Otwórz menu główne

Zwienigorod

miasto w Rosji
Ten artykuł dotyczy miasta w obwodzie moskiewskim. Zobacz też: inne znaczenia nazwy Zwienigorod.

Zwienigorod (dawniej Zwinogród[1]; ros. Звенигород) – miasto w Rosji, w obwodzie moskiewskim. Liczy 16 395 mieszkańców.

Zwienigorod
Звенигород
ilustracja
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Rosja
Obwód  moskiewski
Burmistrz Leonid Oskarowicz Stawickij (Леонид Оскарович Ставицкий)
Powierzchnia 48,1 km²
Wysokość 150 m n.p.m.
Populacja (2010)
• liczba ludności
• gęstość

16 395
341 os./km²
Nr kierunkowy +7 49869
Kod pocztowy 143180–143185
Położenie na mapie obwodu moskiewskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu moskiewskiego
Zwienigorod
Zwienigorod
Położenie na mapie Rosji
Mapa lokalizacyjna Rosji
Zwienigorod
Zwienigorod
Ziemia55°44′N 36°51′E/55,733333 36,850000
Strona internetowa
Portal Portal Rosja
Rzeka Moskwa w Zwienigorodzie.
Sobór Zaśnięcia Matki Bożej na Gorodku i drewniana cerkiew Narodzenia Matki Bożej (Rożdiestwieńska) w 1899 r.
Herb Zwienigorodu nadany wraz z prawami miejskimi w 1781 r.
Ul. Sawwinskaja w 1896 r. (obecnie ul. Frunzego).

GeografiaEdytuj

Miasto położone nad rzeką Moskwą w obrębie Grzędy Klińsko-Dmitrowskiej (część Wyżyny Moskiewskiej) ok. 30 km na zachód od Moskwy. Miejski okręg Zwienigorodu stanowi odrębną jednostkę administracyjną w ramach obwodu moskiewskiego i otoczony jest zewsząd przez terytorium rejonu odincowskiego. Na terenie miasta znajduje się rezerwat "Dolina rzeki Storoży". Zwienigorod i jego okolice są obecnie popularnym regionem wypoczynkowym środkowej Rosji.

HistoriaEdytuj

ŚredniowieczeEdytuj

Zwienigorod (dawniej także Zwienigorod Moskiewski) to jedno z najstarszych miast Podmoskwia.

Znaleziska archeologiczne wskazują na obecność grodziska w drugiej połowie XII – na początku XIII wieku. Według tradycji Zwienigorod został założony w 1152 r. przez Jerzego Dołgorukiego, księcia rostowsko-suzdalskiego. Po raz pierwszy Zwienigorod wymieniony został w testamencie wielkiego księcia moskiewskiego Iwana Kality w 1339 jako nadział Iwana Iwanowicza[2]. W ten sposób utworzone zostało udzielne księstwo zwienigorodzkie z ośrodkiem w Zwienigorodzie. Jednak pierwsi książęta zwienigorodzcy zazwyczaj mieszkali w Moskwie.

Książęta wznieśli w mieście umocnienia obronne, utrzymywali drużynę i przyjmowali hołdy. Centrum ówczesnej osady był kreml na zachodnich obrzeżach dzisiejszego miasta, nazywany współcześnie przez mieszkańców „Gródkiem”.

Zgodnie z wolą Dymitra Dońskiego w 1389 księstwo zwienigorodzkie otrzymał jego młodszy syn, Jerzy Dymitrowicz, który uczynił Zwienigorod prawdziwą stolicą swoich posiadłości i mieszkał w nim niemal nieprzerwanie aż do 1425. Podczas rządów Jerzego Dymitrowicza miasto przeżywało swój rozkwit. Wokół kremla usypano system ziemnych wałów, wzdłuż grzbietu których wzniesiono wysoką palisadę z wieżami obronnymi. Resztki drewnianych umocnień przetrwały do dnia dzisiejszego.

W 1398 w pobliżu miasta na górze Storoż św. Sawa założył monaster nazwany później jego imieniem. Około 1399 w centrum zwienigorodzkiego Gródka z białego kamienia wzniesiono sobór Zaśnięcia Matki Bożej (Uspieński), zaś w 1405 z takiego samego materiału zbudowano sobór Narodzenia Matki Bożej (Rożdiestwieński) na terenie monasteru. Źródła pisane z XV-XVI wieku mówią o handlu i poborcach ceł w mieście. Zwienigorod rozwijał się mimo zniszczenia go przez Tatarów w 1382 i 1408 r. (najpierw spalone przez Tatarów Tochtamysza, a potem przez Tatarów Edygeja).

Po śmierci Jerzego w Moskwie w 1434 Zwienigorod otrzymał jego syn, Wasyl Kosooki, a po bezpotomnej śmierci tego ostatniego w 1448 – książę borowsko-sierpuchowski Wasyl Jarosławicz. W latach 1449–1454 w Zwienigorodzie mieszkał carewicz Kasim-chan (syn Uług Mehmeda, twórca Chanatu Kasimowskiego) oraz podlegli mu kozacy-czerkasi (muzułmanie sprowadzeni przez Kasima z gór Kaukazu i znad brzegów Zatoki Cemeskiej).

NowożytnośćEdytuj

Później Zwienigorod stał się nadziałem syna Wasyla II Ślepego, księcia uglickiego Andrzeja Starszego, a następnie syna Iwana III, Jerzego Iwanowicza, księcia dmitrowskiego. Za panowania Iwana IV Groźnego Zwienigorod przez krótki czas był częścią dziedzictwa Włodzimierza ze Staricy, a po zamordowaniu tego ostatniego w 1568 r. Zwienigorod otrzymał podległy Moskwie tatarski książę Mortazağali (Murtaza Ali).

W XVI wieku Zwienigorod stopniowo tracił swoje militarne i polityczne znaczenie dla państwa moskiewskiego, z powodu przesunięcia jego granic na południe i zachód.

W kwietniu 1605 wojska Dymitra Samozwańca I w drodze na moskiewski Kremlu splądrowały i zniszczyły Zwienigorod (w tym klasztor) oraz jego okolice. Dwa lata później, w 1607 roku, Dymitr Samozwaniec II również udał się po władzę wzdłuż rzeki Moskwy i znowu na drodze interwentów znalazł się Zwienigorod, który został splądrowany jeszcze bardziej niż poprzednio. Tutaj także Dymitr II przyjął posła Wasyla IV Szujskiego.

Podczas wojny polsko-rosyjskiej (1609-1618) Zwienigorod został zajęty przez wojska polskie[a].

W 1618 r. miasto zajął polski królewicz Władysław Waza.

W XVII wieku nastąpił okres rozwoju gospodarczego. W l. 30. i 40. bojar Borys Morozow wybudował w Zwienigorodzie kilka hut. Po śmierci Morozowa w 1661 jego manufaktury potażowe częściowo przejął carat. W końcu lat 90. zwienigorodzkie huty przestały funkcjonować i wkrótce zostały zamknięte.

W 1650 podjęto decyzję o budowie kamiennych umocnień wokół miasta, a cztery lata później Zwienigorod został ogłoszony twierdzą. W 1654 r. liczył ok. 230 dusz (ówczesna Ruza była o połowę mniejsza, a Kaszyra o 70 osób liczniejsza ).

Car Aleksy I obrał w 1660 r. monaster Sawwino-Storożewski na oficjalne miejsce modlitwy. W tym czasie większość populacji mieszkała w podkremlowskich posadach, natomiast wokół monasteru powstał zespół architektoniczny łączący elementy sakralne, obronne i cechy rezydencji władcy.

Według spis ludności z 1678 przeprowadzonego przez Fiodora III w Zwienigorodzie było 28 domów z 135 mieszkańcami.

W 1708 r. na mocy ukazu Piotra I powstała gubernia moskiewska. W 1712 została podzielona na kilka prowincji komendantami ziemskimi na czele. Jedną z nich była prowincja zwienigorodzka. W 1719 jednak prowincja zwienigorodzka została włączona do prowincji moskiewskiej jako dystrykt. W latach 1726-1727 zlikwidowano podział na dystrykty w celu centralizacji administracji lokalnej.

W 1781 r. Katarzyna II wydała ukaz o herbie Zwienigorodu. W górnej części tarczy herbowej znajdował się herb guberni moskiewskiej – wizerunek świętego Jerzego, w dolnej części – dzwon. W tym samym roku Zwienigorod stał się centrum ujezdu (powiatu).

W 1784 roku miasto otrzymało regularny układ architektoniczny.

W grudniu 1806 r. marszałkiem szlachty ujezdu zwienigorodzkiego był Aleksandr Iwanowicz Tatiszczew, ówczesny naczelnik ujezdu moskiewskiego.

W 1812 roku, po bitwie pod Borodino, miasto zostało zajęte przez oddziały IV Korpusu gen. de Beauharnaisa[3]. W końcu września lub na początku października w okolicach miasta doszło do sześciogodzinnej potyczki, w której oddziały opołczenia i kozaków pod dowództwem mjra Figlewa pokonały jednostki francuskie, biorąc wielu jeńców. 9 października?/21 października 1812 Rosjanie wyzwolili Zwienigorod[b].

W 1830 r. otwarto szpital miejski. Pod koniec XIX wieku dwa lata pracował tam jako lekarz Anton Pawłowicz Czechow.

W XIX w. nastąpił swego rodzaju regres w przemyśle. Ze względu na niską jakość gleby porzucono także uprawę roli. Rozwijało się natomiast ogrodnictwo i rzemiosło, zwłaszcza dziewiarstwo, a następnie produkcja mebli, zabawek itp. Zwienigorod stał się znany w całym kraju dzięki produkcji instrumentów muzycznych, szczególnie strunowych. Spośród zakładów przemysłowych pod koniec XIX wieku w ujeździe zwienigorodzkim najwięcej było zakładów włókienniczych, garbarskich i cegielni. Zatrudnienie w przemyśle miało 3% mieszkańców powiatu, a w rzemiośle – 9%. Sam Zwienigorod liczył 4000 mieszkańców, zajmujących się głównie ogrodnictwem. W mieście była szkoła powiatowa i parafialna oraz szpital powiatowy[4]. Ogólnie rzecz biorąc, miasto i ujezd, były wśród najsłabiej rozwiniętych w guberni moskiewskiej.

XX wiekEdytuj

 
Czerwonoarmiści uzbrojeni w karabiny przeciwpancerne w drodze na pozycje ogniowe (Zwienigorod, 1 listopada 1941) – epizod bitwy pod Moskwą.

16 listopada 1917 r. bolszewicy przejęli władzę w Zwienigorodzie. Oddział Armii Czerwonej, nie napotykając oporu wszedł do miasta i zajął budynki administracji, pocztę i telegrafów. Wkrótce przybył tu Konstantin Makarow z uprawnieniami komisarza ds. żywności[c]. Jego działania, zwłaszcza rekwizycje w klasztorze, doprowadziły w maju 1918 r. do otwartego buntu zwienigorodzian. Uczestnicy powstania zabili Makarowa, ale przybyły z Diedowska oddział szybko stłumił kontrrewolucyjne wystąpienie mieszkańców.

W 1927 r. w Zwienigorodzie zorganizowano II Komunę Robotniczą OGPU[d], kilka lat później przeniesioną do monasteru św. Mikołaja na Ugrieszy.

W czasach władzy sowieckiej cmentarz przy cerkwi św. Aleksandra Newskiego został zamieniony na rynek (sam budynek przetrwał i w 1997 świątynia została odrestaurowana).

30 kwietnia 1932 r. na terenie obecnego rejonu odincowskiego i Zwienigorodu rozpoczęła nadawanie rozgłośnia radiowa noszące obecnie nazwę „Radio Odincowa”.

Pod koniec listopada 1941 roku wojska niemieckie zajęły Istrę i zbliżyły się do Zwienigorodu. Jednak 3-5 grudnia 1941 dywizje lewej flanki 16. armii wraz z dywizjami 5. armii odrzuciły siły niemieckie z zakola rzeki Moskwy na północny wschód od Zwienigorodu.

XXI wiekEdytuj

 
Siedziba lokalnej administracji.

W 2003 r. w obręb Zwienigorodu weszło kilka jednostek osadniczych: miasteczko Błagodat´, wieś Wwiedienskoje (część), wieś Diut´kowo, osiedle sanatorium „Zwienigorod”, osiedle stacji „Diut´kowo” (osada kolejowa) i wieś Szychowo[5].

W wyniku reformy samorządowej w 2005 roku Zwienigorod otrzymał status miasta niezależnego (городской округ)[6]. W 2010 r. granice miasta zostały skorygowane[7].

Przed 2010 Zwienigorod miał status jednostki osadniczej o znaczeniu historycznym (историческое поселение), ale na mocy rozporządzenia Nr 418/339 Ministerstwa Kultury Federacji Rosyjskiej z 29 lipca 2010 miejscowość została pozbawiona tego statusu[8].

GospodarkaEdytuj

 
Centrum Zwienigorodu z lotu ptaka.

W dzisiejszym Zwienigorodzie produkuje się instrumenty muzyczne, artykuły papiernicze, zabawki, sprzęt sportowy, akcesoria odzieżowe[9]. Funkcjonuje przemysł spożywczy, odzieżowy, oddział przedsiębiorstwa komunikacji samochodowej „Mostransawto”. W sąsiedztwie miasta znajdują się liczne sanatoria i domy wypoczynkowe oraz biologiczna stacja badawcza Uniwersytetu Moskiewskiego. Rozwija się turystyka.

W pobliżu miasta znajduje się obserwatorium astronomiczne Instytutu Astronomii Rosyjskiej Akademii Nauk: Obserwatorium Zwienigorodzkie w osiedlu Łucyno niedaleko od Zwienigorodu.

SportEdytuj

Ludzie związani ze ZwienogorodemEdytuj

Miasta partnerskieEdytuj

Miasto Kraj Data podpisania umowy
 Mohylew   Białoruś 2006
 Tropea   Włochy 2013

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Julian Ursyn Niemcewicz: Dzieje panowania Zygmunta III. T. 3. Wrocław: M. Friedländer, 1836, s. 100. [dostęp 2013-07-08].
  2. Духовная грамота (завещание) великого князя Иоанна Даниловича Калиты (ros.). sedmitza.ru. [dostęp 2013-07-08].
  3. Rafał Kowalczyk: Małojarosławiec 1812. Warszawa: Bellona, 2008, s. 24. ISBN 978-83-11-11019-9. [dostęp 2013-07-08].
  4. Opis Zwienigorodu w Słowniku encyklopedycznym Brockhausa i Efrona
  5. Постановление Губернатора МО от 07.10.2003 № 192-ПГ «Об объединении некоторых населённых пунктов с городом Звенигородом Московской области» (ros.). mosobl.elcode.ru. [dostęp 2013-07-08].
  6. Закон Московской области от 03.02.2005 № 36/2005-ОЗ «О статусе и границах городского округа Звенигород» (ros.). mosobl.elcode.ru. [dostęp 2013-07-08].
  7. Закон Московской области от 26.02.2010 № 12/2010-ОЗ «О внесении изменений в Закон Московской области „О статусе и границах городского округа Звенигород“ (ros.). mosobl.elcode.ru. [dostęp 2013-07-08].
  8. Приказ Министерства культуры Российской Федерации, Министерства регионального развития Российской Федерации от 29 июля 2010 г. N 418/339 г. Москва «Об утверждении перечня исторических поселений» (ros.). rg.ru. [dostęp 2013-07-08].
  9. Елена Пугачёва: Звенигород (ros.). geography.su. [dostęp 2013-07-07].

UwagiEdytuj

  1. Encyklopedia WIEM mówi o zajęciu Zwienigorodu przez Polaków w 1609 r., źródła rosyjskojęzyczne łączą zajęcie i splądrowanie miasta oraz klasztoru przez Polaków z wydarzeniami dymitriady w 1606 r. – Саввино- Сторожевский монастырь (г.Звенигород)
  2. Było to zatem po opuszczeniu Moskwy przez wojska napoleońskie, por. Inwazja na Rosję (1812)#Manewr na Smoleńsk
  3. Tzw. prodkomissar (продкомиссар)
  4. Swoista forma "reedukacji przez pracę" dla bezprizornych

Linki zewnętrzneEdytuj