Otwórz menu główne

Laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie chemii

NobelP.png

Laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie chemii – laureaci nagrody przyznawanej corocznie osobom (1–3 rocznie), które dokonały odkrycia naukowego lub wynalazku w dziedzinie chemii (jednej z pięciu różnych dziedzin), wyświadczając tym największe dobrodziejstwo ludzkości; kryterium oceny osiągnięć kandydatów do Nagrody Nobla sformułował Alfred Nobel (1833–1896) w swoim testamencie. Fundusz nagród pochodzi z odsetek od majątku fundatora, którym zarządza Fundacja Nobla. Decyzje w sprawach wyróżnień podejmuje Królewska Szwedzka Akademia Nauk, zgodnie ze ściśle opisaną procedurą[1]. Ceremonie wręczania nagród odbywają się od roku 1901, zawsze 10 grudnia, co jest uhonorowaniem rocznicy śmierci fundatora (10 grudnia 1896)[2].

Spis treści

Rys historycznyEdytuj

 
Pierwsza strona testamentu Alfreda Nobla, 27 listopada 1895

Alfred Nobel – wynalazca i przedsiębiorca (autor 355 patentów) – był człowiekiem o wszechstronnych zainteresowaniach, jednak wielki majątek zgromadził głównie dzięki studiom w zakresie inżynierii chemicznej i kontaktom z wieloma znanymi wówczas chemikami. Najbardziej znany z jego wynalazków – dynamit – przyczynił się do przełomu w górnictwie i budowie tuneli. Zgromadzony majątek postanowił przeznaczyć na wspieranie nauki i wynalazczości. Zadysponował, że fundacja, dobrze zarządzająca jego majątkiem, powinna dzielić swoje roczne zyski na pięć równych części, przeznaczanych w formie nagród pieniężnych, m.in.[3]:

…one part to the person who shall have made the most important discovery or invention within the field of physics; one part to the person who shall have made the most important chemical discovery or improvement;…
— …jedna część osobie, która dokona najważniejszego odkrycia lub wynalazku w fizyce; jedna część osobie, która dokona najważniejszego odkrycia lub ulepszenia w chemii;… (Alfred Nobel, 1895)

Od roku 1895 i pierwszego spotkania Norweskiego Komitetu Noblowskiego (1897) podział obszaru działalności naukowców i wynalazców stracił aktualność. Na pograniczach między fizyką, chemią i medycyną powstały i rozwinęły się nowe dyscypliny naukowe, takie jak np. chemia fizyczna, termodynamika chemiczna, astrochemia, biochemia, medycyna molekularna, fizyka medyczna. Już pierwsza z nagrodzonych prac z dziedziny chemii dotyczyła zagadnień fizykochemicznych (Jacobus Henricus van 't Hoff[4], za odkrycie praw dynamiki chemicznej i ciśnienia osmotycznego). Z upływem lat coraz bardziej dominowały osiągnięcia dotyczące różnych aspektów „chemii życia” (biochemia, biotechnologia). Coraz częściej zdarzały się równoczesne zgłoszenia osiągnięć poszczególnych naukowców do różnych komisji (do nagrody w dziedzinie chemii, fizyki i medycyny). Lista laureatów Nagrody Nobla w dziedzinie chemii, podobnie jak analogiczne listy laureatów w innych dziedzinach, stały się zapisem ponad stuletniej historii rozwoju nowych dziedzin nauki oraz rosnącej roli badań zespołowych (współpracy naukowców reprezentujących różne dyscypliny i różne ośrodki naukowe na świecie[5][6]).

W latach 1901–2015 w gronie laureatów Nagrody Nobla w dziedzinie chemii znalazły się 172 osoby, wśród nich tylko 63 otrzymały wyróżnienie za pracę indywidualną. Dwukrotnie wyróżnionym był Frederick Sanger, specjalista w dziedzinie biologii molekularnej (lata 1958 i 1980)[7][8]. Średnia wieku laureatów w chwili odbierania nagrody wynosiła 58 lat (najmłodszy z laureatów: Frédéric Joliot-Curie, 35 lat; najstarszy z laureatów: John Fenn, 85 lat)[2]. Nagrodę otrzymało 5 kobiet[2]: Maria Skłodowska-Curie (1911)[9], Irene Joliot-Curie (1935)[10], Dorothy Crowfoot Hodgkin (1964)[11], Ada Jonath (2009)[12], Frances Arnold (2018)[13].

Pierwsze spotkanie Norweskiego Komitetu Noblowskiego (1897)
Dyplom Marii Skłodowskiej-Curie, laureatki z pogranicza fizyki (1903) i chemii (1911)

Lista laureatówEdytuj

Rok Wyróżniony[14] Afiliacja Uzasadnienie
1901   Jacobus Henricus van 't Hoff Uniwersytet Humboldtów w Berlinie za odkrycie praw dynamiki chemicznej i ciśnienia osmotycznego[15]
1902   Hermann Emil Fischer Uniwersytet Humboldtów w Berlinie za syntezy związków z grupy cukrów i puryn[16]
1903   Svante August Arrhenius Uniwersytet w Sztokholmie za teorię dysocjacji elektrolitycznej[17]
1904   sir William Ramsay University College London za odkrycie gazów szlachetnych w powietrzu oraz określenie ich miejsca w układzie okresowym pierwiastków[18]
1905   Adolf von Baeyer Uniwersytet Ludwika i Maksymiliana w Monachium za badania barwników organicznych oraz związków hydroaromatycznych[19]
1906   Henri Moissan Uniwersytet Paryski za prace nad wyodrębnieniem fluoru pierwiastkowego oraz jego zaistnienie w służbie nauki dzięki piecowi elektrycznemu, który nosi jego imię[20]
1907   Eduard Buchner Uniwersytet Humboldtów w Berlinie za badania biochemiczne i odkrycie układu bezkomórkowego[21]
1908   Ernest Rutherford Victoria University of Manchester za badania rozpadu promieniotwórczego pierwiastków i właściwości chemicznych substancji promieniotwórczych[22]
1909   Wilhelm Ostwald Uniwersytet Lipski za pracę nad katalizą i warunkami równowagi chemicznej oraz szybkością reakcji chemicznych[23]
1910   Otto Wallach Uniwersytet Jerzego Augusta w Getyndze za jego wkład do chemii organicznej i chemii przemysłowej przez pionierskie badania na polu związków alicyklicznych[24]
1911   Maria Skłodowska-Curie Uniwersytet Paryski za wydzielenie czystego radu i uzyskanie radu w postaci krystalicznej[25]
1912   Victor Grignard Uniwersytet w Nancy za odkrycie tzw. związku Grignarda, który okazał się wielce pomocny w rozwoju chemii organicznej[26]
  Paul Sabatier Uniwersytet w Tuluzie za metodę hydrogenacji związków organicznych w obecności subtelnie rozdrobnionych metali[26]
1913   Alfred Werner Uniwersytet Zuryski za pracę nad wiązaniami atomów w cząsteczkach, które rzuciły nowe światło na wcześniejsze badania i otworzyły nowe pola badań naukowych, szczególnie w chemii nieorganicznej[27]
1914   Theodore William Richards Uniwersytet Harvarda za dokładne określenie mas atomowych dużej liczby pierwiastków chemicznych[28]
1915   Richard Martin Willstätter Uniwersytet Ludwika i Maksymiliana w Monachium za badania barwników roślinnych, szczególnie chlorofilu[29]
1916 nagrody nie przyznano[30]
1917 nagrody nie przyznano[31]
1918   Fritz Haber Kaiser-Wilhelm-Institut w Berlinie za syntezę amoniaku z pierwiastków składowych: azotu i wodoru[32]
1919 nagrody nie przyznano[33]
1920   Walther Hermann Nernst Uniwersytet Humboldtów w Berlinie za pracę w zakresie termochemii[34]
1921   Frederick Soddy Uniwersytet Oksfordzki za wkład do chemii związków radioaktywnych, oraz badania pochodzenia i charakteru izotopów[35]
1922   Francis William Aston Uniwersytet Cambridge za odkrycie izotopów wielu pierwiastków niepromieniotwórczych[36]
1923   Fritz Pregl Uniwersytet w Grazu za opracowanie metody mikroanalizy substancji organicznych[37]
1924 nagrody nie przyznano[38]
1925   Richard Adolf Zsigmondy Uniwersytet Jerzego Augusta w Getyndze za wykazanie heterogenicznej natury roztworów koloidalnych oraz stosowane metody, które stały podstawą współczesnej chemii koloidów[39]
1926   Theodor Svedberg Uniwersytet w Uppsali za prace związane z systemami dyspersyjnymi[40]
1927   Heinrich Otto Wieland Uniwersytet Ludwika i Maksymiliana w Monachium za badania nad konstytucją kwasów żółciowych i podobnych substancji[41]
1928   Adolf Otto Reinhold Windaus Uniwersytet Jerzego Augusta w Getyndze za osiągnięcia w badaniach nad konstytucją steroli i ich związku z witaminami[42]
1929   Arthur Harden Uniwersytet Londyński za badania nad fermentacją cukru i enzymów fermentacyjnych[43]
  Hans Karl August Simon von Euler-Chelpin Uniwersytet w Sztokholmie
1930   Hans Fischer Uniwersytet Techniczny w Monachium za badania nad konstytucją hemu i chlorofilu oraz w szczególności nad syntezą hemu[44]
1931   Carl Bosch Uniwersytet Ruprechta i Karola w Heidelbergu
IG Farbenindustrie AG
za wkład w opracowanie i rozwój chemicznych metod wysokociśnieniowych[45]
  Friedrich Bergius
1932   Irving Langmuir General Electric za odkrycia i badania w dziedzinie chemii powierzchni[46]
1933 nagrody nie przyznano[47]
1934   Harold Clayton Urey Uniwersytet Columbia za odkrycie deuteru[48]
1935   Frédéric Joliot Instytut Radowy w Paryżu za syntezę nowych pierwiastków promieniotwórczych[49]
  Irene Joliot-Curie
1936   Petrus (Peter) Josephus Wilhelmus Debye Uniwersytet Humboldtów w Berlinie
Kaiser-Wilhelm-Institut
za wkład w poznanie struktury molekularnej dzięki badaniom nad momentem dipolowym i dyfrakcją promieniowania rentgenowskiego i elektronów w gazach[50]
1937   Walter Norman Haworth Uniwersytet w Birmingham za badania węglowodanów i witaminy C[51]
  Paul Karrer Uniwersytet Zuryski za badania karotenoidów, flawin oraz witaminy A i B2[51]
1938   Richard Kuhn Uniwersytet Ruprechta i Karola w Heidelbergu
Kaiser-Wilhelm-Institut
za badania karotenoidów i witamin[52]
1939   Adolf Friedrich Johann Butenandt Uniwersytet Humboldtów w Berlinie
Kaiser-Wilhelm-Institut
za badania hormonów płciowych[53]
  Leopold Ružička Politechnika Federalna w Zurychu za badania polimetylenów i wyższych terpenów[53]
1940 nagrody nie przyznano[54]
1941 nagrody nie przyznano[55]
1942 nagrody nie przyznano[56]
1943   George de Hevesy Uniwersytet w Sztokholmie za pracę nad wykorzystaniem izotopów jako wskaźników w badaniach procesów chemicznych[57]
1944   Otto Hahn Kaiser-Wilhelm-Institut za odkrycie zjawiska rozszczepienia jądra atomowego[58]
1945   Artturi Ilmari Virtanen Uniwersytet Helsiński za badania i wynalazki w dziedzinie chemii rolniczej i chemii żywności, w szczególności za metodę konserwacji paszy[59]
1946   James Batcheller Sumner Uniwersytet Cornella za odkrycie, że enzymy można krystalizować[60]
  John Howard Northrop Instytut Badań Medycznych Rockefellera za preparację enzymów i białek wirusowych w czystej postaci[60]
  Wendell Meredith Stanley
1947   sir Robert Robinson Uniwersytet Oksfordzki za badania produktów pochodzenia roślinnego o znaczeniu biologicznym, w szczególności alkaloidów[61]
1948   Arne Wilhelm Kaurin Tiselius Uniwersytet w Uppsali za badania nad metodami analitycznymi elektroforezy i adsorpcji, w szczególności za odkrycia dotyczące złożonej natury białek surowicy[62]
1949 William Francis Giauque Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley za wkład w dziedzinie termodynamiki chemicznej, w szczególności dotyczący zachowania substancji w bardzo niskich temperaturach[63]
1950   Otto Diels Uniwersytet Chrystiana Albrechta w Kilonii za odkrycie i rozwój syntezy dienowej[64]
  Kurt Alder Uniwersytet Koloński
1951   Edwin Mattison McMillan Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley za odkrycia w dziedzinie chemii transuranowców[65]
  Glenn Theodore Seaborg
1952   Archer John Martin National Institute for Medical Research za opracowanie chromatografii podziałowej[66]
  Richard Laurence Synge Rowett Research Institute
1953   Hermann Staudinger Uniwersytet we Fryburgu za odkrycia w dziedzinie chemii supramolekularnej[67]
1954   Linus Pauling Kalifornijski Instytut Technologiczny za prace nad wiązaniami chemicznymi i ich zastosowanie w wyjaśnieniu budowy związków kompleksowych[68]
1955   Vincent du Vigneaud Uniwersytet Cornella za prace nad ważnymi biochemicznie związkami siarki, w szczególności za pierwszą syntezę hormonu polipeptydowego[69]
1956   sir Cyril Norman Hinshelwood Uniwersytet Oksfordzki za badania nad mechanizmem reakcji chemicznych[70]
  Nikołaj Siemionow Akademia Nauk ZSRR
1957   Lord Alexander R. Todd Uniwersytet Cambridge za badania nukleotydów i koenzymów nukleotydowych[71]
1958   Frederick Sanger Uniwersytet Cambridge za badania struktury białek, w szczególności insuliny[72]
1959   Jaroslav Heyrovský Czechosłowacka Akademia Naukowa za odkrycie i rozwój metod analizy polarograficznej[73]
1960 Willard Frank Libby Uniwersytet Kalifornijski w Los Angeles za metodę wykorzystującą węgiel 14C do określania wieku w archeologii, geologii, geofizyce i w innych gałęziach nauki[74]
1961   Melvin Calvin[75] Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley
1962   Max Ferdinand Perutz[76] Medical Research Council
  John Kendrew[76]
1963   Karl Ziegler Towarzystwo Maxa Plancka za badania dotyczące polimerów i zastosowanie związków metaloorganicznych w polimeryzacji[77]
  Giulio Natta Politechnika Mediolańska za badania dotyczące polimerów i zastosowanie związków metaloorganicznych w polimeryzacji[77]
1964 Dorothy Crowfoot Hodgkin Uniwersytet Oksfordzki za ustalenie budowy ważnych substancji biochemicznych (m.in. penicyliny i witaminy B12)[78]
1965   Robert Burns Woodward[79] Uniwersytet Harvarda
1966   Robert S. Mulliken[80] Uniwersytet Chicagowski
1967   Manfred Eigen[81] Towarzystwo Maxa Plancka
  Ronald George Wreyford Norrish[81] Instytut Chemii Fizycznej w Cambridge
  George Porter[81] Royal Institution of Great Britain
1968   Lars Onsager[82] Uniwersytet Yale
1969 Derek H. R. Barton[83] Imperial College London
  Odd Hassel[83] Uniwersytet w Oslo
1970   Luis Federico Leloir[84] Instytut Badań Biochemicznych w Buenos Aires
1971   Gerhard Herzberg[85] National Research Council of Canada
1972   Christian B. Anfinsen[86] National Institutes of Health
Stanford Moore[86] Uniwersytet Rockefellera
William H. Stein[86]
1973 Ernst Otto Fischer Uniwersytet Techniczny w Monachium za wykonywane niezależnie pionierskie prace w zakresie badań związków metaloorganicznych, tzw. związków sandwiczowych[87]
  Geoffrey Wilkinson Imperial College London
1974   Paul J. Flory Uniwersytet Stanforda za osiągnięcia, zarówno teoretyczne jak i eksperymentalne, w dziedzinie chemii fizycznej makromolekuł[88]
1975   John Warcup Cornforth Uniwersytet Sussex za prace dotyczące stereochemii reakcji katalizy enzymatycznej[89]
  Vladimir Prelog Politechnika Federalna w Zurychu za badania dotyczące stereochemii związków organicznych i reakcji organicznych[89]
1976   William N. Lipscomb Uniwersytet Harvarda za badania nad strukturą boranów wyjaśniające problemy z wiązaniami chemicznymi[90]
1977   Ilia Prigogine Wolny Uniwersytet w Brukseli
Uniwersytet Teksański w Austin
za wkład do termodynamiki nierównowagowej, w szczególności za teorię struktur dyssypatywnych[91]
1978 Peter D. Mitchell Glynn Research Laboratories za wkład dla zrozumienia biologicznego transferu energii dzięki sformułowaniu modelu chemiosmotycznego[92]
1979 Herbert C. Brown Uniwersytet Purdue za rozwój zastosowania związków boru i fosforu w ważnych reagentach w syntezie organicznej[93]
Georg Wittig[93] Uniwersytet Ruprechta i Karola w Heidelbergu
1980   Paul Berg Uniwersytet Stanforda za podstawowe badania biochemii kwasów nukleinowych ze szczególnym uwzględnieniem rekombinacji DNA[94]
  Walter Gilbert Uniwersytet Harvarda za wkład związany z określeniem sekwencji zasad w kwasach nukleinowych[94]
  Frederick Sanger Medical Research Council
1981 Ken’ichi Fukui Uniwersytet Kioto za teorie, rozwijane niezależnie od siebie, związane z przebiegiem reakcji chemicznych[95]
  Roald Hoffmann Uniwersytet Cornella
1982   Aaron Klug Medical Research Council za rozwinięcie krystalograficznej mikroskopii elektronowej oraz za określenie struktury biologicznie ważnych kompleksów białek z kwasami nukleinowymi[96]
1983   Henry Taube Uniwersytet Stanforda za prace nad mechanizmem reakcji związanych z przeniesieniem elektronu, szczególnie w kompleksach metali[97]
1984 Robert Bruce Merrifield Uniwersytet Rockefellera za rozwinięcie metodologii związanej z syntezą chemiczną na podłożu stałym[98]
1985   Herbert A. Hauptman Medical Foundation of Buffalo za niezwykłe osiągnięcia w rozwoju bezpośrednich metod określania struktury krystalicznej[99]
  Jerome Karle United States Naval Research Laboratory
1986   Dudley R. Herschbach Uniwersytet Harvarda za pionierską pracę w zastosowaniu chemiluminescencji podczerwonej do badań dynamiki reakcji chemicznych
za wkład związany z dynamiką elementarnych procesów chemicznych[100]
  Yuan T. Lee Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley
John C. Polanyi Uniwersytet w Toronto
1987 Donald J. Cram Uniwersytet Kalifornijski w Los Angeles za rozwinięcie i zastosowanie cząsteczek o szczególnie selektywnych oddziaływaniach zależnych od struktury[101]
  Jean-Marie Lehn Uniwersytet Louis Pasteura
Charles J. Pedersen DuPont
1988 Johann Deisenhofer University of Texas Southwestern Medical Center za określenie struktury centrum reakcji fotosyntetycznej bakterii[102]
  Robert Huber Towarzystwo Maxa Plancka
  Hartmut Michel
1989   Sidney Altman Uniwersytet Yale za odkrycie katalitycznych właściwości RNA[103]
  Thomas R. Cech Uniwersytet Kolorado w Boulder
1990   Elias James Corey Uniwersytet Harvarda za rozwinięcie teorii metodologii syntezy organicznej[104]
1991   Richard Ernst Politechnika Federalna w Zurychu za wkład w rozwój metodologii wysokorozdzielczej spektroskopii magnetycznego rezonansu jądrowego[105]
1992   Rudolph Marcus Kalifornijski Instytut Technologiczny za wkład do teorii reakcji przeniesienia elektronu w układach chemicznych[106]
1993   Kary Mullis za metody ukierunkowanej mutagenezy i reakcji łańcuchowej polimerazy (PCR)[107]
Michael Smith Uniwersytet Kolumbii Brytyjskiej
1994   George Olah Uniwersytet Południowej Kalifornii za pionierskie badania karbokationów oraz ich roli w reakcjach chemicznych węglowodorów[108]
1995   Paul Crutzen Towarzystwo Maxa Plancka za badania reakcji zachodzących w atmosferze (m.in. procesy destrukcji warstwy ozonowej)[109]
  Mario Molina Instytut Technologiczny w Massachusetts
  F. Sherwood Rowland Uniwersytet Kalifornijski w Irvine
1996   Robert Curl Uniwersytet Rice za odkrycie fulerenów nowej odmiany węgla (obok grafitu i diamentu) w 1985[110]
  sir Harold Kroto Uniwersytet Sussex
  Richard Smalley Uniwersytet Rice
1997   Paul Boyer Uniwersytet Kalifornijski w Los Angeles za wyjaśnienie mechanizmu enzymatycznego syntezy kwasu adenozynotrifosforowego (ATP)[111]
John Walker Medical Research Council
  Jens Skou Uniwersytet Aarhus za odkrycie pierwszego enzymu przenoszącego jony[111]
1998   Walter Kohn Uniwersytet Kalifornijski w Santa Barbara za rozwój teorii funkcjonału gęstości (Walter Kohn) i metod obliczeniowych w chemii kwantowej (John Pople)[112]
  John Pople Uniwersytet Northwestern
1999   Ahmed Zewail Kalifornijski Instytut Technologiczny za badania nad przejściowymi stanami reakcji chemicznych przy użyciu spektroskopii femtosekundowej[113]
2000   Alan Heeger Uniwersytet Kalifornijski w Santa Barbara za odkrycie i badania nad polimerami przewodzącymi prąd elektryczny[114]
  Alan MacDiarmid Uniwersytet Pensylwanii
  Hideki Shirakawa Uniwersytet Tsukuba
2001 William Knowles za prace nad katalizą asymetryczną[115]
  Ryōji Noyori Uniwersytet Nagoya
Barry Sharpless The Scripps Research Institute
2002   Kurt Wüthrich za badania białek[116]
  John Fenn Uniwersytet Virginia Commonwealth
  Kōichi Tanaka Shimadzu Corp.
2003   Peter Agre Uniwersytet Johnsa Hopkinsa za badania kanałów w błonach komórkowych[117]
  Roderick MacKinnon Uniwersytet Rockefellera
2004   Aaron Ciechanower Technion za odkrycie roli ubikwityn w degradacji białek w organizmie[118]
  Awram Herszko
  Irwin Rose Uniwersytet Kalifornijski w Irvine
2005 Yves Chauvin Institut Français du Pétrole za badania mechanizmu reakcji metatezy olefin[119]
  Robert Grubbs Kalifornijski Instytut Technologiczny
  Richard Schrock Instytut Technologiczny w Massachusetts
2006   Roger Kornberg Uniwersytet Stanforda za badania molekularnego mechanizmu transkrypcji w komórkach eukariotycznych[120]
2007   Gerhard Ertl Towarzystwo Maxa Plancka za badania procesów chemicznych zachodzących na powierzchni ciał stałych[121]
2008   Osamu Shimomura Marine Biological Laboratory
University of Massachusetts Medical School
za odkrycie i rozwój białek zielonej fluorescencji[122]
  Martin Chalfie Uniwersytet Columbia
  Roger Y. Tsien Uniwersytet Kalifornijski w San Diego
Howard Hughes Medical Institute
2009   Venkatraman Ramakrishnan Medical Research Council za badania nad strukturą i funkcją rybosomu[123]
  Thomas Steitz Uniwersytet Yale
Howard Hughes Medical Institute
  Ada Jonath Instytut Naukowy Weizmanna
2010   Richard Heck Uniwersytet Delaware za katalizowane palladem reakcje sprzęgania krzyżowego w syntezie organicznej[124]
  Ei'ichi Negishi Uniwersytet Purdue
  Akira Suzuki Uniwersytet Hokkaido
2011   Dan Szechtman Technion za odkrycie kwazikryształów[125]
2012   Robert Lefkowitz Howard Hughes Medical Institute
Duke University Medical Center
za badania nad receptorami sprzężonymi z białkami G[126]
  Brian Kobilka Uniwersytet Stanforda
2013   Martin Karplus Uniwersytet w Strasburgu
Uniwersytet Harvarda
za rozwój wieloskalowych modeli dla złożonych układów chemicznych[127]
  Michael Levitt Uniwersytet Stanforda
  Arieh Warshel Uniwersytet Południowej Kalifornii
2014   Eric Betzig Janelia Research Campus
Howard Hughes Medical Institute
za wkład w rozwój mikroskopii fluorescencyjnej wysokiej rozdzielczości[128]
  Stefan Hell Towarzystwo Maxa Plancka
Niemieckie Centrum Badań nad Rakiem
  William Moerner Uniwersytet Stanforda
2015   Tomas Lindahl Francis Crick Institute
Clare Hall Laboratory
za badania mechanistyczne nad naprawą DNA[129]
  Paul Modrich Howard Hughes Medical Institute
Duke University
  Aziz Sancar University of North Carolina
2016   Ben Feringa Uniwersytet w Groningen za zaprojektowanie i syntezę maszyn molekularnych[130]
  Jean-Pierre Sauvage Université de Strasbourg I
  Fraser Stoddart Northwestern University
2017   Jacques Dubochet Uniwersytet w Lozannie za opracowanie mikroskopii krioelektronowej wysokiej rozdzielczości do ustalania struktury biocząsteczek w roztworze[131]
  Joachim Frank Columbia University
  Richard Henderson University of Cambridge
2018   Frances Arnold California Institute of Technology za sterowaną ewolucję enzymów[13]
George P. Smith University of Missouri za zastosowanie metody prezentacji fagowej do peptydów i przeciwciał[13]
  Gregory P. Winter MRC Laboratory of Molecular Biology

PrzypisyEdytuj

  1. Nomination and Selection of Chemistry Laureates (ang.). W: Oficjalna strona internetowa [on-line]. Nobel Media AB. [dostęp 2014-05-20].
  2. a b c Facts on the Nobel Prize in Chemistry (ang.). W: Oficjalna strona internetowa „Nobel Prizes” [on-line]. Nobel Media AB. [dostęp 2014-05-20].
  3. Alfred Nobel's Will (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-05-02].
  4. Jacobus Henricus van 't Hoff (ang.). W: The Nobel Prize in Chemistry 1901 [on-line]. Nobel Media AB. [dostęp 2014-05-17].; Biographical. i Osmotic Pressure and Chemical Equilibrium. W: Nobel Lecture [on-line]. 13 grudnia 1901.
  5. Bo G. Malmström, Bertil Andersson: The Nobel Prize in Chemistry: The Development of Modern Chemistry (ang.). [dostęp 2014-05-19].
  6. Marcin Kawa: Nagrody Nobla związanie z biotechnologią (pol.). W: Serwis informacyjny BioTechnolog.pl » Artykuły i publikacje [on-line]. 2004-10-20. [dostęp 2014-05-19].
  7. Frederick Sanger: The Chemistry of Insulin (ang.). W: The Nobel Prize in Chemistry 1958 > Nobel Lecture [on-line]. Nobel Media AB. [dostęp 2014-05-18].; Frederick Sanger – Biographical.
  8. Frederick Sanger - Facts (ang.). W: The Nobel Prize in Chemistry 1980 [on-line]. Nobel Media AB. [dostęp 2014-05-17].; Biographical. i Determination of Nucleotide Sequences in DNA. W: Nobel Lecture [on-line]. 8 grudnia 1980.
  9. Maria Skłodowska-Curie (ang.). W: The Nobel Prize in Chemistry 1911 [on-line]. Nobel Media AB. [dostęp 2014-05-17].; Biographical. i Radium and the New Concepts in Chemistry. W: Nobel Lecture [on-line]. 11 grudnia 1911.
  10. Irène Joliot-Curie (ang.). W: The Nobel Prize in Chemistry 1935 [on-line]. Nobel Media AB. [dostęp 2014-05-17].; Biographical. i Artificial Production of Radioactive Elements. W: Nobel Lecture [on-line]. 12 grudnia 1935.
  11. Dorothy Crowfoot Hodgkin (ang.). W: The Nobel Prize in Chemistry 1964 [on-line]. Nobel Media AB. [dostęp 2014-05-17].; Biographical. i The X-ray Analysis of Complicated Molecules. W: Nobel Lecture [on-line]. 11 grudnia 1964.
  12. Ada E. Yonath - Facts (ang.). W: The Nobel Prize in Chemistry 2009 [on-line]. Nobel Media AB. [dostęp 2014-05-17].; Biographical.; Hibernating Bears, Antibiotics and the Evolving Ribosome. W: Nobel Lecture [on-line]. 8 grudnia 2009.
  13. a b c The Nobel Prize in Chemistry 2018 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2018-10-03].
  14. Nobelprize.org: All Nobel Prizes in Chemistry (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2014-06-09].
  15. The Nobel Prize in Chemistry 1901 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  16. The Nobel Prize in Chemistry 1902 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  17. The Nobel Prize in Chemistry 1903 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  18. The Nobel Prize in Chemistry 1904 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  19. The Nobel Prize in Chemistry 1905 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  20. The Nobel Prize in Chemistry 1906 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  21. The Nobel Prize in Chemistry 1907 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  22. The Nobel Prize in Chemistry 1908 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  23. The Nobel Prize in Chemistry 1909 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  24. The Nobel Prize in Chemistry 1910 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  25. The Nobel Prize in Chemistry 1911 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  26. a b The Nobel Prize in Chemistry 1912 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  27. The Nobel Prize in Chemistry 1913 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  28. The Nobel Prize in Chemistry 1914 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  29. The Nobel Prize in Chemistry 1915 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  30. The Nobel Prize in Chemistry 1916 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  31. The Nobel Prize in Chemistry 1917 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  32. The Nobel Prize in Chemistry 1918 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  33. The Nobel Prize in Chemistry 1919 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  34. The Nobel Prize in Chemistry 1920 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  35. The Nobel Prize in Chemistry 1921 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  36. The Nobel Prize in Chemistry 1922 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  37. The Nobel Prize in Chemistry 1923 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  38. The Nobel Prize in Chemistry 1924 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  39. The Nobel Prize in Chemistry 1925 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  40. The Nobel Prize in Chemistry 1926 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  41. The Nobel Prize in Chemistry 1927 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  42. The Nobel Prize in Chemistry 1928 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  43. The Nobel Prize in Chemistry 1929 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  44. The Nobel Prize in Chemistry 1930 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  45. The Nobel Prize in Chemistry 1931 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  46. The Nobel Prize in Chemistry 1932 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  47. The Nobel Prize in Chemistry 1933 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  48. The Nobel Prize in Chemistry 1934 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  49. The Nobel Prize in Chemistry 1935 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  50. The Nobel Prize in Chemistry 1936 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  51. a b The Nobel Prize in Chemistry 1937 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  52. The Nobel Prize in Chemistry 1938 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  53. a b The Nobel Prize in Chemistry 1939 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  54. The Nobel Prize in Chemistry 1940 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  55. The Nobel Prize in Chemistry 1941 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  56. The Nobel Prize in Chemistry 1942 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  57. The Nobel Prize in Chemistry 1943 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  58. The Nobel Prize in Chemistry 1944 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  59. The Nobel Prize in Chemistry 1945 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  60. a b The Nobel Prize in Chemistry 1946 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  61. The Nobel Prize in Chemistry 1947 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  62. The Nobel Prize in Chemistry 1948 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  63. The Nobel Prize in Chemistry 1949 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  64. The Nobel Prize in Chemistry 1950 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  65. The Nobel Prize in Chemistry 1951 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  66. The Nobel Prize in Chemistry 1952 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  67. The Nobel Prize in Chemistry 1953 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  68. The Nobel Prize in Chemistry 1954 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  69. The Nobel Prize in Chemistry 1955 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  70. The Nobel Prize in Chemistry 1956 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  71. The Nobel Prize in Chemistry 1957 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  72. The Nobel Prize in Chemistry 1958 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  73. The Nobel Prize in Chemistry 1958 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  74. The Nobel Prize in Chemistry 1960 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  75. The Nobel Prize in Chemistry 1961 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  76. a b The Nobel Prize in Chemistry 1962 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  77. a b The Nobel Prize in Chemistry 1963 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  78. The Nobel Prize in Chemistry 1964 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  79. The Nobel Prize in Chemistry 1965 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  80. The Nobel Prize in Chemistry 1966 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  81. a b c The Nobel Prize in Chemistry 1967 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  82. The Nobel Prize in Chemistry 1968 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  83. a b The Nobel Prize in Chemistry 1969 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  84. The Nobel Prize in Chemistry 1970 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  85. The Nobel Prize in Chemistry 1971 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  86. a b c The Nobel Prize in Chemistry 1972 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  87. The Nobel Prize in Chemistry 1973 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  88. The Nobel Prize in Chemistry 1974 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  89. a b The Nobel Prize in Chemistry 1975 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  90. The Nobel Prize in Chemistry 1976 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  91. The Nobel Prize in Chemistry 1977 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  92. The Nobel Prize in Chemistry 1978 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  93. a b The Nobel Prize in Chemistry 1979 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  94. a b The Nobel Prize in Chemistry 1980 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  95. The Nobel Prize in Chemistry 1981 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  96. The Nobel Prize in Chemistry 1982 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  97. The Nobel Prize in Chemistry 1983 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  98. The Nobel Prize in Chemistry 1984 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  99. The Nobel Prize in Chemistry 1985 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  100. The Nobel Prize in Chemistry 1986 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  101. The Nobel Prize in Chemistry 1987 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  102. The Nobel Prize in Chemistry 1988 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  103. The Nobel Prize in Chemistry 1989 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  104. The Nobel Prize in Chemistry 1990 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  105. The Nobel Prize in Chemistry 1991 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  106. The Nobel Prize in Chemistry 1992 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  107. The Nobel Prize in Chemistry 1993 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  108. The Nobel Prize in Chemistry 1994 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  109. The Nobel Prize in Chemistry 1995 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  110. The Nobel Prize in Chemistry 1996 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  111. a b The Nobel Prize in Chemistry 1997 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  112. The Nobel Prize in Chemistry 1998 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  113. The Nobel Prize in Chemistry 1999 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  114. The Nobel Prize in Chemistry 2000 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  115. The Nobel Prize in Chemistry 2001 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  116. The Nobel Prize in Chemistry 2002 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  117. The Nobel Prize in Chemistry 2003 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  118. The Nobel Prize in Chemistry 2004 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  119. The Nobel Prize in Chemistry 2005 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  120. The Nobel Prize in Chemistry 2006 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  121. The Nobel Prize in Chemistry 2007 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  122. The Nobel Prize in Chemistry 2008 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  123. The Nobel Prize in Chemistry 2009 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  124. The Nobel Prize in Chemistry 2010 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  125. The Nobel Prize in Chemistry 2011 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  126. The Nobel Prize in Chemistry 2012 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  127. The Nobel Prize in Chemistry 2013 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-06-05].
  128. The Nobel Prize in Chemistry 2014 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2014-10-08].
  129. The Nobel Prize in Chemistry 2015 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2015-10-07].
  130. The Nobel Prize in Chemistry 2016 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2017-10-04].
  131. The Nobel Prize in Chemistry 2017 (ang.). Nobel Media AB. [dostęp 2017-10-04].

Zobacz teżEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj