Otwórz menu główne

Brandenburgia (prowincja)

Prowincja Brandenburgia (niem. Provinz Brandenburg) – prowincja państwa pruskiego, a potem zjednoczonych w XIX w. Niemiec (do 1945 r.). Prowincja powstała w 1815 roku. W 1939 roku prowincja miała powierzchnię 38 275 km² i liczyła 3 023 443 mieszkańców.

Provinz Brandenburg
Prowincja Brandenburgia
1815-1946
Flaga Brandenburgii
Herb Brandenburgii
Flaga Brandenburgii Herb Brandenburgii
Hymn: Brandenburglied
(Pieśń Brandenburgii)
Położenie Brandenburgii
Stolica Poczdam (1815-1827)
Berlin (1827-1843)
Poczdam (1843-1918)
Charlottenburg (1918-1946)
Powierzchnia
 • całkowita

38,275 km²
Liczba ludności (1939)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia

3,023,443
79 osób/km²
Data powstania 1815
Data likwidacji 1946
Mapa Brandenburgii
Podział administracyjny prowincji brandenburskiej w 1905 roku

Od 21 marca 1939 zmieniono nazwę prowincji na Mark Brandenburg (Marchia Brandenburska)[1].

Zmiany terytorialneEdytuj

Główna część terytorium prowincji to tereny należące wcześniej do Marchii Brandenburskiej, z wyłączeniem obszaru Starej Marchii (położonych na zachód od rzeki Łaby). W wyniku postanowień kongresu wiedeńskiego pod panowaniem Prus znalazła się północna Saksonia (Dolne Łużyce), która została włączona do tworzonej prowincji. 1 kwietnia 1881 z prowincji wydzielono administracyjnie miasto Berlin, jednak nadal podlegało ono pod nadprezydenta Brandenburgii. W 1920 odłączono część terytorium prowincji i przyłączono ją do tzw. Wielkiego Berlina.

W 1938 r. przyłączono do Brandenburgii część zlikwidowanej Marchii Granicznej Poznańsko-Zachodniopruskiejpowiat Bomst, powiat Międzyrzecz i powiat Schwerin (Warthe). W zamian, w związku z utworzeniem rejencji pilskiej w prowincji Pomorze, od Brandenburgii odłączono powiaty: Arnswalde i Friedeberg Nm.

Po drugiej wojnie światowej tereny na wschód od Odry przypadły Polsce jako część Ziem Odzyskanych. Po podziale Niemiec znalazła się w Niemieckiej Republice Demokratycznej. Od 1990 roku w Republice Federalnej Niemiec jako kraj związkowy Brandenburgia.

Podział administracyjnyEdytuj

Stolica: Poczdam (Potsdam).

Dzieliła się na trzy rejencje: berlińską (Regierungsbezirk Berlin) w latach 1816–1821, frankfurcką (Regierungsbezirk Frankfurt) oraz poczdamską (Regierungsbezirk Potsdam).

Rejencja berlińskaEdytuj

Powiaty grodzkie (Stadtkreise):

  1. Berlin

Rejencja frankfurckaEdytuj

Powiaty grodzkie (Stadtkreise):

  1. Chociebuż Cottbus (od 1886)
  2. Forst (Lausitz) (od 1897)
  3. Frankfurt nad Odrą Frankfurt (Oder) (od 1826)
  4. Gubin Guben (od 1884)
  5. Gorzów Wielkopolski Landsberg (Warthe) (od 1892)

Powiaty ziemskie (Landkreise):

  1. Arnswalde (do 1938)
  2. Calau
  3. Cottbus
  4. Crossen (Oder)
  5. Cüstrin (do 1836)
  6. Friedeberg Nm.
  7. Guben
  8. Königsberg Nm.
  9. Landsberg (Warthe)
  10. Lebus (siedziba powiatu do 1863 we Frankfurcie nad Odrą, później w Seelow)
  11. Luckau
  12. Lübben (Spreewald)
  13. Meseritz (od 1938)
  14. Oststernberg (od 1873; siedziba w Zielenzig)
  15. Schwerin (Warthe) (od 1938)
  16. Soldin
  17. Sorau (Lausitz)
  18. Spremberg (Lausitz)
  19. Sternberg (do 1873)
  20. Weststernberg (od 1873; siedziba w Reppen)
  21. Züllichau-Schwiebus (siedziba w Züllichau)

Rejencja poczdamskaEdytuj

Powiaty grodzkie:

  1. Berlin (1822-1875)
  2. Brandenburg an der Havel (od 1881)
  3. Charlottenburg (1877-1920; później część Wielkiego Berlina)
  4. Deutsch-Wilmersdorf (1907-1920; później część Wielkiego Berlina)
  5. Eberswalde (od 1911)
  6. Lichtenberg (1908-1920; później część Wielkiego Berlina)
  7. Poczdam Potsdam (od 1809)
  8. Rathenow (od 1925)
  9. Rixdorf (1899-1920; później część Wielkiego Berlina)
  10. Schöneberg (1899-1920; później część Wielkiego Berlina)
  11. Spandau (1886-1920; później część Wielkiego Berlina)
  12. Wittenberge (od 1922)

Powiaty ziemskie:

  1. Powiat Angermünde (siedziba w Angermünde)
  2. Powiat Beeskow-Storkow (od 1836; siedziba w Beeskow)
  3. Powiat Jüterbog-Luckenwalde (siedziba w Jüterbog)
  4. Powiat Niederbarnim (siedziba w Berlin)
  5. Powiat Oberbarnim (siedziba w Bad Freienwalde (Oder))
  6. Powiat Osthavelland (siedziba w Nauen)
  7. Powiat Ostprignitz (siedziba w Kyritz)
  8. Powiat Prenzlau (siedziba w Prenzlau)
  9. Powiat Ruppin (siedziba w Neuruppin)
  10. Powiat Teltow (do 1935 powiat Teltow-Storkow; siedziba w Berlinie)
  11. Powiat Templin (siedziba w Templinie)
  12. Powiat Westhavelland (siedziba w Rathenow)
  13. Powiat Westprignitz (siedziba w Perleberg)
  14. Powiat Zauch-Belzig (siedziba w Bad Belzig)

Nadprezydenci BrandenburgiiEdytuj

Lata urzędowania Nadprezydent Lata życia
1815–1824 Georg Christian Friedrich von Heydebreck (1765–1828)
1825–1840 Magnus Friedrich von Bassewitz (1773–1858)
1840–1848 August Friedrich Wilhelm Werner von Meding (1792–1871)
1848–1849 Erasmus Robert Freiherr von Patow (nadzór komisaryczny) (1804–1890)
1849–1850 August Herrmann Klemens Freiherr von Wolff von Metternich (nadzór komisaryczny) (1803–1872)
1850–1862 Eduard Heinrich von Flottwell (1786–1865)
1862 Werner Ludolf Erdmann von Selchow (1806–1884)
1862–1879 Gustav Wilhelm von Jagow (1813–1879)
1879–1899 Heinrich Karl Julius von Achenbach (1829–1899)
1899–1905 Theobald von Bethmann-Hollweg (1856–1921)
1905–1909 August Clemens Bodo Paul Wilhelm von Trott zu Solz (1855–1938)
1909–1910 Friedrich Wilhelm von Loebell (1855–1931)
1910–1914 Alfred von Conrad (1852–1914)
1914–1917 Rudolf Wilhelm von der Schulenburg (1860–1930)
1917–1919 Friedrich Wilhelm von Loebell (1855–1931)
1919–1933 Adolf Maier (1871–1963)
1933–1936 Wilhelm Paul Richard Kube (1887–1943)
1936–1945 Emil Stürtz (1892–1945)

Wykaz miast 1815–1945 (stan ludności na 1 grudnia 1905)Edytuj

Herb Miasto Nazwa niem. 1905 Ludność 1905 Rejencja 1905 Powiat 1905 Obecna lokacja
  Berlin (1822–1875[2]) Berlin 2 040 148 poczdamska Berlin-Miasto (Berlin-Stadt)  
  Charlottenburg (miasto do 1920[3]) Charlottenburg 239 632 poczdamska Charlottenburg-Miasto (Charlottenburg-Stadt)  
  Rixdorf (miasto 1899–1920[3]) Rixdorf 153 572 poczdamska Rixdorf-Miasto (Rixdorf-Stadt)  
  Schöneberg (miasto 1898–1912[4]) Schöneberg 141 010 poczdamska Schöneberg-Miasto (Schöneberg-Stadt)  
  Szpandawa (miasto do 1920[3]) Spandau 70 302 poczdamska Szpandawa-Miasto (Spandau-Stadt)  
  Frankfurt nad Odrą (+Słubice) Frankfurt an der Oder 64 304 frankfurcka Frankfurt-Miasto (Frankfurt-Stadt)   
  Wilmersdorf (miasto 1906–1920[3]) Wilmersdorf 63 568 poczdamska Wilmersdorf-Miasto (Wilmersdorf-Stadt)  
  Poczdam Potsdam 61 414 poczdamska Poczdam-Miasto (Potsdam-Stadt)  
  Lichtenberg (miasto 1907–1920[3]) Lichtenberg 55 391 poczdamska Lichtenberg-Miasto (Lichtenberg-Stadt)  
  Branibórz Brandenburg an der Havel 51 239 poczdamska Branibórz-Miasto (Brandenburg-Stadt)  
  Chociebuż Kottbus 46 270 frankfurcka Chociebuż-Miasto (Kottbus-Stadt)  
  Gorzów Wielkopolski Landsberg an der Warthe 36 934 frankfurcka Gorzów-Miasto (Landsberg-Stadt)  
  Gubin (+Gubin) Guben 36 636 frankfurcka Gubin-Miasto (Guben-Stadt)   
  Barszcz (+Zasieki) Forst in Lausitz 33 752 frankfurcka Barszcz-Miasto (Forst-Stadt)   
  Kopnik (miasto do 1920[3]) Köpenick 27 721 poczdamska teltowski (Teltow)  
  Eberswalde Eberswalde 23 833 poczdamska górnobarnimski (Oberbarnim)  
  Ratnów Rathenow 23 095 poczdamska zachodniohawelski (Westhavelland)  
  Łukojce Luckenwalde 22 263 poczdamska jutrzybocko-łukojecki (Jüterbog-Luckenwalde)  
  Przemysław Prenzlau 20 929 poczdamska przemysławski (Prenzlau)  
  Przybór Fürstenwalde an der Spree 20 489 frankfurcka lubuski (Lebus)  
  Nowawieś (de) (miasto 1924–1939[5]) Nowawes[5] 19 026 poczdamska teltowski (Teltow)  
  Rypin Nowy Neuruppin 18 555 poczdamska rypiński (Ruppin)  
  Biała Góra Wittenberge 18 501 poczdamska zachodnioprzegnicki (Westprignitz)  
  Kostrzyn nad Odrą (+Küstrin-Kietz) Küstrin 17 404 frankfurcka chojeński (Königsberg)   
  Żary Sorau 16 410 frankfurcka żarski (Sorau)  
  Lubsko Sommerfeld in der Niederlausitz 12 251 frankfurcka krośnieński (Krossen)  
  Grabin Finsterwalde 11 685 frankfurcka łukowski (Luckau)  
  Gródek Spremberg 11 188 frankfurcka gródecki (Spremberg)  
  Boczów Oranienburg 10 637 poczdamska dolnobarnimski (Niederbarnim)  
  Świeć Schwedt an der Oder 9530 poczdamska węgroujski (Angermünde)  
  Bernau Bernau 9500 poczdamska dolnobarnimski (Niederbarnim)  
  Perłów Perleberg 9499 poczdamska zachodnioprzegnicki (Westprignitz)  
  Świebodzin Schwiebus 9321 frankfurcka sulechowsko-świebodziński (Züllichau-Schwiebus)  
  Sadniki Zehdenick 9172 poczdamska tępliński (Templin)  
  Choszczno Arnswalde 9065 frankfurcka choszczeński (Arnswalde)  
  Nowe Nauen 8776 poczdamska wschodniohawelski (Osthavelland)  
  Tarnowica Freienwalde an der Oder 8341 poczdamska górnobarnimski (Oberbarnim)  
  Dębno Neudamm 8274 frankfurcka chojeński (Königsberg)  
  Strausberg Strausberg 7888 poczdamska górnobarnimski (Oberbarnim)  
  Węgroujście Angermünde 7575 poczdamska węgroujski (Angermünde)  
  Wysoka Wittstock an der Dosse 7574 poczdamska wschodnioprzegnicki (Ostprignitz)  
  Sulechów Züllichau 7485 frankfurcka sulechowsko-świebodziński (Züllichau-Schwiebus)  
  Velten (miasto od 1935) Velten 7467 poczdamska wschodniohawelski (Osthavelland)  
  Krosno Odrzańskie Krossen an der Oder 7445 frankfurcka krośnieński (Krossen)  
  Przestawilk Pritzwalk 7309 poczdamska wschodnioprzegnicki (Ostprignitz)  
  Wrzecień Wriezen 7280 poczdamska górnobarnimski (Oberbarnim)  
  Lubin Lübben 7173 frankfurcka lubiński (Lübben)  
  Jutrzybok Jüterbog 7102 poczdamska jutrzybocko-łukojecki (Jüterbog-Luckenwalde)  
  Werder Werder an der Havel 6987 poczdamska zauchańsko-bielski (Zauch-Belzig)  
  Komorów Zły Senftenberg 6904 frankfurcka kaławski (Calau)  
  Dargorad Wkrzański Strasburg 6797 poczdamska przemysławski (Prenzlau)  
  Drezdenko Driesen 6359 frankfurcka strzelecki (Friedeberg)  
  Chojna Königsberg in der Neumark 6138 frankfurcka chojeński (Königsberg)  
  Przybrzeg Fürstenberg an der Oder 6137 frankfurcka gubiński (Guben)  ( )
  Barlinek Berlinchen 5995 frankfurcka myśliborski (Soldin)  
  Hobolin Havelberg 5988 poczdamska zachodnioprzegnicki (Westprignitz)  
  Dahme Dahme 5851 poczdamska jutrzybocko-łukojecki (Jüterbog-Luckenwalde)  
  Myślibórz Soldin 5704 frankfurcka myśliborski (Soldin)  
  Sulęcin Zielenzig 5648 frankfurcka wschodniotorzymski (Oststernberg)  
  Strzelce Krajeńskie Friedeberg in der Neumarkt 5629 frankfurcka strzelecki (Friedeberg)  
  Winawa (de) (miasto od 1935) Finow[6] 5430 poczdamska górnobarnimski (Oberbarnim)  
  Korzyca Kyritz 5188 poczdamska wschodnioprzegnicki (Ostprignitz)  
  Treuenbrietzen Treuenbrietzen 5014 poczdamska zauchańsko-bielski (Zauch-Belzig)  
  Tęplin Templin 4929 poczdamska tępliński (Templin)  
  Ośno Lubuskie Drossen 4905 frankfurcka zachodniotorzymski (Weststernberg)  
  Dobiegniew Woldenberg 4608 frankfurcka strzelecki (Friedeberg)  
  Bezków Beeskow 4577 poczdamska bezkowsko-storkowski (Beeskow-Storkow)  
  Rzepin Reppen 4530 frankfurcka zachodniotorzymski (Weststernberg)  
  Sosny Zossen 4430 poczdamska teltowski (Teltow)  
  Słońsk Sonnenburg 4427 frankfurcka wschodniotorzymski (Oststernberg)  
  Gostków Kirchhain 4325 frankfurcka łukowski (Luckau)  
  Beelitz Beelitz 4256 poczdamska zauchańsko-bielski (Zauch-Belzig)  
  Parsk (miasto od 1935) Königs Wusterhausen 4247 poczdamska teltowski (Teltow)  
  Łuków Luckau 4171 frankfurcka łukowski (Luckau)  
  Kcyń Ketzin 4167 poczdamska wschodniohawelski (Osthavelland)  
  Witnica (miasto od 1935) Vietz 4070 frankfurcka gorzowski (Landsberg)  
  Odrzycko Oderberg 4013 poczdamska węgroujski (Angermünde)  
  Teltow Teltow 4009 poczdamska teltowski (Teltow)  
  Lipiany Lippehne 3991 frankfurcka myśliborski (Soldin)  
  Grązy Gransee 3914 poczdamska rypiński (Ruppin)  
  Lubniów Lübbenau im Spreewald 3805 frankfurcka kaławski (Calau)  
  Jasień Gassen 3763 frankfurcka żarski (Sorau)  
  Lubiąż Müncheberg 3752 frankfurcka lubuski (Lebus)  
  Trebbin Trebbin 3656 poczdamska teltowski (Teltow)  
  Mieszkowice Bärwalde in der Neumark 3456 frankfurcka chojeński (Königsberg)  
  Kaława Calau 3380 frankfurcka kaławski (Calau)  
  Międzylesie Mittenwalde 3059 poczdamska teltowski (Teltow)  
  Liebenwalde Liebenwalde 3035 poczdamska dolnobarnimski (Niederbarnim)  
  Brzeźnik Friesack 2989 poczdamska zachodniohawelski (Westhavelland)  
  Ostrożno Wusterhausen an der Dosse 2986 poczdamska rypiński (Ruppin)  
  Bielsko Belzig 2888 poczdamska zauchańsko-bielski (Zauch-Belzig)  
  Żelów Seelow 2863 frankfurcka lubuski (Lebus)  
  Biesenthal Biesenthal 2841 poczdamska górnobarnimski (Oberbarnim)  
  Pieczyn Peitz 2835 frankfurcka chociebuski (Kottbus)  
  Wietoszów Vetschau 2819 frankfurcka kaławski (Calau)  
  Drawno Neuwedell 2791 frankfurcka choszczeński (Arnswalde)  
  Krzemień Kremmen 2758 poczdamska wschodniohawelski (Osthavelland)  
  Storkow Storkow 2720 poczdamska bezkowsko-storkowski (Beeskow-Storkow)  
  Licheń Lychen 2619 poczdamska tępliński (Templin)  
  Trzcińsko-Zdrój Bad Schönfließ 2598 frankfurcka chojeński (Königsberg)  
  Ryńsk Rheinsberg 2575 poczdamska rypiński (Ruppin)  
  Łączyn Lenzen 2526 poczdamska zachodnioprzegnicki (Westprignitz)  
  Altlandsberg Altlandsberg 2406 poczdamska dolnobarnimski (Niederbarnim)  
  Niemegk Niemegk 2263 poczdamska zauchańsko-bielski (Zauch-Belzig)  
  Pełczyce Bernstein 2260 frankfurcka myśliborski (Soldin)  
  Miłoradz Müllrose 2227 frankfurcka lubuski (Lebus)  
  Grzyminica Joachimsthal 2202 poczdamska węgroujski (Angermünde)  
  Górzyca Göritz an der Oder 2167 frankfurcka zachodniotorzymski (Weststernberg)  
  Plaue (de) (miasto od 18??) Plaue an der Havel 2129 poczdamska zachodniohawelski (Westhavelland)  
  Wilsnack Wilsnack 2106 poczdamska zachodnioprzegnicki (Westprignitz)  
  Lubusz Lebus 2082 frankfurcka lubuski (Lebus)  
  Buków Buckow 2040 frankfurcka lubuski (Lebus)  
  Recz Reetz in der Neumark 2036 frankfurcka choszczeński (Arnswalde)  
  Boleszkowice Fürstenfelde 1986 frankfurcka chojeński (Königsberg)  
  Baruth Baruth 1986 poczdamska jutrzybocko-łukojecki (Jüterbog-Luckenwalde)  
  Drzewków Drebkau 1834 frankfurcka kaławski (Calau)  
  Werneuchen (miasto od 18??) Werneuchen 1824 poczdamska górnobarnimski (Oberbarnim)  
  Meyenburg Meyenburg 1814 poczdamska wschodnioprzegnicki (Ostprignitz)  
  Rypin Stary (de) Alt Ruppin 1813 poczdamska rypiński (Ruppin)  
  Podleszcze Putlitz 1805 poczdamska zachodnioprzegnicki (Westprignitz)  
  Trzebiel Triebel 1737 frankfurcka żarski (Sorau)  
  Krzystkowice Christianstadt am Bober 1694 frankfurcka żarski (Sorau)  
  Cedynia Zehden 1642 frankfurcka chojeński (Königsberg)  
  Dobryług Dobrilugk 1632 frankfurcka łukowski (Luckau)  
  Pritzerbe (de) Pritzerbe 1618 poczdamska zachodniohawelski (Westhavelland)  
  Lindow Lindow 1594 poczdamska rypiński (Ruppin)  
  Torzym Sternberg 1589 frankfurcka wschodniotorzymski (Oststernberg)  
  Brück Brück 1503 poczdamska zauchańsko-bielski (Zauch-Belzig)  
  Luboradz Lieberose 1487 frankfurcka lubiński (Lübben)  
  Goliszyn Golßen 1486 frankfurcka łukowski (Luckau)  
  Freyenstein (de) (miasto do 19??) Freyenstein 1473 poczdamska wschodnioprzegnicki (Ostprignitz)  
  Brusów Brüssow 1441 poczdamska przemysławski (Prenzlau)  
  Vierraden (de) Vierraden 1440 poczdamska węgroujski (Angermünde)  
  Fehrbellin Fehrbellin 1437 poczdamska wschodniohawelski (Osthavelland)  
  Zinna (de) Zinna 1402 poczdamska jutrzybocko-łukojecki (Jüterbog-Luckenwalde)  
  Lubniewice Königswalde 1306 frankfurcka wschodniotorzymski (Oststernberg)  
  Rhinow Rhinow 1273 poczdamska zachodniohawelski (Westhavelland)  
  Lubrza (miasto od 1857) Liebenau 1217 frankfurcka sulechowsko-świebodziński (Züllichau-Schwiebus)  
  Greiffenberg (de) Greiffenberg 1210 poczdamska węgroujski (Angermünde)  
  Wendisch Buchholz Wendisch Buchholz 1208 poczdamska bezkowsko-storkowski (Beeskow-Storkow)  
  Moryń Mohrin 1198 frankfurcka chojeński (Königsberg)  
  Bobrowice Bobersberg 1159 frankfurcka krośnieński (Krossen)  
  Grodziszcze Sonnewalde 1076 frankfurcka łukowski (Luckau)  
  Nowe Miasto nad Doszą Neustadt an der Dosse 1053 poczdamska rypiński (Ruppin)  
  Bryland Friedland 1028 frankfurcka lubiński (Lübben)  
  Brody Pförten 756 frankfurcka żarski (Sorau)  
  Saarmund (de) (miasto do 18??) Saarmund 736 poczdamska zauchańsko-bielski (Zauch-Belzig)  
  Teupitz Teupitz 705 poczdamska teltowski (Teltow)  
  Trzebiechów (miasto do 1860) Trebschen 439 frankfurcka sulechowsko-świebodziński (Züllichau-Schwiebus)  
  Łagów (miasto do 1931) Lagow 428 frankfurcka wschodniotorzymski (Oststernberg)  
  Trzemeszno Lubuskie (miasto do 1870) Schermeisel 335 frankfurcka wschodniotorzymski (Oststernberg)  

1 kwietnia 1938 do Brandenburgii przyłączono 8 miast: Babimost (Bomst) i Kargowa (Unruhstadt) z powiatu babimojskiego, Brójce (Brätz), Międzyrzecz (Meseritz), Pszczew (Betsche) i Trzciel (Tirschtiegel) z powiatu międzyrzeckiego oraz Bledzew (Blesen) i Skwierzyna (Schwerin an der Warthe) z powiatu skwierzyńskiego (patrz Wykaz miast Prowincji Poznańskiej).

Największe miastaEdytuj

 
Poczdam, ok. 1890-1905

Populacja największych miast prowincji pod koniec XIX wieku:

miasto pop. 1890 pop. 1900 rejencja źródło 2016
1. Charlottenburg 76,859 189,305 poczdamska [7]  
2. Schöneberg 28,721 95,998 poczdamska [7]  
3. Rixdorf 35,702 90,422 poczdamska [7]  
4. Spandau 45,365 65,030 poczdamska [7]  
5. Frankfurt nad Odrą/Słubice 55,738 61,852 frankfurcka [8]  / 
6. Poczdam 54,125 59,796 poczdamska [9]  
7. Brandenburg an der Havel 37,817 49,250 poczdamska [10]  
8. Chociebuż 34,910 39,322 frankfurcka [11]  
9. Gorzów Wielkopolski 28,065 33,598 frankfurcka [12]  
10. Gubin/Gubin 29,328 33,122 frankfurcka [13]  / 

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Od słowiańskich nazw prowincji (dlnłuż. Bramborska, grnłuż. Braniborska) wywodzi się polski przymiotnik braniborski, oznaczający tyle, co „brandenburski”, pojawiający się w niektórych nazwach własnych w Polsce (np. Wieża Braniborska w Zielonej Górze, ul. Braniborska – przed wojną Berlinerstraße – we Wrocławiu, ul. Braniborska do 1945 r. Franz-Engel-Straße w Szczecinie, oraz obowiązująca od 1945 do 1951 roku nazwa placu Braniborskiego, dziś placu Orląt Lwowskich – przed wojną do 1935 Berlinerplatz, potem Elfer Platz – również we Wrocławiu). Ten sam źródłosłów ma czeska nazwa ziemniakówbrambory. ul. Braniborska w Poznaniu na Junikowie.
  2. W latach 1815–1822 w rejencji berlińskiej Brandenburgii; od 1875 stanowił oddzielną prowincję
  3. a b c d e f 1 października 1920 miasto włączono do Berlina
  4. 1 października 1912 miasto włączono do Berlina
  5. a b 1 kwietnia 1938, po przyłączeniu gmin Neubabelsberg i Neuendorf, zmiana nazwy miasta z Nowawes na Babelsberg; rok później, 1 kwietnia 1939, zniesienie miasta Babelsberg przez włączenie do Poczdamu
  6. Do 1928 oddzielne gminy Heegermühle, Eisenspalterei-Wolfswinkel i Messingwerk
  7. a b c d Stadt Berlin. Deutsche Verwaltungsgeschichte. [dostęp 2016-05-11].
  8. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] [zarchiwizowane z adresu 2018-01-15] (niem.).
  9. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] [zarchiwizowane z adresu 2018-01-25] (niem.).
  10. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] (niem.).
  11. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] [zarchiwizowane z adresu 2017-09-14] (niem.).
  12. Deutsche Verwaltungsgeschichte Provinz Mark Brandenburg, Kreis Landsberg/Warthe, www.verwaltungsgeschichte.de:80 [dostęp 2018-07-15] [zarchiwizowane z adresu 2017-09-23].
  13. Informationsseite - DENIC eG, www.verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2018-07-27] [zarchiwizowane z adresu 2017-09-23] (niem.).

Linki zewnętrzneEdytuj