Nina Andrycz

polska aktorka 11.11.1910

Nina Andrycz (ur. 11 listopada 1912[a][6] w Brześciu Litewskim; zm. 31 stycznia 2014 w Warszawie[7])[2]polska aktorka teatralna, filmowa i telewizyjna, recytatorka oraz poetka i pisarka.

Nina Andrycz
Ilustracja
Nina Andrycz
Data i miejsce urodzenia 11 listopada 1912
Brześć Litewski
Data i miejsce śmierci 31 stycznia 2014
Warszawa
Zawód aktorka
Współmałżonek Józef Cyrankiewicz
(1947−1968; rozwód)
Lata aktywności 1934–2014
Odznaczenia
Order Sztandaru Pracy I klasy Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Order Sztandaru Pracy II klasy Złoty Krzyż Zasługi Medal 10-lecia Polski Ludowej Medal 40-lecia Polski Ludowej Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
POL Zasłużony Kultury Narodowej (1985) Złota odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy”
Grób Niny Andrycz na Cmentarzu Powązkowskim

ŻyciorysEdytuj

MłodośćEdytuj

Córka Eugeniusza. Studiowała prawo na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie i historię na Uniwersytecie Warszawskim. Studiów tych nie ukończyła. Absolwentka warszawskiego Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej (1934).

Debiut w teatrzeEdytuj

W teatrze zadebiutowała 16 listopada 1934. W latach 1934–1935 pracowała w Teatrze na Pohulance w Wilnie. Aktorka warszawskiego Teatru Polskiego (od 1935 do 2004[8] – z przerwą w latach 1939–1945). W czasie II wojny światowej była kelnerką.

Role teatralneEdytuj

Była obsadzana w rolach głównych w dramatach klasycznych i romantycznych, m.in.: Solange w Lecie w Nohant (1935), Lukrecji Borgii w sztuce Cezar i człowiek (1937), Szimeny w Cydzie Corneille’a (1948), tytułowej w Marii Stuart w dramacie Słowackiego (1958), Elżbiety w Don Carlosie Schillera (1960), Królowej Małgorzaty w Ryszardzie III Shakespeare’a (1993), Starej w Krzesłach Ionesco (1995), Klary Zachanassian w spektaklu Wizyta starszej pani Dürrenmatta (1998).

Jej nazwisko kojarzone jest głównie z rolami królowych (Maria Stuart u Słowackiego, Elżbieta w Marii Stuart Schillera, Królowa w Don Carlosie) lub arystokratek i heroin (Szimena w Cydzie, Lady Milford w Intrydze i miłości, Izabela Łęcka w Lalce). Wpływa na to sposób jej gry, pełen patosu i arystokratycznej maniery.

Działalność po 1945Edytuj

W okresie powojennym była uczennicą polskiego antropozofa i mistyka, Roberta Waltera z Komorowa, pod którego kierunkiem zgłębiała ezoterykę.

Wydała tomiki poezji To teatr (1983), Róża dla nikogo (1989) i Rzeka bez nazwy (1999) oraz kryptobiograficzną powieść My rozdwojeni (1992), w której opisała drastyczne początki swojej kariery.

Poświęcono jej film dokumentalny Już nie mogę przestać być damą (1996). 8 marca 2009 został wyemitowany reportaż o artystce w programie Uwaga – Kulisy sławy.

W 2013 roku ukazała się jej książka pt. Patrzę i wspominam.

Życie prywatneEdytuj

Od 1947 do 1968 jej mężem był Józef Cyrankiewicz, ówczesny premier PRL. Była bezdzietna z wyboru[9]. Twierdziła że jest pozbawiona instynktu macierzyńskiego, i nie zgodziła się urodzić dziecka nawet po zapewnieniach swojej matki, że ona wychowa urodzone przez nią dziecko[10].

Śmierć i pogrzebEdytuj

Zmarła nad ranem po trzytygodniowym pobycie w szpitalu na warszawskim Powiślu z powodu niewydolności krążeniowo-oddechowej w piątek 31 stycznia 2014 roku w wieku 101 lat. Pogrzeb Niny Andrycz odbył się 10 lutego 2014 na Starych Powązkach (kwatera 14-1-3)[11]. W ostatniej drodze aktorki uczestniczyli m.in. prezes Związku Artystów Scen Polskich Olgierd Łukaszewicz, dyrektor Teatru Polskiego w Warszawie Andrzej Seweryn, Ignacy Gogolewski oraz Janusz Józefowicz, a w imieniu ministra kultury i dziedzictwa narodowego Bogdana Zdrojewskiego odczytano list kondolencyjny[12]. Pogrzeb miał charakter katolicki zgodnie z życzeniem aktorki[13][14]. W testamencie aktorka zapisała w spadku swoje pieniądze dla fundacji Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy. WOŚP za te pieniądze kupiła wysokiej klasy densytometr, urządzenie do mierzenia gęstości kości, który trafi do szpitala im. prof. Orłowskiego w Warszawie, w którym aktorka spędziła ostatnie chwile życia. Na oddziale będzie umieszczona specjalna tabliczka informująca, że ten sprzęt został zakupiony dzięki pani Ninie Andrycz[15].

Spektakle (wybór)Edytuj

Przed II wojną światowąEdytuj

Spektakle powojenneEdytuj

FilmografiaEdytuj

 
Nina Andrycz w Warszawskiej premierze (1950)
Rok Tytuł Rola Uwagi
1939 Uwaga, szpieg (rola nieznana) film nieukończony, reżyseria: Eugeniusz Bodo
1950 Warszawska premiera Maria Kalergis film historyczny, reżyseria: Jan Rybkowski
1954 Uczta Baltazara tancerka Joanna d'Ursins film sensacyjny, reżyseria: Jerzy Zarzycki
1958 Dama kameliowa Małgorzata spektakl telewizyjny, reżyseria: Adam Hanuszkiewicz
1959 Pani Bovary Emma Bovary spektakl telewizyjny, reżyseria: Jerzy Gruza
1960 Judyta Judyta spektakl telewizyjny, reżyseria: Stanisław Wohl
1961 Anna Karenina Anna Karenina spektakl telewizyjny, reżyseria: Adam Hanuszkiewicz
1962 Pies ogrodnika hrabina Diana de Belfor spektakl telewizyjny, reżyseria: Konrad Swinarski
1963 Panna bez posagu Larysa spektakl telewizyjny, reżyseria: Jerzy Antczak
1964 Rosmersholm Rebeka West spektakl telewizyjny, reżyseria: Henryk Szletyński
1965 Dym Irina spektakl telewizyjny, reżyseria: Bohdan Trukan
Pierścień wielkiej damy hrabina Maria Harrys spektakl telewizyjny, reżyseria: Andrzej Szafiański
1966 Dzikie palmy Charlotta spektakl telewizyjny, reżyseria: Ludwik René
Oszukana Róża spektakl telewizyjny, reżyseria: Ludwik René
Powrót do Lizbony Donna Catherin spektakl telewizyjny, reżyseria: Bohdan Trukan
1967 Miesiąc na wsi Natalia spektakl telewizyjny, reżyseria: Bohdan Trukan
1968 Wachlarz Lady Windermere Pani Erylnne spektakl telewizyjny, reżyseria: Bohdan Trukan
1969 Burza Katierina spektakl telewizyjny, reżyseria: Jan Kulczyński
1970 Safona Safona spektakl telewizyjny, reżyseria: Henryk Drygalski
1972 Dary magów perukarka film obyczajowy, reżyseria: Walentyna Maruszewska
1973 Dom nad Loarą Marie Requier spektakl telewizyjny, reżyseria: Henryk Drygalski
1975 Wiersze aktorka spektakl telewizyjny, reżyseria: Wojciech Siemion
1976 Terrarium Ona spektakl telewizyjny, reżyseria: Anna Minkiewicz
1977 Przed burzą Nancy Astor spektakl telewizyjny, reżyseria: Roman Wionczek
1980 Kontrakt Olga Aleksandrowa, kierowniczka baletu opery film dramatyczny, reżyseria: Krzysztof Zanussi
1988 Bez kurtyny Dama spektakl telewizyjny, reżyseria: Zdzisław Wardejn
1991 Pępowina Matka spektakl telewizyjny, reżyseria: Piotr Szulkin
1993 Mgła Gwiazda spektakl telewizyjny, reżyseria: Mirosław Gronowski
1995 Słowik Warszawy Patrycja spektakl telewizyjny, reżyseria: Ryszard Ber
Siostra Dama w czerni spektakl telewizyjny, reżyseria: Edward Dziewoński
1996 Już nie mogę przestać być damą ona sama film dokumentalny, reżyseria: Jolanta Kessler
Horror w Wesołych Bagniskach Róża, teściowa Apolinarego horror komediowy, reżyseria: Andrzej Barański
1997 Sława i chwała księżna Anna Bilińska (odcinek: 4) serial telewizyjny, reżyseria: Kazimierz Kutz
2001 Na dobre i na złe Jaszewska (odcinek: 61) serial telewizyjny, reżyseria: Teresa Kotlarczyk
2008 Jeszcze nie wieczór ona sama film dramatyczny, reżyseria: Jacek Bławut
Serce na dłoni matka Konstantego czarna komedia, reżyseria: Krzysztof Zanussi
2009 Aktorzy ona sama film dokumentalny, reżyseria: Tomasz Wolski
2013 Zdjęcie od Nasierowskiej, czyli życie wielokrotnie spełnione ona sama film dokumentalny, reżyseria: Tomasz Pijanowski

Ordery i odznaczeniaEdytuj

NagrodyEdytuj

  • Nagroda FSRiR w Katowicach (1949)
  • Nagroda Przewodniczącego Komitetu ds. Radia i Telewizji za rolę Larysy w przedstawieniu Bez posagu w Teatrze Telewizji oraz inne kreacje aktorskie w Teatrze TV i w Teatrze Polskiego Radia (1963)
  • Srebrna Maska (nagroda w plebiscycie czytelników „Expressu Wieczornego” – trzykrotnie (1967, 1968, 1970)
  • Zasłużona dla Teatru Polskiego w Warszawie (1976)
  • Nagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia za wybitne osiągnięcia aktorskie (1977)
  • Nagroda specjalna „Gazety Wyborczej” na Kaliskich Spotkaniach Teatralnych za rolę Małgorzaty w przedstawieniu Ryszard III Williama Shakespeare’a w Teatrze Polskim w Warszawie (1994)
  • Nagroda publiczności na 35. Rzeszowskich Spotkaniach Teatralnych (1996)
  • Nagroda Miasta Stołecznego Warszawy (2002)[3]
  • Nagroda Literackiej Premiery Miesiąca (grudzień) za książkę Bez początku, bez końca (2003)
  • Nagroda im. Ireny Solskiej (2012)

UwagiEdytuj

  1. Nina Andrycz przez wile lat jako swoją datę urodzenia podawała 11 listopada 1915 r., jednak przed śmiercią przyznała, że w rzeczywistości urodziła się 11 listopada 1912 r.[1] i taka data jest uznawana za faktyczną[2][3][4][5]. Na nagrobku widnieje natomiast data 11 listopada 1910 r., podana na podstawie relacji nieujawnionej osoby twierdzącej, że widziała akt urodzenia Niny Andrycz[1].

PrzypisyEdytuj

  1. a b Nina Andrycz: Dlaczego ukrywała swój wiek?, film.interia.pl, 29 kwietnia 2016 [dostęp 2019-08-24].
  2. a b Andrycz Nina, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2019-08-24].
  3. a b Nina Andrycz w bazie e-teatr.pl
  4. Nina Andrycz w bazie IMDb (ang.)
  5. Nina Andrycz w bazie filmpolski.pl
  6. 101 lat Niny Andrycz.. polityka.pl. [dostęp 2013-11-12].
  7. TVP Info, IAR, Jedynka, bk: Nie żyje aktorka Nina Andrycz. Zmarła w wieku 101 lat. W: Polskie Radio [on-line]. 2013-01-31. [dostęp 2014-01-31].
  8. Katarzyna Bielas, Wielki comeback
  9. Nina Andrycz.
  10. Ewa Lando. Wszyscy się czegoś bali. Wydawnictwo Czerwone i Czarne, Warszawa 2016, s.298,299.
  11. Cmentarz Stare Powązki: NINA ANDRYCZ, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2019-10-29].
  12. W Warszawie pożegnano Ninę Andrycz. wp.pl. [dostęp 2014-02-10].
  13. Pogrzeb Niny Andrycz. Artystkę pochowano na Starych Powązkach, polskatimes.pl [zarchiwizowane z adresu 2015-09-24].
  14. Katolicki pogrzeb Andrycz. wsumie.pl. [dostęp 2014-02-10].
  15. Spadek po Ninie Andrycz trafił do WOŚP. To jednak nie koniec, fakt.pl [dostęp 2017-11-19] (pol.).
  16. M.P. z 1996 r. nr 11, poz. 117 „za wybitne zasługi dla kultury polskiej oraz osiągnięcia w pracy artystycznej”.
  17. M.P. z 1950 r. nr 6, poz. 58 „za zasługi położone dla Narodu i Państwa w dziedzinie (...), kultury i sztuki”
  18. M.P. z 1953 r. nr 106, poz. 1422 „za zasługi w dziedzinie sztuki teatralnej - w związku z 40-leciem pracy Państwowego Teatru Polskiego w Warszawie”.
  19. M.P. z 1955 r. nr 101, poz. 1400
  20. MKiDN - Medal Zasłużony Kulturze - Gloria Artis [dostęp 2020-06-14] (pol.).

BibliografiaEdytuj

  • Nina Andrycz, [w:] Witold Filler, Lech Piotrowski, Poczet aktorów polskich. Od Solskiego do Lindy, Warszawa: „Philip Wilson”, 1998, s. 8–11, ISBN 83-87571-54-7, OCLC 189426351.

Linki zewnętrzneEdytuj