Otwórz menu główne

41 eskadra rozpoznawczapododdział lotnictwa Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

41 Eskadra Rozpoznawcza
41 Eskadra Liniowa
Ilustracja
Godło malowane na samolotach eskadry
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1924
Rozformowanie wrzesień 1939
Tradycje
Rodowód 41 eskadra wywiadowcza
41 eskadra lotnicza
41 eskadra liniowa
Dowódcy
Pierwszy por.pil. Romuald Strobel
Działania zbrojne
II wojna światowa: kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Toruń
Zdunowo
Rodzaj wojsk Wojska lotnicze
Podległość 4 pułk lotniczy (do VIII 1939)
Armia „Modlin” (IX 1939)
41 esk rozp.png

Sformowana w 1924 jako 41 eskadra wywiadowcza. W 1925 eskadrę przemianowano na 41 eskadrę lotnicza, a cztery lata później na 41 eskadrę liniową. W sierpniu 1939, po przeprowadzeniu mobilizacji, przyjęła nazwę 41 eskadry rozpoznawczej. Jej uzbrojenie we wrześniu 1939 stanowiły samoloty PZL-23 „Karaś”.

W okresie kampanii wrześniowej 41 eskadra rozpoznawcza walczyła w składzie lotnictwa Armii „Modlin”.

Godła eskadry[1]:

  • czerwony ukośny krzyż na tle białego kwadratu z czerwoną obwódką – na samolotach „Potez”
  • czerwony Gryf Pomorski na tle białego pięcioboku z czerwoną obwódką – na samolotach PZL-23 „Karaś”

Spis treści

41 eskadra w okresie pokojuEdytuj

Zgodnie z planem rozbudowy lotnictwa wojskowego, w maju 1924 podjęto organizację 4 pułku lotniczego w Toruniu. Personel nowo formowanej 41 eskadry wywiadowczej stanowili byli instruktorzy piloci i obserwatorzy, zlikwidowanej Szkoły Obserwatorów i Strzelców Lotniczych w Toruniu. Wyposażenie stanowiły samoloty różnych typów, w większości przestarzałe i wyeksploatowane. Niewielka liczba załóg i zużyty sprzęt uniemożliwiały prowadzenie regularnego szkolenia. Organizacyjnie eskadra weszła w skład I dywizjonu wywiadowczego[1].

W maju 1925 eskadrę przemianowano na „lotniczą”, a we wrześniu eskadra otrzymała pierwsze samoloty Potez XV. W styczniu 1926 uzyskano etatowy stan 6 samolotów. Następowała również poprawa w obsadzie etatów personelu latającego poprzez dopływ absolwentów specjalistycznych szkół i kursów lotniczych. Wiosną rozpoczęło się doskonalenie załóg zgodnie z obowiązującym programem szkolenia. W czerwcu 1927 eskadra po raz pierwszy odbyła szkołę ognia lotniczego na poligonie Toruń-Podgórz. Latem 1928 eskadra wzięła udziale w szkole ognia, a pluton por.pil. Stefana Micewskiego w ćwiczeniach 4 Dywizji Piechoty w rejonie BrodnicaLidzbark[2].

W 1929 nastąpiła kolejna reorganizacja lotnictwa wojskowego. Eskadrę „lotniczą” przemianowano na „liniową” i zwiększono etat samolotów z 6 do 10 sztuk. Miało to duży wpływ na przebieg szkolenia. Można było już realizować pełny program wyszkolenia w zakresie doskonalenia załóg w lotach i zadaniach grupowych. W kwietniu pluton foto por. obs. Gabriela Milczewskiego wykonał zdjęcia lotnicze wylewu Szczary, a w szkole ognia na poligonie Toruń uczestniczył klucz por.pil. Kazimierza Kielicha. Całością sił eskadra wzięła udział w letnich ćwiczeniach współdziałając z oddziałami ogólnowojskowymi garnizonu Bydgoszcz i Grudziądz[2]. W 1930 por. obs. Gabriel Milczewski zdobył I nagrodę na Międzynarodowej Wystawie Artystyczno-Fotograficznej w Paryżu za zdjęcie lotnicze pn. „Kolegiata”. W wystawie uczestniczyli przedstawiciele Anglii, Belgii, Francji, Holandii, Kanady, Niemiec, Polski, Szwajcarii i Włoch. W tym też eskadra rozpoczęła przezbrajanie na samoloty Potez XXVII. Załogi eskadry odbyły ćwiczenia letnie na poligonie Toruń-Podgórz i i wzięły udział w manewrach 29 Dywizji Piechoty[2].

W listopadzie 1931 rozpoczęto wymianę Potezów XXVII na samoloty Potez XXV. Pod koniec stycznia 1932 eskadra dysponowała już etatowym kompletem samolotów Potez XXV. W czasie ćwiczeń letnich plutony eskadry współdziałały z wielkimi jednostkami DOK VIII. W lecie 1933 klucz pod dowództwem kpt. Borowego obsługiwał szkolę ognia artylerii na poligonie Trauguttowo. Detaszowany pluton dowodzony przez por. obs. Witolda Popławskiego uczestniczył w ćwiczeniach międzydywizyjnych w rejonie Lwowa, a pluton por.pil. Tadeusza Czołowskiego wykonywał prace zlecone przez Wojskowy Instytut Geograficzny. W zawodach eskadr liniowych „O Puchar Przechodni im. płk. pil. Jana Seniorka” I miejsce zdobyli ppor.pil. Zdzisław Bruszewski i plut. strz. sam. Franciszek Rudnicki[3]. W lecie 1934 załogi odbyły ćwiczenia lotnicze wraz z koncentracją w rejonie Płock-Gniezno, a na Pomorzu współdziałały z artylerią i Brygadą Kawalerii „Poznań”. Działały też na terenie Lubelszczyzny podczas międzydywizyjnych manewrów[4].

Rozkazem dziennym nr 246/35 z 28 października w oparciu o rozkaz Szefa Departamentu Aeronautyki L.dz. 695/tjn. Og.Org. z 13 czerwca 1935, w 4 pułku lotniczym wprowadzono numerację samolotów. Maszyny 41 eskadry otrzymały numery: od 01 T do 10 T (dowódcy I dywizjonu – 67T)[5]. Dla odróżnienia samoloty 42 eskadry miały malowane kołpaki kół w kolorze czerwonym, a Potezy 41 eskadry w niebieskim[6].

Latem 1936 eskadra przebywała na warszawskim węźle lotnisk, uczestnicząc w ćwiczeniach lotnictwa i wielkiej rewii powietrznej nad Warszawą. 12 sierpnia 1937 eskadra otrzymała z 3 pułku lotniczego pierwszy samolot typu PZL-23 „Karaś”. zapoczątkowało to wymianę przestarzałych Potezów na bardziej nowoczesne samoloty produkcji krajowej. W tych dniach eskadra uczestniczyła w dużych manewrach na terenie Wielkopolski i Pomorza. Z eskadry wydzielono pluton łącznikowy dla potrzeb kierownictwa ćwiczenia. Po powrocie z ćwiczeń personel eskadry odbył kurs obsługi i eksploatacji samolotu PZL-23 „Karaś”[5].

W marcu 1938 eskadra w składzie dywizjonu odleciała na lotnisko Lida i w dniu 20 marca uczestniczyła w masowym przelocie 108 samolotów typu„Karaś" wzdłuż granicy polsko-litewskiej[7]. W lecie z uwagi na zaistniałą sytuację polityczną personel eskadry przebywał na lotnisku[8].

W 1939 nastąpił wzrost napięcia międzynarodowego w stosunkach polsko-niemieckich. W 41 eskadrze trwał gruntowny przegląd techniczny samolotów i taboru samochodowego. Od marca sukcesywnie wcielano do jednostki przybywających rezerwistów. W czerwcu przydzielono eskadrze 6 absolwentów Szkoły Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie i 2 podchorążych rezerwy[8].

W dniach 24-26 sierpnia 1939 przeprowadzono w 4 pułku lotniczym mobilizację. Eskadra została przemianowana na „rozpoznawczą”. 27 sierpnia rzut kołowy eskadry odjechał transportem kolejowym na lotnisko polowe. 31 sierpnia, w godzinach popołudniowych, eskadra otrzymała rozkaz odlotu na lotnisko Mokotów. Ze względu na trudne warunki atmosferyczne, dowódca pułku dał sygnał do startu dopiero 1 września o 7.00[8].

Działania 41 eskadry rozpoznawczej w 1939Edytuj

  • Miejsce stacjonowania: Zdunowo
  • Wyposażenie:[9]
    • 8 samolotów PZL.23B Karaś (w sierpniu 1939 pozostałe dwa Karasie – do pełnego stanu 10 samolotów – znajdowały się w naprawie fabrycznej)
    • od 4 września 1939 uzupełnienia: 5 PZL.43B z czego tylko 2 szt. zostały odebrane przez załogi, pozostałe nie nadawały się do użytkowania w konsekwencji uszkodzeń w czasie nieprzyjacielskiego bombardowania.

[jeżeli nie wskazane inaczej to dane z[9]]

Jeszcze przed rozpoczęciem działań wojennych w połowie lipca 1939 r. samolot eskadry z załogą – płk pil. Bolesław Stachoń (ówczesny dowódca 4 pułku lotniczego w skład którego wchodziła eskadra), por. obs. Czesław Malinowski oraz pchor. obs. Jan Klocek – z rozkazu dowódcy Armii „Pomorze" dokonali rozpoznania wojsk niemieckich w okolicach Królewca i Olsztyna (Prusy Wschodnie) oraz nad granicą z Wolnym Miastem Gdańskiem[10].

Pierwszy lot bojowy czasie Kampanii Wrześniowej załoga eskadry w składzie por. obs Czesław Malinowski, ppor. pil. Bolesław Kuzian i st. szer. Tadeusz Rybacki, wykonała 2 września o godzinie 9:50 z lotniska Zdunowo. Wykonano rozpoznanie dróg w rejonie Olsztynek – Nidzica – Wielbark (nad ówczesnymi Prusami Wschodnimi). Według relacji obserwatora por. Malinowskiego[9][11] zrzucono także bomby na stację kolejową w Nidzicy. To pierwsze bombardowanie było samodzielną akcją personelu eskadry, a nie wykonaniem rozkazu wyższego dowództwa.

Ostatni lot bojowy eskadry, dnia 11 IX, zakończył się rozbiciem Karasia uszkodzonego w walce powietrznej z Messerschimtami, na lotnisku w Brześciu nad Bugiem.

18 IX rzut kołowy eskadry, wraz z personelem latającym, przekroczył granicę polsko-rumuńską, wykonując rozkaz ewakuacji.

Dorobek eskadry w czasie kampanii wrześniowej:

  • 32 zadania bojowe
  • 2 tony bomb zrzucone na nieprzyjaciela
  • 1 zestrzelony balon obserwacyjny nieprzyjaciela

Straty eskadry to 4 osoby personelu latającego oraz wszystkie 10 samolotów.

Personel eskadryEdytuj

Dowódcy eskadry[12]
Stopień Imię i nazwisko Okres pełnienia służby
por.pil. Romuald Strobe 1924–XII 1927
kpt. obs. Tadeusz Krajewski XII 1927-30 X 1930
kpt. obs. Henryk Borowy 30 X 1930 – 12 II 1934
kpt.pil. Kazimierz Benz 12 II 1934 –
por. Łukiński – 2 XII 1935
kpt.pil. Andrzej Kładko 2 XII 1935 – 3 X 1936
kpt. obs. Julian Wojda 3 X 1936 – 1938
kpt. obs. Franciszek Rybicki 4 VIII 1938 – 1 XII 1938
kpt. obs. Władysław Chrzanowski 1 XII 1938 – IX 1939
Personel eskadry we wrześniu 1939
Stanowisko Stopień imię i nazwisko
dowódca eskadry kpt. obs. Władysław Chrzanowski
oficer taktyczno-operacyjny kpt. pil. Henryk Kołodziejek
oficer techniczny ppor. tech. Zygmunt Dyszlewski
lekarz eskadry ppor. rez. lek. Bernard Chrzanowski
szef mechaników st. majster wojsk. Władysław Kosiedowski
Obserwatorzy Piloci Strzelcy pokładowi
por. obs. Wacław Chomka ppor. pil. Bolesław Kuzian kpr. strz. sam. Bernard Jankowski
por. obs. Stefan Hałłas pchor. pil. Władysław Radwański kpr. strz. sam. Marek Majewski
Por. obs. Czesław Malinowski kpr. pil. Tadeusz Bojakowski kpr. strz. sam. Brunon Steinborn
ppor. obs. Jan Kardasz kpr. pil. Zdzisław Bednarek kpr. strz. sam. Czesław Tęgowski
ppor. rez. obs. Jan Pycia kpr. pil. Piotr Głydziak st. szer. strz. sam. Zbigniew Komornicki
ppor. obs. Brunon Strejmik kpr. pil. Alojzy Gusowski st. szer. strz. sam. Benedykt Kornacki
ppor. rez. obs. Leszek Suskiewicz kpr. pil. Józef Janicki st. szer. strz. sam. Henryk Ostrowski
ppor. rez. obs. Jerzy Wierzbicki kpr. pil. Michał Leszkiewicz st. szer. strz. sam. Tadeusz Rybacki
pchor. obs. Jan Klocek kpr. pil. Stanisław Oleksiński st. szer. strz. sam. Antoni Szymański
pchor. obs. Mieczysław Malinowski kpr. pil. Andrzej Plenkiewicz st. szer. strz. sam. Zygfryd Blachowski
pchor. obs. Leon Ośmiałowski kpr. pil. Mieczysław Rzewuski
pchor. obs. Fabian Pokorniewski kpr. pil. Konstanty Soroko
pchor. obs. Tadeusz Tuszyński kpr. pil. Kazimierz Thiesler
kpr. pchor. rez. Alfons Kisielnicki kpr. pil. Władysław Wasilewski
kpr. pchor. rez. Stefan Tabaczyński

PrzypisyEdytuj

  1. a b Pawlak 1989 ↓, s. 289.
  2. a b c Pawlak 1989 ↓, s. 290.
  3. Pawlak 1989 ↓, s. 291.
  4. Pawlak 1989 ↓, s. 292.
  5. a b Pawlak 1989 ↓, s. 293.
  6. Pawlak 1989 ↓, s. 300.
  7. Pawlak 1989 ↓, s. 294.
  8. a b c Pawlak 1989 ↓, s. 295.
  9. a b c Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w wojnie obronnej 1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, WKŁ, 1982. ISBN 83-206-0281-5.
  10. Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w latach 1918 – 1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, WKŁ, 1989. ISBN 83-206-0760-4.
  11. Janusz Piekałkiewicz: Wojna w powietrzu 1939 – 1945. Warszawa: Agencja Wydawnicza Jerzy Mostowski, 2001. ISBN 83-7250036-3.
  12. Pawlak 1989 ↓, s. 289-295.

BibliografiaEdytuj

  • Jerzy B. Cynk, 'Siły lotnicze Polski i Niemiec wrzesień 1939, WKŁ, Warszawa 1989.
  • Izydor Koliński: Regularne jednostki ludowego Wojska Polskiego (lotnictwo). Formowanie, działania bojowe, organizacja i uzbrojenie, metryki jednostek lotniczych. Krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. Cz. 9. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1978.
  • Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w latach 1918-1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1989. ISBN 83-206-0760-4.
  • Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w wojnie obronnej 1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1982. ISBN 83-206-0281-5.
  • Kazimierz Sławiński: Lotnisko toruńskie 1920-1945. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1983, seria: Biblioteczka Skrzydlatej Polski. ISBN 83-206-0378-1.