Laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie chemii

Alfred Nobel

Laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie chemii – laureaci nagrody przyznawanej corocznie osobom, które dokonały odkrycia naukowego lub wynalazku w dziedzinie chemii (jednej z pięciu, w których tę nagrodę ustanowiono), wyświadczając tym największe dobrodziejstwo ludzkości. Na początku nagradzano zwykle jedną osobę w danym roku, potem coraz częściej były to dwie lub trzy osoby.

Kryterium oceny osiągnięć kandydatów do Nagrody Nobla sformułował Alfred Nobel (1833–1896) w swoim testamencie. Fundusz nagród pochodzi z odsetek od majątku fundatora, którym zarządza Fundacja Nobla. Decyzje w sprawach wyróżnień podejmuje Królewska Szwedzka Akademia Nauk, zgodnie ze ściśle opisaną procedurą[1]. Ceremonie wręczania nagród odbywają się od roku 1901, zawsze 10 grudnia, co jest uhonorowaniem rocznicy śmierci fundatora (10 grudnia 1896)[2].

Rys historycznyEdytuj

 
Pierwsza strona testamentu Alfreda Nobla (27 listopada 1895)

Alfred Nobel – wynalazca i przedsiębiorca (autor 355 patentów) – był człowiekiem o wszechstronnych zainteresowaniach, jednak wielki majątek zgromadził głównie dzięki studiom w zakresie inżynierii chemicznej i kontaktom z wieloma znanymi wówczas chemikami. Najbardziej znany z jego wynalazków – dynamit – przyczynił się do przełomu w górnictwie i budowie tuneli. Zgromadzony majątek postanowił przeznaczyć na wspieranie nauki i wynalazczości. Zadysponował, że fundacja, dobrze zarządzająca jego majątkiem, powinna dzielić swoje roczne zyski na pięć równych części i przeznaczać je na nagrody pieniężne, między innymi[3]:

…jedną część osobie, która dokona najważniejszego odkrycia lub ulepszenia w chemii… (Alfred Nobel, 1895)

Podział obszaru działalności naukowców i wynalazców z czasów Alfreda Nobla szybko stracił aktualność. Na pograniczach między fizyką, chemią i medycyną powstały i rozwinęły się nowe dyscypliny naukowe: chemia fizyczna, termodynamika chemiczna, astrochemia, biochemia, medycyna molekularna, fizyka medyczna i wiele innych. Już pierwsza z nagrodzonych prac z dziedziny chemii dotyczyła zagadnień fizykochemicznych (Jacobus Henricus van 't Hoff[4], za odkrycie praw dynamiki chemicznej i ciśnienia osmotycznego). Z upływem lat coraz bardziej dominowały osiągnięcia dotyczące różnych aspektów „chemii życia” (biochemia, biotechnologia). Coraz częściej zdarzały się równoczesne zgłoszenia osiągnięć poszczególnych naukowców do różnych komisji (do nagrody w dziedzinie chemii, fizyki i medycyny). Lista laureatów Nagrody Nobla w dziedzinie chemii, podobnie jak analogiczne listy laureatów w innych dziedzinach, stały się zapisem ponad stuletniej historii rozwoju nowych dziedzin nauki oraz rosnącej roli badań zespołowych (współpracy naukowców reprezentujących różne dyscypliny i różne ośrodki naukowe na świecie[5][6]).

W latach 1901–2020 w gronie laureatów 112 przyznanych Nagród Nobla w dziedzinie chemii znalazło się 185 osób, z których 63 otrzymały wyróżnienie indywidualne. Dwukrotnie wyróżnionym był Frederick Sanger, specjalista w dziedzinie biologii molekularnej (lata 1958 i 1980)[2]. Średnia wieku laureatów w chwili odbierania nagrody wynosiła 61 lat[potrzebny przypis] (najmłodszy z laureatów: Frédéric Joliot-Curie, 35 lat; najstarszy z laureatów: John B. Goodenough, 97 lat). Nagrodę otrzymało 7 kobiet: Maria Skłodowska-Curie (1911), Irene Joliot-Curie (1935), Dorothy Crowfoot Hodgkin (1964), Ada Jonath (2009), Frances Arnold (2018) oraz Emmanuelle Charpentier i Jennifer Doudna (2020)[2].

Lista laureatówEdytuj

Rok Wyróżniony[7] Afiliacja Uzasadnienie
1901   Jacobus Henricus van 't Hoff Uniwersytet Humboldtów w Berlinie za odkrycie praw dynamiki chemicznej i ciśnienia osmotycznego[4]
1902   Hermann Emil Fischer Uniwersytet Humboldtów w Berlinie za syntezy związków z grupy cukrów i puryn[8]
1903   Svante August Arrhenius Uniwersytet Sztokholmski za teorię dysocjacji elektrolitycznej[9]
1904   sir William Ramsay University College London za odkrycie gazów szlachetnych w powietrzu oraz określenie ich miejsca w układzie okresowym pierwiastków[10]
1905   Adolf von Baeyer Uniwersytet Ludwika i Maksymiliana w Monachium za badania barwników organicznych oraz związków hydroaromatycznych[11]
1906   Henri Moissan Uniwersytet Paryski za prace nad wyodrębnieniem fluoru pierwiastkowego oraz jego zaistnienie w służbie nauki dzięki piecowi elektrycznemu, który nosi jego imię[12]
1907   Eduard Buchner Uniwersytet Humboldtów w Berlinie za badania biochemiczne i odkrycie układu bezkomórkowego[13]
1908   Ernest Rutherford Victoria University of Manchester za badania rozpadu promieniotwórczego pierwiastków i właściwości chemicznych substancji promieniotwórczych[14]
1909   Wilhelm Ostwald Uniwersytet Lipski za pracę nad katalizą i warunkami równowagi chemicznej oraz szybkością reakcji chemicznych[15]
1910   Otto Wallach Uniwersytet Jerzego Augusta w Getyndze za jego wkład do chemii organicznej i chemii przemysłowej przez pionierskie badania na polu związków alicyklicznych[16]
1911   Maria Skłodowska-Curie Uniwersytet Paryski za wydzielenie czystego radu i uzyskanie radu w postaci krystalicznej[17]
1912   Victor Grignard Uniwersytet w Nancy za odkrycie tzw. związku Grignarda, który okazał się wielce pomocny w rozwoju chemii organicznej[18]
  Paul Sabatier Uniwersytet w Tuluzie za metodę hydrogenacji związków organicznych w obecności subtelnie rozdrobnionych metali[18]
1913   Alfred Werner Uniwersytet Zuryski za pracę nad wiązaniami atomów w cząsteczkach, które rzuciły nowe światło na wcześniejsze badania i otworzyły nowe pola badań naukowych, szczególnie w chemii nieorganicznej[19]
1914   Theodore William Richards Uniwersytet Harvarda za dokładne określenie mas atomowych dużej liczby pierwiastków chemicznych[20]
1915   Richard Martin Willstätter Uniwersytet Ludwika i Maksymiliana w Monachium za badania barwników roślinnych, szczególnie chlorofilu[21]
1916 nagrody nie przyznano[22]
1917 nagrody nie przyznano[23]
1918   Fritz Haber Kaiser-Wilhelm-Institut w Berlinie za syntezę amoniaku z pierwiastków składowych: azotu i wodoru[24]
1919 nagrody nie przyznano[25]
1920   Walther Hermann Nernst Uniwersytet Humboldtów w Berlinie za pracę w zakresie termochemii[26]
1921   Frederick Soddy Uniwersytet Oksfordzki za wkład do chemii związków radioaktywnych, oraz badania pochodzenia i charakteru izotopów[27]
1922   Francis William Aston Uniwersytet w Cambridge za odkrycie izotopów wielu pierwiastków niepromieniotwórczych[28]
1923   Fritz Pregl Uniwersytet w Grazu za opracowanie metody mikroanalizy substancji organicznych[29]
1924 nagrody nie przyznano[30]
1925   Richard Adolf Zsigmondy Uniwersytet Jerzego Augusta w Getyndze za wykazanie heterogenicznej natury roztworów koloidalnych oraz stosowane metody, które stały podstawą współczesnej chemii koloidów[31]
1926   Theodor Svedberg Uniwersytet w Uppsali za prace związane z systemami dyspersyjnymi[32]
1927   Heinrich Otto Wieland Uniwersytet Ludwika i Maksymiliana w Monachium za badania nad konstytucją kwasów żółciowych i podobnych substancji[33]
1928   Adolf Otto Reinhold Windaus Uniwersytet Jerzego Augusta w Getyndze za osiągnięcia w badaniach nad konstytucją steroli i ich związku z witaminami[34]
1929   Arthur Harden Uniwersytet Londyński za badania nad fermentacją cukru i enzymów fermentacyjnych[35]
  Hans Karl August Simon von Euler-Chelpin Uniwersytet Sztokholmski
1930   Hans Fischer Uniwersytet Techniczny w Monachium za badania nad konstytucją hemu i chlorofilu oraz w szczególności nad syntezą hemu[36]
1931   Carl Bosch Uniwersytet Ruprechta i Karola w Heidelbergu
IG Farbenindustrie AG
za wkład w opracowanie i rozwój chemicznych metod wysokociśnieniowych[37]
  Friedrich Bergius
1932   Irving Langmuir General Electric za odkrycia i badania w dziedzinie chemii powierzchni[38]
1933 nagrody nie przyznano[39]
1934   Harold Clayton Urey Uniwersytet Columbia za odkrycie deuteru[40]
1935   Frédéric Joliot Instytut Radowy w Paryżu za syntezę nowych pierwiastków promieniotwórczych[41]
  Irene Joliot-Curie
1936   Petrus (Peter) Josephus Wilhelmus Debye Uniwersytet Humboldtów w Berlinie
Kaiser-Wilhelm-Institut
za wkład w poznanie struktury molekularnej dzięki badaniom nad momentem dipolowym i dyfrakcją promieniowania rentgenowskiego i elektronów w gazach[42]
1937   Walter Norman Haworth Uniwersytet w Birmingham za badania węglowodanów i witaminy C[43]
  Paul Karrer Uniwersytet Zuryski za badania karotenoidów, flawin oraz witaminy A i B2[43]
1938   Richard Kuhn Uniwersytet Ruprechta i Karola w Heidelbergu
Kaiser-Wilhelm-Institut
za badania karotenoidów i witamin[44]
1939   Adolf Friedrich Johann Butenandt Uniwersytet Humboldtów w Berlinie
Kaiser-Wilhelm-Institut
za badania hormonów płciowych[45]
  Leopold Ružička Politechnika Federalna w Zurychu za badania polimetylenów i wyższych terpenów[45]
1940 nagrody nie przyznano[46]
1941 nagrody nie przyznano[47]
1942 nagrody nie przyznano[48]
1943   George de Hevesy Uniwersytet Sztokholmski za pracę nad wykorzystaniem izotopów jako wskaźników w badaniach procesów chemicznych[49]
1944   Otto Hahn Kaiser-Wilhelm-Institut za odkrycie zjawiska rozszczepienia jądra atomowego[50]
1945   Artturi Ilmari Virtanen Uniwersytet Helsiński za badania i wynalazki w dziedzinie chemii rolniczej i chemii żywności, w szczególności za metodę konserwacji paszy[51]
1946   James Batcheller Sumner Uniwersytet Cornella za odkrycie, że enzymy można krystalizować[52]
  John Howard Northrop Instytut Badań Medycznych Rockefellera za preparację enzymów i białek wirusowych w czystej postaci[52]
  Wendell Meredith Stanley
1947   sir Robert Robinson Uniwersytet Oksfordzki za badania produktów pochodzenia roślinnego o znaczeniu biologicznym, w szczególności alkaloidów[53]
1948   Arne Wilhelm Kaurin Tiselius Uniwersytet w Uppsali za badania nad metodami analitycznymi elektroforezy i adsorpcji, w szczególności za odkrycia dotyczące złożonej natury białek surowicy[54]
1949 William Francis Giauque Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley za wkład w dziedzinie termodynamiki chemicznej, w szczególności dotyczący zachowania substancji w bardzo niskich temperaturach[55]
1950   Otto Diels Uniwersytet Chrystiana Albrechta w Kilonii za odkrycie i rozwój syntezy dienowej[56]
  Kurt Alder Uniwersytet Koloński
1951   Edwin Mattison McMillan Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley za odkrycia w dziedzinie chemii transuranowców[57]
  Glenn Theodore Seaborg
1952   Archer John Martin National Institute for Medical Research za opracowanie chromatografii podziałowej[58]
  Richard Laurence Synge Rowett Research Institute
1953   Hermann Staudinger Uniwersytet Albrechta i Ludwika we Fryburgu za odkrycia w dziedzinie chemii supramolekularnej[59]
1954   Linus Pauling Kalifornijski Instytut Techniczny za prace nad wiązaniami chemicznymi i ich zastosowanie w wyjaśnieniu budowy związków kompleksowych[60]
1955   Vincent du Vigneaud Uniwersytet Cornella za prace nad ważnymi biochemicznie związkami siarki, w szczególności za pierwszą syntezę hormonu polipeptydowego[61]
1956   sir Cyril Norman Hinshelwood Uniwersytet Oksfordzki za badania nad mechanizmem reakcji chemicznych[62]
  Nikołaj Siemionow Akademia Nauk ZSRR
1957   Lord Alexander R. Todd Uniwersytet w Cambridge za badania nukleotydów i koenzymów nukleotydowych[63]
1958   Frederick Sanger Uniwersytet w Cambridge za badania struktury białek, w szczególności insuliny[64]
1959   Jaroslav Heyrovský Czechosłowacka Akademia Naukowa za odkrycie i rozwój metod analizy polarograficznej[65]
1960 Willard Frank Libby Uniwersytet Kalifornijski w Los Angeles za metodę wykorzystującą węgiel 14C do określania wieku w archeologii, geologii, geofizyce i w innych gałęziach nauki[66]
1961   Melvin Calvin Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley za badania nad asymilacją dwutlenku węgla w roślinach[67]
1962   Max Ferdinand Perutz Medical Research Council za badania struktur białek globularnych[68]
  John Kendrew
1963   Karl Ziegler Towarzystwo Maxa Plancka za odkrycia w dziedzinie chemii i technologii polimerów wielkocząsteczkowych[69]
  Giulio Natta Politechnika Mediolańska
1964   Dorothy Crowfoot Hodgkin Uniwersytet Oksfordzki za ustalenie technikami rentgenowskimi struktury ważnych substancji biochemicznych[70]
1965   Robert Burns Woodward Uniwersytet Harvarda za wybitne osiągnięcia w dziedzinie syntezy organicznej[71]
1966   Robert S. Mulliken Uniwersytet Chicagowski za fundamentalną pracę dotyczącą wiązań chemicznych i struktury elektronowej cząsteczek metodą orbitali molekularnych[72]
1967   Manfred Eigen Towarzystwo Maxa Plancka za badania nad bardzo szybkimi reakcjami chemicznymi wywołanymi zaburzeniem równowagi za pomocą bardzo krótkich impulsów energii[73]
  Ronald George Wreyford Norrish Instytut Chemii Fizycznej w Cambridge
  George Porter Royal Institution of Great Britain
1968   Lars Onsager Uniwersytet Yale’a za odkrycie relacji wzajemności noszącej jego imię, fundamentalnej dla termodynamiki procesów nieodwracalnych[74]
1969 Derek H. R. Barton Imperial College London za wkład w rozwój koncepcji konformacji i jej wykorzystanie w chemii[75]
  Odd Hassel Uniwersytet w Oslo
1970   Luis Federico Leloir Instytut Badań Biochemicznych w Buenos Aires za odkrycie nukleotydów cukrowych i ich roli w biosyntezie węglowodanów[76]
1971   Gerhard Herzberg National Research Council of Canada za wkład w poznanie struktury elektronowej i geometrii molekularnej, zwłaszcza wolnych rodników[77]
1972   Christian B. Anfinsen Narodowe Instytuty Zdrowia za pracę nad rybonukleazą, zwłaszcza dotyczącą związku między sekwencją aminokwasów a aktywną biologicznie konformacją[78]
Stanford Moore Uniwersytet Rockefellera za wkład w zrozumienie związku między strukturą chemiczną a aktywnością katalityczną centrum aktywnego cząsteczki rybonukleazy[78]
William H. Stein
1973 Ernst Otto Fischer Uniwersytet Techniczny w Monachium za wykonywane niezależnie pionierskie prace w zakresie badań związków metaloorganicznych, tzw. związków sandwiczowych[79]
  Geoffrey Wilkinson Imperial College London
1974   Paul J. Flory Uniwersytet Stanforda za osiągnięcia, zarówno teoretyczne, jak i eksperymentalne, w dziedzinie chemii fizycznej makromolekuł[80]
1975   John Cornforth Uniwersytet Sussex za prace dotyczące stereochemii reakcji katalizy enzymatycznej[81]
  Vladimir Prelog Politechnika Federalna w Zurychu za badania dotyczące stereochemii związków organicznych i reakcji organicznych[81]
1976   William N. Lipscomb Uniwersytet Harvarda za badania nad strukturą boranów wyjaśniające problemy z wiązaniami chemicznymi[82]
1977   Ilia Prigogine Wolny Uniwersytet w Brukseli
Uniwersytet Teksański w Austin
za wkład do termodynamiki nierównowagowej, w szczególności za teorię struktur dyssypatywnych[83]
1978 Peter D. Mitchell Glynn Research Laboratories za wkład dla zrozumienia biologicznego transferu energii dzięki sformułowaniu modelu chemiosmotycznego[84]
1979 Herbert C. Brown Uniwersytet Purdue za rozwój zastosowania związków boru i fosforu w ważnych reagentach w syntezie organicznej[85]
Georg Wittig Uniwersytet w Heidelbergu
1980   Paul Berg Uniwersytet Stanforda za podstawowe badania biochemii kwasów nukleinowych ze szczególnym uwzględnieniem rekombinacji DNA[86]
  Walter Gilbert Uniwersytet Harvarda za wkład związany z określeniem sekwencji zasad w kwasach nukleinowych[86]
  Frederick Sanger Medical Research Council
1981   Ken’ichi Fukui Uniwersytet Kiotyjski za teorie, rozwijane niezależnie od siebie, związane z przebiegiem reakcji chemicznych[87]
  Roald Hoffmann Uniwersytet Cornella
1982   Aaron Klug Medical Research Council za rozwinięcie krystalograficznej mikroskopii elektronowej oraz za określenie struktury biologicznie ważnych kompleksów białek z kwasami nukleinowymi[88]
1983   Henry Taube Uniwersytet Stanforda za prace nad mechanizmem reakcji związanych z przeniesieniem elektronu, szczególnie w kompleksach metali[89]
1984   Robert Bruce Merrifield Uniwersytet Rockefellera za rozwinięcie metodologii związanej z syntezą chemiczną na podłożu stałym[90]
1985   Herbert A. Hauptman Medical Foundation of Buffalo za niezwykłe osiągnięcia w rozwoju bezpośrednich metod określania struktury krystalicznej[91]
  Jerome Karle United States Naval Research Laboratory
1986   Dudley R. Herschbach Uniwersytet Harvarda za pionierską pracę w zastosowaniu chemiluminescencji podczerwonej do badań dynamiki reakcji chemicznych
za wkład związany z dynamiką elementarnych procesów chemicznych[92]
  Yuan T. Lee Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley
  John C. Polanyi Uniwersytet w Toronto
1987 Donald J. Cram Uniwersytet Kalifornijski w Los Angeles za rozwinięcie i zastosowanie cząsteczek o szczególnie selektywnych oddziaływaniach zależnych od struktury[93]
  Jean-Marie Lehn Uniwersytet Louis Pasteura
Charles J. Pedersen DuPont
1988 Johann Deisenhofer University of Texas Southwestern Medical Center za określenie struktury centrum reakcji fotosyntetycznej bakterii[94]
  Robert Huber Towarzystwo Maxa Plancka
  Hartmut Michel
1989   Sidney Altman Uniwersytet Yale’a za odkrycie katalitycznych właściwości RNA[95]
  Thomas R. Cech Uniwersytet Kolorado w Boulder
1990   Elias James Corey Uniwersytet Harvarda za rozwinięcie teorii metodologii syntezy organicznej[96]
1991   Richard Ernst Politechnika Federalna w Zurychu za wkład w rozwój metodologii wysokorozdzielczej spektroskopii magnetycznego rezonansu jądrowego[97]
1992   Rudolph Marcus Kalifornijski Instytut Techniczny za wkład do teorii reakcji przeniesienia elektronu w układach chemicznych[98]
1993   Kary Mullis za metody ukierunkowanej mutagenezy i reakcji łańcuchowej polimerazy (PCR)[99]
  Michael Smith Uniwersytet Kolumbii Brytyjskiej
1994   George Olah Uniwersytet Południowej Kalifornii za pionierskie badania karbokationów oraz ich roli w reakcjach chemicznych węglowodorów[100]
1995   Paul Crutzen Towarzystwo Maxa Plancka za badania reakcji zachodzących w atmosferze (m.in. procesy destrukcji warstwy ozonowej)[101]
  Mario Molina Instytut Techniczny Massachusetts
  F. Sherwood Rowland Uniwersytet Kalifornijski w Irvine
1996   Robert Curl Uniwersytet Rice’a za odkrycie fulerenów nowej odmiany węgla (obok grafitu i diamentu) w 1985[102]
  sir Harold Kroto Uniwersytet Sussex
  Richard Smalley Uniwersytet Rice’a
1997   Paul Boyer Uniwersytet Kalifornijski w Los Angeles za wyjaśnienie mechanizmu enzymatycznego syntezy kwasu adenozynotrifosforowego (ATP)[103]
  John Walker Medical Research Council
  Jens Skou Uniwersytet Aarhus za odkrycie pierwszego enzymu przenoszącego jony[103]
1998   Walter Kohn Uniwersytet Kalifornijski w Santa Barbara za rozwój teorii funkcjonału gęstości (Walter Kohn) i metod obliczeniowych w chemii kwantowej (John Pople)[104]
  John Pople Uniwersytet Northwestern
1999   Ahmed Zewail Kalifornijski Instytut Techniczny za badania nad przejściowymi stanami reakcji chemicznych przy użyciu spektroskopii femtosekundowej[105]
2000   Alan Heeger Uniwersytet Kalifornijski w Santa Barbara za odkrycie i badania nad polimerami przewodzącymi prąd elektryczny[106]
  Alan MacDiarmid Uniwersytet Pensylwanii
  Hideki Shirakawa Uniwersytet w Tsukubie
2001 William Knowles za prace nad katalizą asymetryczną[107]
  Ryōji Noyori Uniwersytet w Nagoi
  Barry Sharpless The Scripps Research Institute
2002   Kurt Wüthrich za badania białek[108]
  John Fenn Uniwersytet Wspólnoty Wirginii
  Kōichi Tanaka Shimadzu Corp.
2003   Peter Agre Uniwersytet Johnsa Hopkinsa za badania kanałów w błonach komórkowych[109]
  Roderick MacKinnon Uniwersytet Rockefellera
2004   Aaron Ciechanower Technion za odkrycie roli ubikwityn w degradacji białek w organizmie[110]
  Awram Herszko
  Irwin Rose Uniwersytet Kalifornijski w Irvine
2005 Yves Chauvin Institut Français du Pétrole za badania mechanizmu reakcji metatezy olefin[111]
  Robert Grubbs Kalifornijski Instytut Techniczny
  Richard Schrock Instytut Techniczny Massachusetts
2006   Roger Kornberg Uniwersytet Stanforda za badania molekularnego mechanizmu transkrypcji w komórkach eukariotycznych[112]
2007   Gerhard Ertl Towarzystwo Maxa Plancka za badania procesów chemicznych zachodzących na powierzchni ciał stałych[113]
2008   Osamu Shimomura Marine Biological Laboratory,
Szkoła Medyczna Uniwersytetu Massachusetts
za odkrycie i rozwój białek zielonej fluorescencji[114]
  Martin Chalfie Uniwersytet Columbia
  Roger Y. Tsien Uniwersytet Kalifornijski w San Diego
Instytut Medyczny Howarda Hughesa
2009   Venkatraman Ramakrishnan Medical Research Council za badania nad strukturą i funkcją rybosomu[115]
  Thomas Steitz Uniwersytet Yale’a
Instytut Medyczny Howarda Hughesa
  Ada Jonath Instytut Naukowy Weizmana
2010   Richard Heck Uniwersytet Delaware za katalizowane palladem reakcje sprzęgania krzyżowego w syntezie organicznej[116]
  Ei’ichi Negishi Uniwersytet Purdue
  Akira Suzuki Uniwersytet Hokkaido
2011   Dan Szechtman Technion za odkrycie kwazikryształów[117]
2012   Robert Lefkowitz Instytut Medyczny Howarda Hughesa
Uniwersytet Duke’a
za badania nad receptorami sprzężonymi z białkami G[118]
  Brian Kobilka Uniwersytet Stanforda
2013   Martin Karplus Uniwersytet Strasburski
Uniwersytet Harvarda
za rozwój wieloskalowych modeli dla złożonych układów chemicznych[119]
  Michael Levitt Uniwersytet Stanforda
  Arieh Warshel Uniwersytet Południowej Kalifornii
2014   Eric Betzig Janelia Research Campus
Instytut Medyczny Howarda Hughesa
za wkład w rozwój mikroskopii fluorescencyjnej wysokiej rozdzielczości[120]
  Stefan Hell Towarzystwo Maxa Plancka
Niemieckie Centrum Badań nad Rakiem
  William Moerner Uniwersytet Stanforda
2015   Tomas Lindahl Francis Crick Institute
Clare Hall Laboratory
za badania mechanistyczne nad naprawą DNA[121]
  Paul Modrich Instytut Medyczny Howarda Hughesa
Uniwersytet Duke’a
  Aziz Sancar Uniwersytet Karoliny Północnej
2016   Ben Feringa Uniwersytet w Groningen za zaprojektowanie i syntezę maszyn molekularnych[122]
  Jean-Pierre Sauvage Université de Strasbourg I
  Fraser Stoddart Uniwersytet Północno-Zachodni
2017   Jacques Dubochet Uniwersytet w Lozannie za opracowanie mikroskopii krioelektronowej wysokiej rozdzielczości do ustalania struktury biocząsteczek w roztworze[123]
  Joachim Frank Uniwersytet Columbia
  Richard Henderson Uniwersytet w Cambridge
2018   Frances Arnold Kalifornijski Instytut Techniczny za sterowaną ewolucję enzymów[124]
  George P. Smith Uniwersytet Missouri za zastosowanie metody prezentacji fagowej do peptydów i przeciwciał[124]
  Gregory P. Winter MRC Laboratory of Molecular Biology
2019   John B. Goodenough Uniwersytet Teksański w Austin za rozwój akumulatorów litowo-jonowych[125]
  M. Stanley Whittingham Uniwersytet Missouri
  Akira Yoshino Asahi Kasei, Meijo University
2020   Emmanuelle Charpentier Max-Planck-Institut für Infektionsbiologie za rozwój metody edycji genomu[126]
  Jennifer Doudna Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley
2021   Benjamin List Max-Planck-Institut für Kohlenforschung za rozwój asymetrycznej organokatalizy[127]
David MacMillan Uniwersytet Princeton

PrzypisyEdytuj

  1. Nomination and Selection of Chemistry Laureates, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2021-10-06] (ang.).
  2. a b c Facts on the Nobel Prize in Chemistry, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2021-10-06] (ang.).
  3. Alfred Nobel’s Will, Nobel Prize Outreach AB [zarchiwizowane z adresu 2014-07-17] (ang.).
  4. a b The Nobel Prize in Chemistry 1901, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2021-10-06] (ang.).
  5. Bo G. Malmström, Bertil Andersson, The Nobel Prize in Chemistry: The Development of Modern Chemistry, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2021-10-06] (ang.).
  6. Marcin Kawa, Nagrody Nobla związanie z biotechnologią, BioTechnolog.pl, 20 października 2004 [dostęp 2021-10-06].
  7. All Nobel Prizes in Chemistry, Nobel Prize Outreach AB 2013 [dostęp 2021-10-06] (ang.).
  8. The Nobel Prize in Chemistry 1902, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  9. The Nobel Prize in Chemistry 1903, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  10. The Nobel Prize in Chemistry 1904, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  11. The Nobel Prize in Chemistry 1905, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  12. The Nobel Prize in Chemistry 1906, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  13. The Nobel Prize in Chemistry 1907, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  14. The Nobel Prize in Chemistry 1908, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  15. The Nobel Prize in Chemistry 1909, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  16. The Nobel Prize in Chemistry 1910, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  17. The Nobel Prize in Chemistry 1911, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  18. a b The Nobel Prize in Chemistry 1912, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  19. The Nobel Prize in Chemistry 1913, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  20. The Nobel Prize in Chemistry 1914, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  21. The Nobel Prize in Chemistry 1915, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  22. The Nobel Prize in Chemistry 1916, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  23. The Nobel Prize in Chemistry 1917, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  24. The Nobel Prize in Chemistry 1918, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  25. The Nobel Prize in Chemistry 1919, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  26. The Nobel Prize in Chemistry 1920, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  27. The Nobel Prize in Chemistry 1921, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  28. The Nobel Prize in Chemistry 1922, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  29. The Nobel Prize in Chemistry 1923, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  30. The Nobel Prize in Chemistry 1924, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  31. The Nobel Prize in Chemistry 1925, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  32. The Nobel Prize in Chemistry 1926, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  33. The Nobel Prize in Chemistry 1927, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  34. The Nobel Prize in Chemistry 1928, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  35. The Nobel Prize in Chemistry 1929, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  36. The Nobel Prize in Chemistry 1930, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  37. The Nobel Prize in Chemistry 1931, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  38. The Nobel Prize in Chemistry 1932, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  39. The Nobel Prize in Chemistry 1933, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  40. The Nobel Prize in Chemistry 1934, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  41. The Nobel Prize in Chemistry 1935, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  42. The Nobel Prize in Chemistry 1936, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  43. a b The Nobel Prize in Chemistry 1937, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  44. The Nobel Prize in Chemistry 1938, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  45. a b The Nobel Prize in Chemistry 1939, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  46. The Nobel Prize in Chemistry 1940, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  47. The Nobel Prize in Chemistry 1941, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  48. The Nobel Prize in Chemistry 1942, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  49. The Nobel Prize in Chemistry 1943, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  50. The Nobel Prize in Chemistry 1944, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  51. The Nobel Prize in Chemistry 1945, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  52. a b The Nobel Prize in Chemistry 1946, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  53. The Nobel Prize in Chemistry 1947, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  54. The Nobel Prize in Chemistry 1948, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  55. The Nobel Prize in Chemistry 1949, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  56. The Nobel Prize in Chemistry 1950, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  57. The Nobel Prize in Chemistry 1951, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  58. The Nobel Prize in Chemistry 1952, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  59. The Nobel Prize in Chemistry 1953, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  60. The Nobel Prize in Chemistry 1954, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  61. The Nobel Prize in Chemistry 1955, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  62. The Nobel Prize in Chemistry 1956, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  63. The Nobel Prize in Chemistry 1957, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  64. The Nobel Prize in Chemistry 1958, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  65. The Nobel Prize in Chemistry 1958, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  66. The Nobel Prize in Chemistry 1960, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  67. The Nobel Prize in Chemistry 1961, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  68. The Nobel Prize in Chemistry 1962, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  69. The Nobel Prize in Chemistry 1963, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  70. The Nobel Prize in Chemistry 1964, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  71. The Nobel Prize in Chemistry 1965, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  72. The Nobel Prize in Chemistry 1966, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  73. The Nobel Prize in Chemistry 1967, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  74. The Nobel Prize in Chemistry 1968, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  75. The Nobel Prize in Chemistry 1969, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  76. The Nobel Prize in Chemistry 1970, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  77. The Nobel Prize in Chemistry 1971, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  78. a b The Nobel Prize in Chemistry 1972, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  79. The Nobel Prize in Chemistry 1973, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  80. The Nobel Prize in Chemistry 1974, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  81. a b The Nobel Prize in Chemistry 1975, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  82. The Nobel Prize in Chemistry 1976, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  83. The Nobel Prize in Chemistry 1977, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  84. The Nobel Prize in Chemistry 1978, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  85. The Nobel Prize in Chemistry 1979, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  86. a b The Nobel Prize in Chemistry 1980, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  87. The Nobel Prize in Chemistry 1981, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  88. The Nobel Prize in Chemistry 1982, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  89. The Nobel Prize in Chemistry 1983, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  90. The Nobel Prize in Chemistry 1984, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  91. The Nobel Prize in Chemistry 1985, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  92. The Nobel Prize in Chemistry 1986, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  93. The Nobel Prize in Chemistry 1987, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  94. The Nobel Prize in Chemistry 1988, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  95. The Nobel Prize in Chemistry 1989, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  96. The Nobel Prize in Chemistry 1990, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  97. The Nobel Prize in Chemistry 1991, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  98. The Nobel Prize in Chemistry 1992, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  99. The Nobel Prize in Chemistry 1993, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  100. The Nobel Prize in Chemistry 1994, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  101. The Nobel Prize in Chemistry 1995, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  102. The Nobel Prize in Chemistry 1996, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  103. a b The Nobel Prize in Chemistry 1997, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  104. The Nobel Prize in Chemistry 1998, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  105. The Nobel Prize in Chemistry 1999, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  106. The Nobel Prize in Chemistry 2000, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  107. The Nobel Prize in Chemistry 2001, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  108. The Nobel Prize in Chemistry 2002, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  109. The Nobel Prize in Chemistry 2003, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  110. The Nobel Prize in Chemistry 2004, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  111. The Nobel Prize in Chemistry 2005, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  112. The Nobel Prize in Chemistry 2006, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  113. The Nobel Prize in Chemistry 2007, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  114. The Nobel Prize in Chemistry 2008, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  115. The Nobel Prize in Chemistry 2009, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  116. The Nobel Prize in Chemistry 2010, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  117. The Nobel Prize in Chemistry 2011, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  118. The Nobel Prize in Chemistry 2012, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  119. The Nobel Prize in Chemistry 2013, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-06-05] (ang.).
  120. The Nobel Prize in Chemistry 2014, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2014-10-08] (ang.).
  121. The Nobel Prize in Chemistry 2015, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2015-10-07] (ang.).
  122. The Nobel Prize in Chemistry 2016, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2017-10-04] (ang.).
  123. The Nobel Prize in Chemistry 2017, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2017-10-04] (ang.).
  124. a b The Nobel Prize in Chemistry 2018, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2018-10-03] (ang.).
  125. The Nobel Prize in Chemistry 2019, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2019-10-09] (ang.).
  126. The Nobel Prize in Chemistry 2020, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2020-10-08] (ang.).
  127. The Nobel Prize in Chemistry 2021, Nobel Prize Outreach AB [dostęp 2021-10-06] (ang.).

Linki zewnętrzneEdytuj