Sulechów

miasto w województwie lubuskim
Ten artykuł dotyczy Sulechowa miasta lubuskiego. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Sulechów (tuż po wojnie Cylichów[3][4]; niem. Züllichau) – miasto w województwie lubuskim, w powiecie zielonogórskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Sulechów. Wchodzi w skład Lubuskiego Trójmiasta.

Sulechów
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  lubuskie
Powiat zielonogórski
Gmina Sulechów
Data założenia XII wiek
Prawa miejskie XIII wiek[1]
Burmistrz Wojciech Sołtys
Powierzchnia 6,88 km²
Populacja (31.12.2019)
• liczba ludności
• gęstość

16 750[2]
2434,6 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 68
Kod pocztowy 66-100
Tablice rejestracyjne FZI
Położenie na mapie gminy Sulechów
Mapa konturowa gminy Sulechów, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Sulechów”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej znajduje się punkt z opisem „Sulechów”
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa konturowa województwa lubuskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Sulechów”
Położenie na mapie powiatu zielonogórskiego
Mapa konturowa powiatu zielonogórskiego, u góry znajduje się punkt z opisem „Sulechów”
Ziemia52°04′42″N 15°37′13″E/52,078333 15,620278
TERC (TERYT) 0809064
SIMC 0988595
Urząd miejski
Plac Ratuszowy 6
66-100 Sulechów
Strona internetowa
BIP

Według danych GUS z 31 grudnia 2019 r. w mieście zamieszkiwało 16 750 osób[2].

PołożenieEdytuj

W ujęciu historycznym Sulechów zaliczany jest do Dolnego Śląska. Od 1234 r. należał do księstwa głogowskiego. W 1482 r. – wraz z księstwem krośnieńskim – został przyłączony do Nowej Marchii. W latach 1815–1945 zlokalizowany był natomiast w granicach prowincji Brandenburgia, zaś od 1945 do dziś usytuowany jest na terytorium Polski. W latach 1945–1950 administracyjnie należał do województwa poznańskiego, w latach 1950–1975 – do „dużego” województwa zielonogórskiego, zaś w latach 1975–1998 – do „małego” województwa zielonogórskiego. Od 1 stycznia 1999 leży w województwie lubuskim.

Według danych z 1 stycznia 2019 powierzchnia miasta w granicach geodezyjnych wynosi 6,88 km² (688 ha)[5].

Sulechów zlokalizowany jest w rozwidleniu dwóch dróg krajowychdrogi ekspresowej S3, łączącej Świnoujście z Lubawką oraz drogi krajowej nr 32, łączącej Poznań z Zieloną Górą[6]. W odległości 14 km od miasta znajduje się port lotniczy Zielona Góra-Babimost[7].

HistoriaEdytuj

 
Mury obronne

Początki miasta sięgają czasów pierwszych Piastów. Sulechów wchodził w skład państwa Mieszka I. W XII wieku przeszedł pod władanie księstwa głogowskiego. Pod koniec XV wieku stał się częścią Marchii Brandenburskiej. W XVI wieku i XVII wieku miasto przeżywało rozkwit, dzięki rozwojowi handlu, rzemiosła i tkactwa. Sukna z Sulechowa sprzedawano w Wielkopolsce i na Śląsku. Król Prus Fryderyk Wilhelm I założył koszary wojskowe. W 1723 r. założono dom dla sierot, a w 1766 r. powstało Królewskie Pedagogium. XIX wiek był okresem dynamicznego rozwoju Sulechowa, miasto wraz z okolicą w tym okresie było jednym z najżywotniejszych ośrodków polskości w tym okręgu. Najbardziej szczęśliwy okres w dziejach miasta to początek wieku XX, który nazwano złotym. W tym okresie wykonano prace wodociągowo-kanalizacyjne, wprowadzono brukową nawierzchnię, powstało wiele budynków, rozpoczął się proces uprzemysłowienia. Wojska niemieckie zostały wyparte z miasta 30 stycznia 1945 r. przez oddziały 9 Samodzielnego Korpusu Pancernego gen. por. Iwana Kiriczenki z 33 Armii 1 Frontu Białoruskiego. Po wojnie przy ul. Poznańskiej odsłonięto płytę pamiątkową ku czci poległych żołnierzy radzieckich[8]. Po II wojnie światowej Sulechów wraz Ziemiami Zachodnimi powrócił w granice Polski, zaś jego niemiecka ludność została wysiedlona do Niemiec. Obecna nazwa została administracyjnie zatwierdzona 7 maja 1946[9].

Siedziba powiatuEdytuj

Sulechów był ośrodkiem administracyjnym istniejącego w latach 1951–1975 Powiatu sulechowskiego na obszarze obecnych powiatów zielonogórskiego i nowosolskiego (województwo lubuskie). Powiat ten obejmował miasta Babimost i Kargowa oraz gminy Bojadła, Kolsko i Trzebiechów. Przy reformie administracyjnej w 1999 powiatu nie przywrócono, a Sulechów włączono do powiatu zielonogórskiego[10].

ZabytkiEdytuj

Zabytki w Sulechowie

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[11][12]:

  • miasto,
  • kościół parafialny pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża Świętego z XIV-XVII wieku,
  • plebania z XVIII wieku,
  • zbór kalwiński, obecnie Hala Widowiskowa, z połowy XVIII wieku, 1959 r., w ostatnich latach wyremontowany i zaadaptowany na salę kinowo-widowiskową, przy Alei Wielkopolskiej,
  • zamek z wieżą, ul. Wielkopolska 2, z XV-XVIII wieku, przy Alei Wielkopolskiej,
  • mury obronne, miejskie z połowy XIV wiek wieku, XVI wieku, zbudowane z kamienia polnego i cegły, częściowo zniszczone, zachowane w znacznych fragmentach na granicy średniowiecznej części miasta,
  • brama Krośnieńska, niem. Crossener Tor, z 1704 r., jedyna zachowana z czterech istniejących niegdyś bram miejskich; ceglana, tynkowana konstrukcja z 1704 r. o typowych cechach barokowych, bogato zdobiona i połączona z fragmentami zachowanych murów obronnych,
  • ratusz miejski z XVIII/XIX wieku,
  • aleja lipowa, przy drodze Sulechów–Krężoły, z połowy XIX wieku,
  • aleja lipowo-klonowo-kasztanowcowa, przy drodze Sulechów–Skąpe, z XIX/XX wieku,
  • domy, ul. Armii Krajowej 1, 1a niezidentyfikowany, 7, 21 nie istnieje, 22/23, 25/26, 56, 57, 59, 61, 62, 67, 74, 75, z XIX/XX wieku,
  • zespół szkolny „Pedagogium”, ul. Armii Krajowej 46-51, z 1733 r., w połowie XIX wieku: gimnazjum „Pedagogium”, obecnie Wyższa Szkoła Administracji, ul. Armii Krajowej 51; szkoła, obecnie ośrodek szkolno-wychowawczy, ul. Armii Krajowej 50, internat, obecnie dom studenta, ul. Armii Krajowej 48, sala gimnastyczna, ul. Armii Krajowej 46, dom mieszkalny, ul. Armii Krajowej 46, park szkolny z XIX wieku,
  • dom, ul. Brama Piastowska 1, z połowy XIX wieku,
  • dom, ul. Handlowa 5, z XVIII wieku,
  • domy, ul. Łukasiewicza 12, 13, 14, z XIX/XX wieku,
  • domy, ul. Niepodległości 2 nie istnieje, 9, 10, 11, 15, 16, 25, 28, 29, 30 willa i budynek gospodarczy, ogród; 33, 35, 42, 43, z XIX/XX wieku,
  • domy, ul. Okrężna 4, 13, 14, z XVIII/XIX wieku,
  • dom, pl. Ratuszowy 7, z połowy XIX wieku,
  • domy, ul. Sikorskiego 5, 8, 9, 10, 20 kamienica, 21, 22, 25, z XIX/XX wieku,
  • domy, ul. 30 Stycznia 6, 21, 24, 27, 31 nie istnieje, 35, 39, z XIX/XX wieku,
  • dom, ul. Szkolna 5, szachulcowy, z XVIII wieku,
  • domy, ul. Świerczewskiego 2, 3, 11, 14, 16/17, 24, 25, 27, z XIX/XX wieku,
  • dom, ul. Wielkopolska 4, z XIX/XX wieku,
  • domy, ul. Zwycięstwa 15, 21a, 25, 32, z XIX/XX wieku,
  • domy, ul. Żeromskiego 12, 28, 33, 34, 35, 39, z XIX/XX wieku,
  • domy, ul. Żwirki i Wigury 7, 8, 10, z XIX/XX wieku,
  • wieża ciśnień, ul. 31 Stycznia, z końca XIX wieku,
  • kościół pw. św. Stanisława Kostki.

Obiekty zabytkowe niezachowaneEdytuj

  • brama Zielonogórska, niem. Grünbergisches Thor, średniowieczna, rozebrana w 1714 r., do czasów obecnych zachował się, dawniej przylegający do Bramy Zielonogórskiej, fragment murów przy skrzyżowaniu ulic Sikorskiego i Nowy Rynek (teren ten nazywany był w przeszłości Placem Bramy Zielonogórskiej – Grünberger Thorplatz).
Zobacz też kategorię: Architektura w Sulechowie.

KulturaEdytuj

  • Sulechowski Dom Kultury
    • Chór Cantabile,
    • Studio Tańca „Dream”,
    • Orkiestra rozrywkowa,
    • Teatrzyk „Śpiewu i Tańca”,
    • Studio piosenki,
    • Orkiestra dęta,
    • Sekcja szachowa,
    • Sekcja historyczna,
    • Młodzieżowa Rada Miasta.
  • Sulechowskie Towarzystwo Kultury

BibliotekaEdytuj

Decyzję o powstaniu miejskiej biblioteki publicznej w Sulechowie podjęto jesienią 1948 r. Uroczyste otwarcie nastąpiło 15 stycznia 1949 r. o godzinie 16:00 w sali kina „Orzeł”. Ówczesne zbiory biblioteczne składały się z 487 książek[13]. Według danych na koniec 2010 r. biblioteka, mieszcząca się przy ulicy Jana Pawła II posiada w swoim księgozbiorze 92 095 woluminów[14]. Na terenie miasta znajduje się 1 filia biblioteczna, a na pozostałym obszarze gminy 5 filii, położonych w Brodach, Cigacicach, Kalsku, Kijach i Pomorsku[15]. Głównym zadaniem biblioteki jest „zaspakajanie potrzeb czytelniczych społeczności miejskiej i gminnej”[16].

MediaEdytuj

Od maja 2001 r. Urząd Miejski w Sulechowie wydaje bezpłatne czasopismo lokalne o charakterze informacyjnym „Biuletyn Informacyjny Miasta i Gminy Sulechów”. Rozchodzi się ono w nakładzie 1000 egzemplarzy[17]. Od grudnia 2002 r. w mieście wydawany jest także miesięcznik „Gazeta Sulechowska”, mający nakład 1500 egzemplarzy. Pismo to ma charakter informacyjno–publicystyczny i opiniotwórczy[18].

Edukacja i naukaEdytuj

W Sulechowie znajdują się:

  • przedszkola:
    • nr 5,
    • nr 6,
    • nr 7 „Pod Muchomorkiem”.
  • szkoły podstawowe:
    • im. gen. Józefa Bema,
    • Zespół Szkół.
  • gimnazja:
    • im. Jana Pawła II,
    • Zespół Szkół,
    • Gimnazjum Prywatne.
  • szkoły specjalne:
    • Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy/SP, Gimnazjum, ZSZ, SPP.
  • szkoły średnie:
    • Liceum Ogólnokształcące im. rotmistrza Witolda Pileckiego,
    • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych,
    • Prywatne Liceum Ogólnokształcące,
    • Prywatne Liceum Ogólnokształcące „Edukacja” dla dorosłych.
  • szkoła wyższa:

TransportEdytuj

DrogowyEdytuj

W mieście oraz jego bezpośrednim sąsiedztwie krzyżują się drogi o znaczeniu krajowym oraz wojewódzkim.

Drogi przechodzące przez Sulechów
Znak Droga Trasa
  droga ekspresowa S3 (E65) ŚwinoujścieGoleniówSzczecinGorzów WielkopolskiŚwiebodzinZielona Góra – Sulechów – LubinLegnicaBolków
  droga krajowa nr 32 granica z NiemcamiGubinekKrosno OdrzańskieZielona Góra – Sulechów – WolsztynRakoniewiceGrodzisk WielkopolskiStęszew
  droga wojewódzka nr 277 SkąpeŁochowo – Sulechów
  droga wojewódzka nr 278 Szklarka Radnicka – Sulechów – TrzebiechówBojadłaKonotopSławaWschowa

W czasach Polski Ludowej, do grudnia 1985 roku[19] Sulechów leżał przy drogach państwowych nr 46[20] (część międzynarodowej E14[21]„Traktu Piastowskiego”) i 44[20].

AutobusyEdytuj

 
Dworzec autobusowy

W mieście istnieje dworzec autobusowy, mieszczący się przy ulicy Polskiego Czerwonego Krzyża 10. Zatrzymują się na nim autobusy Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej, głównie PKS-u Zielona Góra, który zarządza dworcem[22][23]. Ponadto w Sulechowie znajduje się również kilka przystanków autobusowych[24].

W mieście działa również prywatna firma przewozowa DA-MI, obsługująca regularne przewozy osób na liniach komunikacyjnych z i do Zielonej Góry, Babimostu, Podmokla Małego oraz Kargowej[25].

Transport kolejowyEdytuj

Osobny artykuł: Sulechów (stacja kolejowa).
 
Perony stacji Sulechów (2008)

Sulechów ma bezpośrednie połączenia kolejowe z Zieloną Górą, Gorzowem Wielkopolskim, Warszawą, Poznaniem, Gdańskiem[6].

InneEdytuj

W Sulechowie, przy placu Biskupa Wilhelma Pluty, znajduje się postój taksówek osobowych[26][27].

Ponadto w mieście istnieje strefa płatnego parkowania. W czerwcu 2007 r. Rada Miejska w Sulechowie przyjęła uchwałę w sprawie jej ustalenia w centrum miasta. Strefa obejmuje ulice Sikorskiego, Chopina, Łukasiewicza, Kopernika, Nowy Rynek i Plac Ratuszowy[28].

Współpraca międzynarodowaEdytuj

Po transformacji systemowej władze Sulechowa nawiązały współpracę z trzema jednostkami administracyjnymi (kolejność alfabetyczna):

DemografiaEdytuj

  • Piramida wieku mieszkańców Sulechowa w 2014 r.[32]


 

Sport i rekreacjaEdytuj

  • Ośrodek Sportu i Rekreacji
    • Basen otwarty (50 m); w 2012 r. basen został zasypany piaskiem,
    • Basen kryty,
    • Stadion miejski.
  • Kluby sportowe
    • Zawisza Sulechów (siatkówka),
    • Orion Sulechów (siatkówka),
    • Lech Sulechów – klub piłkarski założony w 1945 r. i grający na Stadionie Miejskim w Sulechowie,
    • Klub Spinningowy Kleń Sulechów,
    • Klub sportowy UKS „Trójka” Sulechów (akrobatyka sportowa),
    • Uczniowski Klub Sportowy „Jedynka” (akrobatyka sportowa, skoki na trampolinie).

Wspólnoty wyznanioweEdytuj

Kościół katolicki Większość mieszkańców samego Sulechowa, jak i całej gminy stanowią wyznawcy Kościoła rzymskokatolickiego. W mieście znajdują się dwie parafie: Parafia Podwyższenia Krzyża Świętego, mieszcząca się przy placu Kościelnym 4 (ok. 12 600 wiernych, obejmuje także kościół filialny w Kalsku)[33] oraz Parafia św. Stanisława Kostki, mająca swoją siedzibę przy ulicy Odrzańskiej 63 (ok. 8000 wiernych, obejmuje także kościół filialny w Mozowie)[34]. Od kilku lat istnieje również parafia garnizonowa obejmująca swoim działaniem służby mundurowe i ich rodziny[35].

Kościół Zielonoświątkowy

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzi także Kościół Zielonoświątkowy, protestancka wspólnota o charakterze ewangelicznym. Zbór Kościoła Zielonoświątkowego w Sulechowie, należący do okręgu zachodniowielkopolskiego Kościoła Zielonoświątkowego w RP, znajduje się przy ulicy Jana Pawła II 17[36]. Zgodnie z danymi na dzień 31 grudnia 2010 r., posiada on mniej niż 50 członków[37], czyli osób które przyjęły chrzest wodny i uzyskały członkostwo w lokalnym zborze[38].

Świadkowie Jehowy Na terenie miasta działalność kaznodziejską prowadzą także dwa zbory Świadków Jehowy: Sulechów-Południe i Sulechów-Północ (w tym grupa języka migowego). Sala Królestwa znajduje się przy ul. Czereśniowej 2[39].

Lista osób związanych z SulechowemEdytuj

Ludzie urodzeni w SulechowieEdytuj

Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie urodzeni w Sulechowie.

W Sulechowie urodziło się między innymi czterech późniejszych olimpijczyków (stan na 2020) – Ryszard Białowąs, Klaus-Dieter Ludwig, Aleksandra Miciul i Łukasz Żygadło[40] czy Olga Tokarczuk, laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 2018[41].

Honorowi Obywatele Gminy SulechówEdytuj

Z tym tematem związana jest kategoria: Honorowi obywatele gminy Sulechów.

3 kwietnia 2001 r. Rada Miejska w Sulechowie przyjęła uchwałę, w myśl której ustanowiono honorowe wyróżnienie o nazwie „Honorowe Obywatelstwo Gminy Sulechów”[42]. Po raz pierwszy godność tę nadano podczas XXXVII zwyczajnej sesji Rady Miejskiej w Sulechowie (kadencja 2002–2006) w dniu 12 września 2002 r. Wyróżniono wówczas 6 osób. W sumie tytuł Honorowego Obywatela Gminy Sulechów przyznano 13 osobom, w tym 3 obcokrajowcom.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Sulechów (pol.). portalwiedzy.onet.pl. [dostęp 2011-04-02].
  2. a b Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-07-19].
  3. Pierwsza powojenna mapa Polski wydana przez WIG Sztabu Generalnego w roku 1945.
  4. Dz.U. 1945 nr 33, poz. 196.
  5. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2019 roku. Główny Urząd Statystyczny, 2019-07-22. [dostęp 2019-07-22].
  6. a b Lokalizacja. sulechow.pl. [dostęp 2011-04-02].
  7. Dojazd (pol.). airport-lotnisko.zgora.pl. [dostęp 2011-04-02].
  8. Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939–1945, Sport i Turystyka 1988, ​ISBN 83-217-2709-3​, s. 835.
  9. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. nr 44, poz. 85).
  10. Historia Sulechowa (pol.). sulechow.pl. [dostęp 2011-04-02].
  11. Rejestr zabytków nieruchomych woj. lubuskiego – stan na 31.12.2012 r.. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 108–111. [dostęp 1.3.13].
  12. Zabytki (pol.). sulechow.pl. [dostęp 2011-04-02].
  13. Eugeniusz Kurzawa: Szykuje się wystawa z okazji 60-lecia biblioteki (pol.). Gazeta Lubuska, 2009-02-23. [dostęp 2011-06-07].
  14. Dane statystyczne Biblioteki (pol.). biblioteka.bip.sulechow.pl, 2011-01-31. [dostęp 2011-06-07].
  15. Biblioteka Publiczna Gminy Sulechów (pol.). biblioteka.bip.sulechow.pl, 2010-01-04. [dostęp 2011-06-07].
  16. Biblioteka Publiczna Gminy Sulechów (pol.). sulechow.pl. [dostęp 2011-06-07].
  17. Biuletyn Informacyjny (pol.). sulechow.pl. [dostęp 2011-06-07].
  18. Historia (pol.). gazetasulechowska.za.pl. [dostęp 2011-06-07].
  19. Uchwała nr 192 Rady Ministrów z dnia 2 grudnia 1985 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg krajowych (M.P. z 1986 r. nr 3, poz. 16)
  20. a b Mapa samochodowa Polski 1:1 000 000, Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 1962.
  21. Samochodowy atlas Polski 1:500 000. Wyd. IX. Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 1984, s. 66.
  22. PKS Zielona Góra Sp. z o.o. (pol.). pks.zgora.pl. [dostęp 2011-06-07].
  23. Przedsiębiorstwo (pol.). pks.zgora.pl. [dostęp 2011-06-07].
  24. Sulechów – Zielona Góra (pol.). da-mi.pl. [dostęp 2011-06-07].
  25. Rozkład jazdy (pol.). da-mi.pl. [dostęp 2011-06-07].
  26. Postój taksówek osobowych (pol.). maps.google.pl. [dostęp 2011-06-07].
  27. Taxi Sulechów (pol.). numertaxi.pl. [dostęp 2011-06-07].
  28. Tadeusz Pająk, Biuletyn Informacyjny Miasta i Gminy Sulechów, Gmina Sulechów, s. 8, ISSN 1642-4506 (pol.).
  29. Criuleni (pol.). sulechow.pl. [dostęp 2019-01-10].
  30. Fürstenwalde/Spree (pol.). sulechow.pl. [dostęp 2019-01-10].
  31. Rushmoor (pol.). sulechow.pl. [dostęp 2019-01-10].
  32. Sulechów w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2016-01-09] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  33. Sulechów – Parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego. kuria.zg.pl. [dostęp 2011-06-13].
  34. Sulechów – Parafia pw. św. Stanisława Kostki. kuria.zg.pl. [dostęp 2011-06-13].
  35. Parafia Wojskowa w Sulechowie, wojskowasulechow.parafialnastrona.pl
  36. Zbory. kz.pl. [dostęp 2011-06-13].
  37. Zbory Kościoła Zielonoświątkowego powyżej 50 członków. kzbb.org, 2009-12-31. [dostęp 2011-06-13].
  38. Kościół Zielonoświątkowy w Polsce. kzbb.org. [dostęp 2011-06-13].
  39. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-03-06].
  40. Sulechów, Lubuskie (POL) (ang.). olympedia.org. [dostęp 2020-11-24].
  41. Urodzona w Sulechowie Olga Tokarczuk otrzymała literacką nagrodę Nobla. portalzachod.pl, 2019-10-14. [dostęp 2020-11-24].
  42. Uchwała nr XXV/244/2001 Rady Miejskiej w Sulechowie z dnia 3 kwietnia 2001 r. (pol.). gmsulechow.peup.pl, 2001-04-03. s. 1–4. [dostęp 2011-08-08].

Linki zewnętrzneEdytuj