Obrazkowate
Obrazkowate (Araceae Juss.) – rodzina roślin zielnych, rzadziej krzewów, należąca do rzędu obrazkowców (według systemu Reveala 2008) lub żabieńcowców (według systemu APG III i APG IV). Rośliny tu należące charakteryzują się kwiatostanem w formie kolby, której zazwyczaj towarzyszy podsadka w postaci spathy. Występują głównie w lasach tropikalnych, ale także w klimacie umiarkowanym. Rodzina obejmuje 3645[2] gatunków skupionych w 144 rodzajach (wartości te jednak różnią się w zależności od ujęcia systematycznego). Nazwą potoczną rośliny z tej rodziny jest w wielu językach słowo "aroid" lub "arum". Duże znaczenie ekonomiczne jako roślina dostarczających bulw taro bogatych w skrobię ma kolokazja jadalna. Jadalne bulwy ma także m.in. żółtosocza strzałkowata, dziwidło Riviera, Cyrtosperma merkusii, u niektórych gatunków jadalne są także liście. Liczne gatunki uprawiane są jako rośliny ozdobne, w krajach klimatu umiarkowanego często uprawiane jako doniczkowe (np. z rodzajów monstera, epipremnum, skrzydłokwiat), liczne są także popularnymi roślinami uprawnymi w stawach (np. orontium, czermień, cantedeskia) lub akwariach (np. zwartka, pistia). Anturium i cantedeskia są popularnymi roślinami wykorzystywanymi na kwiat cięty w kwiaciarstwie[3].
![]() obrazki plamiste | |
Systematyka[1][2] | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Podkrólestwo | |
Nadgromada | |
Gromada | |
Podgromada | |
Nadklasa | |
Klasa | |
Nadrząd | |
Rząd | |
Rodzina |
obrazkowate |
Nazwa systematyczna | |
Araceae Juss. Gen. Pl.: 23 (1789) | |
Typ nomenklatoryczny | |
Arum L. |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/13/Gymnostachys_anceps.jpg/190px-Gymnostachys_anceps.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cc/Orontium_aquaticum_1_-_Buffalo_Botanical_Gardens.jpg/190px-Orontium_aquaticum_1_-_Buffalo_Botanical_Gardens.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/Klein_kroos_Lemna_minor.jpg/190px-Klein_kroos_Lemna_minor.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2e/Monstera_deliciosa2.jpg/190px-Monstera_deliciosa2.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/Starr_080117-1720_Anthurium_andraeanum.jpg/190px-Starr_080117-1720_Anthurium_andraeanum.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/80/ArumWynaad.jpg/190px-ArumWynaad.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Zamioculcas_zamiifolia_bluete1.jpg/190px-Zamioculcas_zamiifolia_bluete1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/Arum_creticum2103574509.jpg/190px-Arum_creticum2103574509.jpg)
Morfologia
edytuj- Pokrój
- Rośliny o bardzo zróżnicowanej budowie, będącej adaptacją do siedlisk naziemnych, epifitycznych i wodnych. Osiągające różne rozmiary – od bardzo drobnych do okazałych, o pędach rosnących samodzielnie lub wspinających się po podporach lub unoszących się na powierzchni wody. W tym ostatnim przypadku (podrodzina Lemnoideae) pęd zredukowany jest do plechopodobnego członu, a jedynymi wyróżnialnymi organami są zredukowane kwiaty oraz korzeń. Wolfia z tej podrodziny to najmniejsza roślina kwiatowa[3]. Z kolei dziwidło olbrzymie ma organy podziemne o masie do 70 kg, kolbę kwiatostanową o długości ponad 1 m i podzieloną blaszkę liściową osiągającą 4 m średnicy[4]. Przeważają byliny o bulwiastych kłączach[4].
- Liście
- Zwykle zróżnicowane na ogonek liściowy i blaszkę (brak ogonka u Gymnostachys)[3], często dużych rozmiarów. Ogonek pochwiastą nasadą zwykle obejmuje łodygę[4]. Użyłkowanie zróżnicowane, zwykle pierzaste, ale czasem także dłoniaste lub równoległe[3].
- Kwiaty
- Zwykle drobne i niepozorne, skupione w kolbę na mięsistej osi kwiatostanu i otoczone pochwą. U części przedstawicieli kwiatostan jest pułapkowy – wabi owady zapylające, ale utrudnia im wydostanie się, dzięki czemu zapylają one większą liczbę kwiatów[4]. U pierwotnych obrazkowatych, przedstawicieli starszych linii rozwojowych kwiaty są obupłciowe, mają okwiat w dwóch okółkach liczących po dwa lub trzy listki, czasem barwne. W kwiatach takich pręciki wyrastają w dwóch okółkach wokół górnej, trójkomorowej zalążni. Większość przedstawicieli rodziny ma jednak kwiaty zredukowane, bez okwiatu i jednopłciowe[4]. Kwiaty żeńskie skupiają się zwykle w dolnej części kolby, a męskie w środkowej i górnej, przy czym czasem oddzielone są strefą kwiatów sterylnych[3].
- Owoce
- Mięsiste jagody[3].
Systematyka
edytujW większości znaczących systemów klasyfikacyjnych XX wieku obrazkowate Araceae, obok rzęsowatych Lemnaceae i tatarakowatych Acoraceae, włączane były do rzędu obrazkowców Arales[5]. Tak rodzina klasyfikowana była w systemie Cronquista (1982)[6], Dahlgrena (1989) i Takhtajana (1997)[5]. Odkrycia molekularne na przełomie XX i XXI wieku spowodowały zmiany w klasyfikacji – wyodrębniono w osobny rząd tatarakowate, a rzęsowate włączono jako podrodzinę rzęsowych Lemnoideae do obrazkowatych. Rodzina przedstawiana jest jako bazalna w obrębie rzędu żabieńcowców Alismatales[5].
- Pozycja rodziny w systemie APG IV (2016)
Klasa okrytonasienne (ang. angiosperms), klad jednoliścienne (ang. monocots), rząd żabieńcowce (Alismatales), rodzina obrazkowate (Araceae)[7].
- Miejsce obrazkowatych w drzewie filogenetycznym żabieńcowców
żabieńcowce |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
obrazkowate |
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
- Podrodzina Gymnostachydoideae Bogner & Nicolson
- Gymnostachys R.Br.
- Podrodzina Orontioideae Mayo, Bogner & Boyce
- Podrodzina rzęsowe Lemnoideae Engler
- Wolffia Horkel ex Schleid – wolfia
- Wolffiella Hegelm.
- Lemna L. – rzęsa
- Spirodela Schleid. – spirodela
- Landoltia Les & D.J.Crawford
- Podrodzina Pothoideae Engler
-
- Plemię Potheae Engler
- Pothos L. – stopłat
- Pedicellarum M. Hotta
- Pothoidium Schott
- Plemię Anthurieae Engler
- Anthurium Schott – anturium
- Podrodzina Monsteroideae Schott
-
- Plemię Spathiphylleae Engler
- Holochlamys Engl.
- Spathiphyllum Schott – skrzydłokwiat
- Plemię Heteropsideae Engler
- Heteropsis Kunth
- Rhodospatha Poepp.
- Stenospermation Schott
- Plemię Monstereae Engler
- Alloschemone Schott
- Amydrium Schott
- Anadendrum Schott
- Epipremnum Schott
- Monstera Adans. – monstera
- Rhaphidophora Hassk. – rafidofora
- Scindapsus Schott – scindapsus
- Podrodzina Lasioideae Engler
- Anaphyllopsis A. Hay
- Anaphyllum Schott
- Cyrtosperma Griff.
- Dracontioides Engl.
- Dracontium L. – żmijownik
- Lasia Lour.
- Lasimorpha Schott
- Podolasia N. E. Br.
- Pycnospatha Thorel ex Gagnep.
- Urospatha Schott
- Podrodzina Zamioculcadoideae Bogner & Hesse
- Gonatopus Engl.
- Stylochaeton Lepr.
- Zamioculcas Schott – zamiokulkas
- Podrodzina Aroideae Arn.
- plemię Aglaonemateae
- Aglaodorum Schott
- Aglaonema Schott – aglaonema
- plemię Ambrosineae
- Ambrosina Bassi
- plemię Anubiadeae
- Anubias Schott – anubias
- plemię Areae R.Br. ex Duby
- Arum L. – obrazki
- Biarum Schott – wężydło
- Dracunculus Mill.
- Eminium (Blume) Schott
- Helicodiceros Schott
- Sauromatum Schott – pałczycha
- Theriophonum Blume
- Typhonium Schott – truciec
- plemię Arisaemateae
- plemię Arisareae
- Arisarum Mill. – kleśniec
- plemię Arophyteae
- Arophyton Jum.
- Carlephyton Jum.
- Colletogyne Buchet
- plemię Caladieae Schott in Schott & Endl.
- Caladium Vent. – kaladium
- Chlorospatha Engl.
- Hapaline Schott
- Idimanthus E.G.Gonç.
- Jasarum G. S. Bunting
- Scaphispatha Brongn. ex Schott
- Syngonium Schott – zroślicha
- Xanthosoma Schott – żółtosocza
- plemię Calleae
- Calla – czermień
- plemię Callopsideae
- Callopsis Engl.
- plemię Colocasieae
- Alocasia (Schott) G. Don – alokazja
- Ariopsis Nimmo
- Colocasia Schott – kolokazja
- Leucocasia Schott
- Protarum Engl.
- Remusatia Schott – żyworód
- Steudnera K. Koch
- Vietnamocasia Lý et al.
- plemię Cryptocoryneae
- Cryptocoryne Fisch. ex Wydler – zwartka
- Lagenandra Dalzell
- plemię Culcasieae
- plemię Dieffenbachieae
- Bognera Mayo & Nicolson
- Dieffenbachia Schott – difenbachia
- plemię Homalomeneae
- Adelonema Schott
- Furtadoa M. Hotta
- Homalomena Schott – czermiówka
- plemię Montrichardieae
- Montrichardia Crueg.
- plemię Nephthytideae
- Anchomanes Schott – anchomanes
- Nephthytis Schott
- Pseudohydrosme Engl.
- plemię Peltandreae
- Peltandra Raf. – tarczeń
- Typhonodorum Schott
- plemię Philodendreae
- Philodendron Schott – filodendron
- plemię Philonotieae
- Philonotion Schott
- plemię Pistieae
- Englerarum Nauheimer & P.C.Boyce
- Pistia L. – pistia
- plemię Schismatoglottideae Nakai
- Apoballis Schott
- Aridarum Ridl.
- Bakoa P.C. Boyce & S.Y. Wong
- Bakoaella S. Y. Wong & P. C. Boyce
- Bidayuha S. Y. Wong & P. C. Boyce
- Bucephalandra Schott
- Burttianthus S. Y. Wong et al.
- Colobogynium Schott
- Fenestratarum P. C. Boyce & S. Y. Wong
- Galantharum P. C. Boyce & S. Y. Wong
- Gamogyne N. E. Brown
- Gosong S. Y. Wong & P. C. Boyce
- Hera S. Y. Wong et al.
- Hestia S.Y.Wong & P.C.Boyce
- Heteroaridarum M. Hotta
- Hottarum Bogner & Nicolson
- Kiewia S. Y. Wong & P. C. Boyce
- Nabalu S. Y. Wong & P. C. Boyce
- Naiadia S. Y. Wong et al.
- Ooia Wong & Boyce
- Phymatarum M. Hotta
- Pichinia S.Y.Wong & P.C.Boyce
- Piptospatha N. E. Br.
- Pursegloveia S. Y. Wong et al.
- Rhynchopyle Engler
- Schismatoglottis Zoll. & Moritzi
- Schottariella P.C. Boyce & S.Y. Wong
- Schottarum P. C. Boyce & S. Y. Wong
- Tawaia S. Y. Wong et al.
- Toga S. Y. Wong et al.
- Vesta S. Y. Wong
- plemię Spathicarpeae
- Asterostigma Fisch. & C. A. Mey.
- Croatiella E.G.Gonç.
- Gearum N. E. Br.
- Gorgonidium Schott
- Incarum E.G.Gonç.
- Lorenzia E.G.Gonç.
- Mangonia Schott
- Spathantheum Schott
- Spathicarpa Hook.
- Synandrospadix Engl.
- Taccarum Brongn. ex Schott
- plemię Thomsonieae
- Amorphophallus Blume ex Decne. – dziwidło
- Pseudodracontium N. E. Br.
- plemię Zantedeschieae
- Zantedeschia Spreng. – cantedeskia
- plemię Zomicarpeae
- Filarum Nicolson
- Ulearum Engl.
- Zomicarpa Schott
- Zomicarpella N. E. Br.
- Rodzaje wymarłe
- Albertarum[10]
- Cobbania (Lesquereux) Stockey, Rothwell et Johnson[11]
- Mayoa Friis, Pedersen et Crane[12]
- Petrocardium Herrera, Jaramillo, Dilcher, Wing et Gomez-N[13]
Dawniej do rodziny obrazkowatych zaliczano również rodzaj tatarak (Acorus), w nowszych podziałach systematycznych jest on jednak wyłączony w osobną rodzinę tatarakowatych (Acoraceae).
Przypisy
edytuj- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b c d Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2020-07-10] (ang.).
- ↑ a b c d e f Maarten J. M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 118-120. ISBN 978-1-84246-634-6.
- ↑ a b c d e Alicja i Jerzy Szweykowscy (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 568-569. ISBN 83-214-1305-6.
- ↑ a b c Gurcharan Singh: Plant Systematics. Enfield: Science Publishers, 2004, s. 335-337. ISBN 1-57808-351-6.
- ↑ The Taxonomicon: Araceae – A. Cronquist (1982) Magnoliophyta (Classification). [dostęp 2010-08-19]. (ang.).
- ↑ The Angiosperm Phylogeny Group. An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV. „Botanical Journal of the Linnean Society”. 181, 1, s. 1–20, 2016. DOI: 10.1111/boj.12385.
- ↑ L. I. (i inni) Cabrera. Phylogenetic relationships of aroids and duckweeds (Araceae) inferred from coding and noncoding plastid DNA. „American Journal of Botany”. 95 (9), s. 1153–1165, 2008-09-01. DOI: 10.3732/ajb.0800073.
- ↑ Peter Boyce, Thomas Croat. Überlist - March 2020. Current and predicated totals of taxa for Araceae worldwide.. „ResearchGate”. DOI: 10.13140/RG.2.2.24820.09605.
- ↑ J.G Bogner, G.L. Hoffman, K.R. Aulenback: A fossilized aroid infructescence, Albertarum pueri gen.nov. et sp.nov.. Canadian Journal of Botany.
- ↑ R.A. Stockey, G.W. Rothwell & K.R. Johnson: Cobbania corrugata gen. et comb. nov. (Araceae). American Journal of Botany. [dostęp 2012-03-15].
- ↑ E.M. Friis, K.R. Pedersen, and P.R. Crane: Araceae from the Early Cretaceous of Portugal: Evidence on the emergence of monocotyledons. Department of Palaeobotany, Swedish Museum of Natural History. [dostęp 2012-03-15].
- ↑ F.A. Herrera, C.A. Jaramillo, D.L. Dilcher, S.L. Wing & C. Gomez-N: Fossil Araceae from a Paleocene Neotropical Rainforest in Colombia. American Journal of Botany. [dostęp 2012-03-15].
Linki zewnętrzne
edytuj- The International Aroid Society (ang.)
- Lista rodzajów (ang.)
- EoL: 8191
- Flora of China: 10056
- Flora of North America: 10056
- GBIF: 6979
- identyfikator iNaturalist: 48536
- IPNI: 30000216-2
- ITIS: 42521
- NCBI: 4454
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:30000216-2
- Tela Botanica: 100965
- identyfikator Tropicos: 42000343
- identyfikator taksonu Fossilworks: 55277
- CoL: 6M4