nowym miastem partnerskim Grójca. 2012-03-16.
  22. Strona promocyjna Gminy Grójec, galeria.grojec.eu [dostęp 2018-06-23].

BibliografiaEdytuj

  • Serwis internetowy społeczności Gminy i Miasta Grójec.
  • Robert Kąkol, Eryk Kacewicz i zespół: Polskie miasta i miasteczka: niezwykły przewodnik po największych, najmniejszych, najstarszych, najmłodszych, najciekawszych, najdziwniejszych miastach i miasteczkach. Warszawa: Readers’s Digest, 2010. ISBN 978-83-60530-95-5.
  • Remigiusz Matyjas: Z dziejów grójecczyzny. Rada Miejska w Grójcu, 1994.
  • Remigiusz Matyjas: Powiat grójecki w latach II Rzeczypospolitej. Arkadiusz Kołodziejczyk. Akademia Podlaska w Siedlcach, 2005.
  • Wacław Skarbimir Laskowski: Grójec: w 500-letnią rocznicę wyniesienia do godności miasta. Zdzisław Szeląg. Wyd. 2. Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza, 2004. ISBN 978-83-919242-2-8.
  • Miasto Grójec. „Tygodnik Ilustrowany”. XV (381), 1867-01-12. Warszawa. 
  • Aleksander Brückner, Encyklopedia staropolska, 1939.
  • Arkadiusz Kępka, Dzieje Grójca do 1945 roku, Grójec: Wydawnictwo Neriton, 2006.
  • Remigiusz Matyjas, Powiat grójecki w okresie drugiej Rzeczypospolitej. Studia i materiały, Kielce, Grójec: Oficyna Poligraficzna „Apla”, Rada Powiatu i Zarząd Powiatu w Grójcu, 2004.
  • Andrzej Zygmunt Rola-Stężycki, Grójeckim traktem, 1992.
  • Zdzisław Szeląg, Grójeckie we wspomnieniach, Grójec: Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza, Oddział w Grójcu, 2008.
  • Zdzisław Szeląg, Zagłada Żydów w Grójcu, Grójec: Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza, Oddział w Grójcu, 2011.
  • Polski Słownik Biograficzny PAN.
  • Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego.
  • Trzaska, Evert, Michalski, Ilustrowana Encyklopedia T.E. i M. (1925-1932)
  • Roman Pawlak: Polska. Zabytkowe ratusze. Warszawa: Sport i Turystyka – Muza SA, 2003, s. 154. (pol.)

Linki zewnętrzneEdytuj