Języki kreolskie

(Przekierowano z Język kreolski)

Języki kreolskie – ogólne określenie języków etnicznych rozwiniętych na bazie języków europejskich kolonistów (głównie angielskiego, francuskiego, portugalskiego, hiszpańskiego, niderlandzkiego) z dużym dodatkiem elementów przejętych z języków ludności tubylczej. Zwykle cechują się uproszczonym systemem gramatycznym – większość z nich powstała w czasach sprowadzania z Afryki do Ameryki czarnych niewolników, którzy pochodząc z różnych plemion posługiwali się między sobą uproszczoną formą języka narzuconego przez kolonistów. Bywają traktowane jako formy pidżynowe, które przeszły proces natywizacji[1], choć część lingwistów (np. Salikoko Mufwene[2]) uznaje, że do kształtowania języków kreolskich i pidżynowych może dochodzić w różnych okolicznościach.

W szerszym ujęciu zjawisko kreolizacji języków jest jednak prawdopodobnie częstsze niż to się zakłada w tradycyjnych teoriach lingwistycznych. Pojawiają się bowiem dyskusje na temat kreolizacji w antycznej grece, która powstała na bazie przedindoeuropejskiego substratu oraz mowy indoeuropejskich najeźdźców.

Powszechnie uważana za język kreolski lingua franca nie należy do języków kreolskich, ponieważ nigdy nie istniało społeczeństwo, które uznawałoby lingua franca za swój język rodzimy. Jak pisze prof. Witold Mańczak: „Należy położyć nacisk na zasadniczą różnicę między językami kreolskimi a lingua franca: języki kreolskie są językami ojczystymi danej ludności, a lingua franca nie”[3]. Języki wykazujące pewne cechy kreolskie, ale niewywodzące się z pidżynów, określane są mianem kreoloidów[4]. Przykładem kreoloidu jest niska forma angielszczyzny singapurskiej (singlish)[5].

Wybrane języki kreolskieEdytuj

Język Państwa Liczba mówiących
(w tys.)
Na bazie angielskiego
jamajski Jamajka 2000
kreolski gujański Gujana 800
kreolski hawajski Hawaje (Stany Zjednoczone) 500
krio Sierra Leone 300
gullah Georgia, Karolina Południowa (Stany Zjednoczone) 200
kreolski Belize Belize 100
kreolski hondurański Honduras 100
kreolski panamski Panama 100
sranan tongo Surinam 100
tok pisin Papua-Nowa Gwinea 100
kreolski kostarykański Kostaryka 40
kreolski nikaraguański Wybrzeże Moskitów (Nikaragua) 20
kreolski kolumbijski dwie wyspy na wschód od wybrzeży Nikaragui 10
bislama Vanuatu, Wyspy Salomona 6
kreolski bahamski Bahamy
kreolski Bioko wyspa Bioko (Gwinea Równikowa)
ndyuka Surinam 22
angielski kreolski trynidadzki Trynidad i Tobago
Na bazie francuskiego
kreolski haitański Haiti[6] 6000
kreolski Reunionu Reunion 500
kreolski Mauritiusa Mauritius 300
kreolski Małych Antyli Saint Lucia 1200
kreolski Gujany Francuskiej Gujana Francuska 50
kreolski luizjański Luizjana (Stany Zjednoczone) 50
kreolski seszelski Seszele[6] 50
francuski kreolski trynidadzki Trynidad i Tobago
Na bazie portugalskiego
krioulo Wysp Zielonego Przylądka (zob. też krioulo) Republika Zielonego Przylądka 300
krioulo Gwinei Bissau (zob. też krioulo) Gwinea Bissau, częściowo Senegal 150
kreolski Wysp Św. Tomasza i Księżęcej Wyspy Świętego Tomasza i Książęca 100
papiamento Antyle Holenderskie, Aruba 200
saramaccan Surinam 20
Na bazie hiszpańskiego
chavacano Filipiny 200
papiamento Antyle Holenderskie, Aruba 200
hiszpański kreolski trynidadzki Trynidad i Tobago
Na bazie malajskiego
malajski amboński Moluki (Indonezja)
malajski betawi Jawa (Indonezja)
malajski manado Celebes Północny (Indonezja)
malajski papuaski Papua Zachodnia (Indonezja)
malajski północnomolukański Moluki Północne (Indonezja)
malajski Sri Lanki Sri Lanka
Na bazie niderlandzkiego
berbice Gujana
negerhollands Wyspy Dziewicze język martwy
Na bazie niemieckiego
Unserdeutsch Papua-Nowa Gwinea
Belgranodeutsch Buenos Aires
Na bazie innych języków
kingwana (na bazie suahili) Demokratyczna Republika Konga 10000
kituba (na bazie kongo) Demokratyczna Republika Konga 4000
monokutuba (na bazie kongo) Kongo 1000
sango (na bazie ngbandi) Republika Środkowoafrykańska[6] 400
hiri motu (na bazie motu) Papua-Nowa Gwinea[6] 20

Zobacz też Edytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Jozef Mistrík, Encyklopédia jazykovedy, wyd. 1, Bratysława: Obzor, 1993, s. 251, ISBN 80-215-0250-9, OCLC 29200758 (słow.).
  2. Salikoko Mufwene: Pidgin and Creole Languages (ang.). Humanities.uchicago.edu. [dostęp 2010-04-24].
  3. Języki indoeuropejskie, t. II, red. Leszek Bednarczuk, PWN Warszawa 1988, s. 640
  4. Jan Pokorný, Lingvistická antropologie: jazyk, mysl a kultura, Grada Publishing a.s., 2009, s. 137, ISBN 978-80-247-6987-5 (cz.).
  5. Marcin Walczyński, Creoloids and the Typology of Contact Languages, „Anglica Wratislaviensia”, XLVI, 2008, s. 149–157 (ang.).
  6. a b c d Język urzędowy tego państwa

BibliografiaEdytuj