Otwórz menu główne

Brokuł, kapusta szparagowa (Brassica oleracea L. var. italica Plenck) – odmiana kapusty warzywnej[3]. Jest to roślina jednoroczna należąca do rodziny kapustowatych, uważana za przodka kalafiora. Prawdopodobnie pochodzi z Cypru. Był powszechnie uprawiany w starożytnej Grecji i Rzymie, pod nazwą cyma. Znany jest wyłącznie z uprawy, nie występuje na stanowiskach naturalnych[3]. Nazwa brokuł wywodzi się z włoskiego broccolo, natomiast łaciński odpowiednik to brachium, co oznacza gałąź, ramię.

Brokuł
Ilustracja
Róża brokułu
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad różowe
Rząd kapustowce
Rodzina kapustowate
Rodzaj kapusta
Gatunek kapusta warzywna
Nazwa systematyczna
Brassica oleracea L. var. italica Plenck
Icon. pl. med. 6:29, t. 534. 1794
Synonimy

Brassica cretica Lam. subsp. botrytis (L.) O. Schwartz[2]

HistoriaEdytuj

Pierwsze informacje o brokule pochodzą z 1560 roku, kiedy to prawdopodobnie został on sprowadzony z Półwyspu Apenińskiego do Francji, a następnie rozpowszechnił się w całej Europie docierając na Wysypy Brytyjskie w XVIII wieku. Do Stanów Zjednoczonych trafił poprzez osadników włoskich, gdzie w 1920 roku w Brooklynie powstała pierwsza towarowa plantacja brokuła. Największe uprawy w Europie znajdują się w Polsce, Anglii, Francji, Hiszpanii, w Niemczech i we Włoszech. Wielkie uprawy wykorzystują mikroklimaty dolin południowej Kalifornii.

MorfologiaEdytuj

Łodyga
Długa i mięsista, na jej końcu tworzy się kwiatostan.
Liście
Osadzone są na ogonkach dłuższych niż u kalafiora. Są one bardziej powcinane, o powierzchni falistej i zabarwione na ciemnozielono lub fioletowo-zielono.
Kwiaty
Podczas wzrostu wytwarza duży, baldachogroniasty (lecz mniej zbity niż u kalafiora) kwiatostan zwany różą. W kwiatostanie znajduje się niewiele drobnych pączków kwiatowych, które podczas przechowywania przybierają barwę fioletowobrązową. Róża ma średnicę od 8 do 15 cm.

WłaściwościEdytuj

Brokuł zawiera sulforafan, substancję o silnym działaniu przeciwnowotworowym. Do grupy składników o tym działaniu zaliczają się również indole, glukozynaloty, karotenoidy. Dodatkowo brokuły mogą wpływać na zmniejszeniu ryzyka zachorowań na choroby sercowo-naczyniowe i neurodegeneracyjne. Ich spożycie zalecane jest podczas leczenia osteoporozy oraz wysokiego poziomu cholesterolu we krwi. Badacze z amerykańskiego Uniwersytetu im. Johnsa Hopkinsa wykryli, że ta substancja chroni wzrok przed szkodliwym działaniem promieni ultrafioletowych[4].

Ilość aminokwasów w 100 g[5]
Nazwa Ilość w mg
Izoleucyna 146
Leucyna 173
Lizyna 185
Metionina 45
Cystyna 26
Fenyloalanina 112
Tyrozyna 84
Treonina 121
Tryptofan 39
Walina 173
Arginina 193
Histydyna 67
Alanina 159
Kwas asparaginowy 278
Kwas glutaminowy 491
Glicyna 126
Prolina 152
Seryna 132
Wartość odżywcza
Brokuły, mrożone
(100 g)
Wartość energetyczna 120 kJ (29 kcal)
Białka 2,7 g
Węglowodany 4,7 g
Tłuszcze 0,4 g
Woda 91,4 g
Dane liczbowe na podstawie: [5]
Wartości RDA i AI wyznaczone na podstawie danych Institute of Health[6]

UprawaEdytuj

Wymagania glebowo-klimatyczneEdytuj

Ze względu na budowę brokuł jest mniej wymagającym warzywem w porównaniu do kalafiora. Potrzebuje on gleb o odczynie pH w zakresie 6,5-7. Brokuł powinien być uprawiany na glebach żyznych jak na przykład czarnoziemy, o dobrych właściwościach retencyjnych jak mady i gleby torfowe oraz o wysokim poziomie próchnicznym.

Nieodpowiednim glebami pod uprawę brokułu są gleby zakwaszone, lekkie i o małych właściwościach retencyjnych.

Klimatem sprzyjającym uprawie jest klimat umiarkowany i chłodny, gdzie temperatura mieści się w przedziale 15-17 stopni Celsjusza. Przez krótki okres czasu, jest w stanie przetrzymać przymrozki, jednak przy dłuższym stanie niskich temperatur proces wzrostu roślin jest zatrzymywany Zbyt wysoka temperatura sprawia, że przedwcześnie rozwijają się kwiaty, drewnieją pędy oraz nierównomiernie kształtują się pąki.

Pole, które chcemy przeznaczyć na brokuły powinno być nasłonecznione oraz izolowane od wiatru, a czas uprawy na tym samym polu nie powinien przekraczać 4 lat.

Zabiegi pielęgnacyjneEdytuj

Najczęstszą praktyką w pielęgnacji brokułów są spulchnianie i odchwaszczanie gleby.

Choroby i pasożytyEdytuj

Brokuł to warzywo podatne na infekcję. Najczęściej występującą chorobą jest kiła kapusty, mokra zglinizna bakteryjna, szara pleśń.

Do pasożytów zagrażających uprawie brokułu należą; pchełka, paciornica krzyżowianka, śmietka kapuściana, prętnówka kapustnica, mszyca kapuściana.  

PrzypisyEdytuj

  1. P. F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-05-13].
  2. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Vascular Plants of Poland - A Checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 1995. ISBN 83-85444-38-6.
  3. a b Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-10-27].
  4. Jadwiga Górnicka, Na Zdrowie Porady dr Górnickiej, Warszawa 2008: Agencja Wydawnicza Jerzy Mostowski, s. 102, ISBN 978-83-7250-343-5.
  5. a b Hanna Kunachowicz; Beata Przygoda; Irena Nadolna; Krystyna Iwanow: Tabele składu i wartości odżywczej żywności. Wyd. wydanie II zmienione. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2017, s. 527. ISBN 978-83-200-5311-1.
  6. Dietary Reference Intakes Tables and Application. Institute of Health. The National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. (ang.)

BibliografiaEdytuj

  • Kozlowicz K., Góral D., Kluza F., Jablonska-Rys E., Zalewska-Korona M., Wójtowicz A., Góral M., 2017. Wpływ obróbki cieplnej na barwę i właściwości antyoksydacyjne róż i łodygi brokułu, Zeszyty Problemowe Postępów Nauk Rolniczych, 590
  • Krochmal-Marczak B., Sawicka B., Stryjecka M., Pisarek M., Bienia M., 2017. Wartość odżywcza i prozdrowotna wybranych warzyw z rodzaju kapusta (Brassica L.) Herbalism, (1[3])