Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych

Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych (ang. Supreme Court of the United States) – naczelny organ władzy sądowniczej Stanów Zjednoczonych, będący najwyższą instancją w zakresie prawa konstytucyjnego, składający się z 9 sędziów, wyznaczonych przez Prezydenta Stanów Zjednoczonych i zatwierdzonych przez Senat. Prezes Sądu Najwyższego przewodniczy jego posiedzeniom i impeachmentowi, a także reprezentuje Sąd na zewnątrz.

Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych
Supreme Court of the United States
Ilustracja
Obszar właściwości  Stany Zjednoczone
Podstawa prawna Konstytucja Stanów Zjednoczonych (art. 3. § 1.)
Organizacja wewnętrzna
Skład Obecni sędziowie
Przewodniczy John Glover Roberts
Funkcjonowanie
Okres funkcjonowania od 4 marca 1789
Siedziba Budynek Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych
Strona internetowa
Zastrzeżenia dotyczące pojęć prawnych

Amerykańska konstytucja nie precyzuje liczby sędziów Sądu Najwyższego – jest ona ustalana przez Kongres. Od 1869 roku w sądzie zasiada 9 sędziów, wcześniej liczba ta była wielokrotnie zmieniana.

HistoriaEdytuj

Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych został powołany na mocy art. 3 § 1. Konstytucji Stanów Zjednoczonych[1], jednak ustawa zasadnicza pozostawiła ustalenie szczegółów funkcjonowania federalnej władzy sądowniczej w gestii Kongresu Stanów Zjednoczonych[2]. Kongres dokonał tego w 1789 roku w ustawie o nazwie Judiciary Act[2]. Komisji senackiej odpowiedzialnej za stworzenie tej ustawy przewodniczył Oliver Ellsworth, senator ze stanu Connecticut i późniejszy prezes Sądu Najwyższego[3].

Pierwszym przewodniczącym Sądu Najwyższego prezydent George Washington mianował Johna Jaya[4]. W skład pierwszego sądu weszli również John Blair, William Cushing, James Wilson, James Iredell i John Rutledge[4]. Po raz pierwszy sąd zebrał się w Nowym Jorku w 1790 roku, jednak na obrady dotarło zaledwie trzech sędziów[4]. W skład każdego z sądów okręgowych (sądów niższej instancji) wchodziło oprócz sędziego z sądu rejonowego również dwóch sędziów Sądu Najwyższego[5].

Jedną z najważniejszych pierwszych kwestii rozpatrzonych przez Sąd Najwyższy była sprawa Chisholm v. Georgia[6]. W sprawie tej obywatel stanu Karolina Południowa popierający Królestwo Wielkiej Brytanii podczas wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych wniosło o wypłacenie im odszkodowania przez stan Georgia za skonfiskowany majątek[6]. W swoim werdykcie z 1793 roku sąd uznał konstytucyjne prawo indywidualnych obywateli jednych stanów do wnoszenia skarg na inne stany[6]. Ta decyzja została następnie odwrócona poprzez uchwalenie 11. poprawki do Konstytucji Stanów Zjednoczonych[6].

Stany Zjednoczone Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Stanów Zjednoczonych

Portal:Stany Zjednoczone

W związku z rozpoczętymi w Europie w 1792 roku działaniami wojennymi, George Washington usiłował zapewnić Stanom Zjednoczonym bezpieczeństwo, zachowując w tym konflikcie neutralność, i wysłał do Sądu Najwyższego 29 pytań dotyczących traktatów międzynarodowych i prawa międzynarodowego prosząc o pomoc w ich interpretacji[7]. Mimo że w skład Sądu wchodziło wielu doświadczonych dyplomatów, sąd zdecydowanie odmówił. Zdaniem sędziów zgodnie z konstytucją sąd nie miał prawa wypowiadać się w kwestiach będących domeną władzy wykonawczej i wydawać opinii doradczych[7]. Zasada ta obowiązuje do dnia dzisiejszego – Sąd Najwyższy orzeka wyłącznie w konkretnych sprawach sądowych, nie pełni funkcji doradczej[8].

Przełomowe decyzje Sądu NajwyższegoEdytuj

Mianem „przełomowych” określa się orzeczenia Sądu Najwyższego, które w sposób znaczący zmieniają interpretację obowiązującego prawa poprzez ustanowienie nowej doktryny prawnej, obalenie wcześniej obowiązującego precedensu, distinguishing lub ustanowienie nowego standardu orzecznictwa[9][10].

Marbury v. MadisonEdytuj

Pierwszą przełomową decyzją była sprawa Marbury v. Madison(ang.) z 1803 roku, w wyniku której Sąd Najwyższy uzyskał prawo do kontroli konstytucyjności aktów wydawanych przez władzę ustawodawczą i wykonawczą[11]. William Marbury(ang.) pozwał Sekretarza Stanu Jamesa Madisona o niedostarczenie dokumentów powołujących go na stanowisko do Senatu powołując się na zapisy Judiciary Act[11]. Gdy sprawa trafiła do Sądu Najwyższego, ten orzekł, że sekretarz miał obowiązek dostarczyć dokumenty zgodnie z niekonstytucyjną ustawą, w związku z czym nie mógł on wydać nakazu ich dostarczenia[12]. Prezes Sądu Najwyższego John Marshall uznał, że „obowiązkiem władzy sądowniczej jest stwierdzenie, czym jest prawo”[13].

Decyzja została podjęta większością głosów 4–0, opowiedzieli się za nią sędziowie John Marshall (prezes), William Paterson, Samuel Chase i Bushrod Washington; William Cushing i Alfred Moore nie brali udziału w sprawie[14].

McCulloch v. MarylandEdytuj

W sprawie McCulloch v. Maryland(ang.) w 1819 roku Sąd Najwyższy decydował, czy władze stanowe Maryland mają prawo do nakładania podatku na Drugi Bank Stanów Zjednoczonych[15]. Pomimo, że w Konstytucji nie znalazły się żadne zapisy dotyczące założenia banku przez rząd federalny, sąd uznał, że rząd miał prawo założyć bank centralny na podstawie art. 1 Konstytucji, którego sekcja 8. głosiła, że Kongres „miał prawo nakładać i ściągać podatki”, a bank (zgodnie z wyrokiem Sądu) był odpowiednią instytucją „pomagającą rządowi we wprowadzaniu i pobieraniu podatków”[10][16]. Ustalił on również, że prawo federalne jest nadrzędne wobec prawa stanowego[10]. Decyzja Sądu miała kluczowe znaczenie w kształtowaniu się amerykańskiego federalizmu poprzez zbalansowanie praw władz federalnych i stanowych[17].

Decyzja została podjęta większością głosów 6–0, opowiedzieli się za nią sędziowie John Marshall (prezes), Bushrod Washington, William Johnson, Henry Brockholst Livingston, Gabriel Duvall i Joseph Story; Thomas Todd nie brał udziału w sprawie[18].

Gibbons v. OgdenEdytuj

W 1824 roku Sąd Najwyższy w sprawie Gibbons v. Ogden(ang.) uznał, że organy władz stanowych nie mogą ingerować w uprawnienia władz federalnych w zakresie regulowania handlu pomiędzy poszczególnymi stanami[19]. W 1798 roku stan Nowy Jork przyznał Robertowi Fultonowi i Robertowi R. Livingstonowi 20-letni monopol na żeglugę na wodach stanowych Nowego Jorku[20]. Aaron Ogden nabył prawa do żeglowania parowcami między Nowym Jorkiem a New Jersey[21]. W 1819 roku Ogden pozwał Thomasa Gibbonsa, który żeglował parowcami na tych samych wodach bez zakupu zezwolenia od Fultona i Livingstona[21]. Sądy pierwszej i drugiej instancji, a także Sąd Najwyższy uznały, że Gibbons miał prawo żeglować po wodach stanowych Nowego Jorku[21]. Uwzględniając charakter sprawy, Sąd Najwyższy zastosował opisaną w Konstytucji USA klauzulę o handlu międzystanowym, która później stała się narzędziem umacniania władzy federalnej w stosunkach ze stanami[15].

Decyzja została podjęta większością głosów 6–0, opowiedzieli się za nią sędziowie John Marshall (prezes), Bushrod Washington, William Johnson, Thomas Todd, Gabriel Duvall i Joseph Story; Smith Thompson nie brał udziału w sprawie[20].

 
Decyzja Sądu Najwyższego w sprawie Dred Scott v. Sandford

Dred Scott v. SandfordEdytuj

Zobacz też: Sprawa Dreda Scotta.

W 1857 roku, 4 lata przed wojną secesyjną, Sąd Najwyższy decydował w sprawie Dred Scott v. Sandford[a], czy czarnoskóry niewolnik Dred Scott, czasowo przebywający w stanie Illinois (w którym niewolnictwo było zakazane) może zostać uznany za człowieka wolnego[22]. W pierwszej instancji sąd stanowy w Missouri uznał Scotta za człowieka wolnego, natomiast sąd drugiej instancji (Sąd Najwyższy stanu Missouri) uchylił decyzję sądu pierwszej instancji i odrzucił powództwo[22]. Scott nie posiadał obywatelstwa Stanów Zjednoczonych, przez co nie miał prawa do wytoczenia powództwa przed Sądem Najwyższym[23]. Gdy Scott stał się własnością nowojorczyka Johna F. A. Sanforda[24], jego adwokaci postanowili wnieść apelację od decyzji sądu niższej instancji, twierdząc, że w związku z tym, że sprawa toczy się pomiędzy obywatelami dwóch stanów, podlega ona jurysdykcji sądów federalnych[22]. Federalny Sąd Okręgowy dla Dystryktu Missouri uznał, że Scott jest własnością Sanforda, przez co nie może zostać uznany za obywatela USA[22]. Następnie pełnomocnicy Scotta złożyli apelację do Sądu Najwyższego[22]. Sąd orzekł, że Scott w związku z tym, że jest osobą pochodzenia afrykańskiego, nie może zostać uznany za obywatela Stanów Zjednoczonych[25], a ponadto, że Kompromis Missouri jest niezgodny z Konstytucją[25] oraz, że 5. poprawka do Konstytucji zabrania rządowi uznawania przebywających na terytoriach federalnych niewolników za osoby wolne[26].

Decyzja była jedną z przyczyn wybuchu wojny secesyjnej[27], spowodowała eskalację napięcia między mieszkańcami stanów północnych i południowych[28] i jest uznawana przez prawników za najgorszą w historii Sądu Najwyższego[29][30], została ona podjęta większością głosów 7–2, opowiedzieli się za nią sędziowie Roger Brooke Taney (prezes), James Moore Wayne, John Catron, Peter Vivian Daniel, Samuel Nelson, Robert Cooper Grier, John Archibald Campbell; Benjamin Robbins Curtis i John McLean złożyli zdania odrębne[31]. Decyzja Sądu została odwrócona przez przyjęcie przez Kongres 13., 14., 15. poprawki do Konstytucji Stanów Zjednoczonych[28].

Schneck v. United StatesEdytuj

W 1919 roku, w trakcie I wojny światowej Sąd Najwyższy decydował w sprawie Schenck v. United States(ang.), czy członek Socjalistycznej Partia Ameryki i działacz antywojenny Charles Schenck miał prawo tworzyć i roznosić ulotki wzywające do uchylania się od służby wojskowej, którą porównywał do niewolnictwa[32][33]. 2 lata wcześniej, w 1917 roku weszła w życie ustawa o szpiegostwie (Espionage Act), zabraniająca utrudniania działań sił zbrojnych podczas wojny[34]. Schenck został skazany za nieprzestrzeganie przepisów tej ustawy[35]. Jego pełnomocnicy argumentowali, że działanie Schencka było chronione przez 1. poprawkę do Konstytucji Stanów Zjednoczonych[36].

Sąd Najwyższy większością 9–0 zatwierdził decyzję sądu pierwszej instancji i uznał, że Schenck mógł zostać skazany ze względu na realne i aktualne zagrożenie (clear and present danger) dla bezpieczeństwa Stanów Zjednoczonych, opinię sądu napisał Oliver Wendell Holmes Junior[35]. W swojej opinii napisał on, że wolność słowa nie może zapewniać bezkarności osobie, która w teatrze fałszywie krzyczy „pożar” i wywołuje w ten sposób panikę[37]. Decyzja ta została następnie zmieniona przez decyzję Sądu z 1969 roku w sprawie Brandenburg v. Ohio(ang.)[36].

Obecni sędziowie Sądu NajwyższegoEdytuj

Zobacz teżEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Urzędnik sądowy popełnił błąd w zapisie nazwiska Johna F. A. Sanforda.

PrzypisyEdytuj

  1. Supreme Court Procedures, United States Courts [dostęp 2021-10-13] (ang.).
  2. a b History and Traditions, supremecourt.gov [dostęp 2021-10-13] (ang.).
  3. U.S. Senate: Senator Ellsworth's Judiciary Act, senate.gov [dostęp 2021-10-13] (ang.).
  4. a b c History of the Supreme Court, ballotpedia.org [dostęp 2021-10-13] (ang.).
  5. Why the U.S. Supreme Court has nine justices, nationalgeographic.com, 20 września 2020 [dostęp 2021-10-13] (ang.).
  6. a b c d The Supreme Court Decides in Chisholm v. Georgia (U.S. National Park Service), www.nps.gov [dostęp 2021-10-13] (ang.).
  7. a b The Jay Court, 1789–1795, supremecourthistory.org [dostęp 2021-10-13] (ang.).
  8. The Court and Constitutional Interpretation - Supreme Court of the United States, supremecourt.gov [dostęp 2021-10-13] (ang.).
  9. Landmark Cases, connections.ca6.uscourts.gov [dostęp 2021-10-13] (ang.).
  10. a b c Landmark United States Supreme Court Cases, americanbar.org [dostęp 2021-10-13] (ang.).
  11. a b Andrzej Bryk, Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych może wszystko, rp.pl, 15 kwietnia 2018 [dostęp 2021-10-13] (pol.).
  12. Marbury et al. v. Madison, ballotpedia.org [dostęp 2021-10-13] (ang.).
  13. Tomasz Ziński, Domniemanie konstytucyjności ustaw w Stanach Zjednoczonych Ameryki, ksiegarnia.beck.pl, 2016 [dostęp 2021-10-14] (pol.).
  14. Marbury v. Madison, oyez.org [dostęp 2021-10-16] (ang.).
  15. a b Artur Witold Wróblewski, Prymat władzy federalnej w amerykańskim modelu państwa federacyjnego – ujęcie prawnokonstytucyjne, mysl.lazarski.pl, 2010 [dostęp 2021-10-14] (pol.).
  16. McCulloch v. Maryland, 17 U.S. 316 (1819), supreme.justia.com [dostęp 2021-10-14] (ang.).
  17. Analyzing McCulloch v. Maryland, pbslearningmedia.org [dostęp 2021-10-14] (ang.).
  18. McCulloch v. Maryland, oyez.org [dostęp 2021-10-16] (ang.).
  19. Gibbons v. Ogden (1824), ourdocuments.gov [dostęp 2021-10-14] (ang.).
  20. a b Gibbons v. Ogden, oyez.org [dostęp 2021-10-14] (ang.).
  21. a b c Gibbons v. Ogden, nycourts.gov [dostęp 2021-10-14] (ang.).
  22. a b c d e Grzegorz Górski, Sprawa Dreda Scotta. Przyczynek do dziejów amerykańskiego konstytucjonalizmu, bazhum.muzhp.pl, 2002 [dostęp 2021-10-15] (ang.).
  23. Dred Scott, pbs.org [dostęp 2021-10-15] (ang.).
  24. Andrew Glass, Supreme Court decides Dred Scott case, March 6, 1857, politico.com [dostęp 2021-10-15] (ang.).
  25. a b Transcript of Dred Scott v. Sanford (1857), ourdocuments.gov [dostęp 2021-10-15] (ang.).
  26. Substance, Procedure, and Fourteenth Amendment Rights, cambridge.org, 5 kwietnia 2013 [dostęp 2021-10-15] (ang.).
  27. The Dred Scott Case, nps.gov [dostęp 2021-10-15] (ang.).
  28. a b Dred Scott v. Sandford (1857), thirteen.org [dostęp 2021-10-15] (ang.).
  29. Dred Scott v. Sanford (1857), ourdocuments.gov [dostęp 2021-10-15] (ang.).
  30. Guardian of the Constitution: The Counter Example of Dred Scott, supremecourt.gov, 1 czerwca 2009 [dostęp 2021-10-15] (ang.).
  31. Dred Scott v. Sandford, oyez.org [dostęp 2021-10-16] (ang.).
  32. Paweł Laidler, Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych Ameryki: od prawa do polityki, ruj.uj.edu.pl, 2011, s. 299 (pol.).
  33. Historic Supreme Court Cases, ecampus.matc.edu, 17 października 2021 [dostęp 2021-10-17] [zarchiwizowane z adresu 2021-10-17] (ang.).
  34. The Espionage Act, academic.brooklyn.cuny.edu [dostęp 2021-10-17] (ang.).
  35. a b Schenck v. United States, oyez.org [dostęp 2021-10-17] (ang.).
  36. a b Alex McBride, Schenck v. U.S. (1919), thirteen.org [dostęp 2021-10-17] (ang.).
  37. SCHENCK v. UNITED STATES, tile.loc.gov, 1919 [dostęp 2021-10-17] (ang.).