Otwórz menu główne

Radziwiłłowie herbu Trąby

(Przekierowano z Radziwiłłowie)
Herb Radziwiłłów (Trąby Odm.)
Herb Radziwiłłów, nadany im przez cesarza w 1547
Posiadłości ziemskie Radziwiłłów w I Rzeczypospolitej (niebieski) na tle posiadłości innych rodów magnackich
Mikołaj Radziwiłł Czarny otrzymuje od cesarza tytuł książęcy

Radziwiłłowie (lit. Radvila, błr. Радзіві́лы) – polsko-litewski ród magnacki herbu własnego (Trąby Odmienne).

Spis treści

Historia roduEdytuj

Nazwisko Radziwiłłów występuje pierwszy raz w dokumencie unii polsko-litewskiej w 1401. W XVI w. ród podzielił się na kilka linii, z których dwie przyjęły kalwinizm, z czego jedna tylko przez 2 pokolenia i pod koniec XVI w. przeszła na katolicyzm, ale druga pozostała mu wierna aż do wygaśnięcia pod koniec XVII wieku.

Świetność rodu podkreśliło uzyskanie przez Mikołaja Amora w 1518 od władcy S.I.R cesarza Maksymiliana I Habsburga tytułu księcia, potwierdzonego jeszcze w tym samym roku w Polsce przez Zygmunta I Starego[1], a także ponowne nadanie dla Mikołaja Czarnego z 14 grudnia 1547 od cesarza Ferdynanda I, tytułu książąt, potwierdzonego w Rzeczypospolitej na mocy aktu unii lubelskiej z 1569 r., przez poszczególne linie w kolejności:

Potęgę rodu zbudowali w XVI w. bracia stryjeczni: Mikołaj Radziwiłł Czarny (zm. 1565) – założyciel linii na Ołyce i Nieświeżu i Mikołaj Radziwiłł Rudy (zm. 1584) – założyciel linii na Birżach i Dubinkach. Mikołaj Radziwiłł Rudy doprowadził do małżeństwa swojej siostry Barbary Radziwiłłówny z królem Zygmuntem Augustem. Obaj uzyskali dla siebie i potomków w 1547 tytuły książąt cesarskich od cesarza Karola V.

Zdobyli oni stanowisko dominujące w stosunku do innych magnatów i szlachty i stali się najzaciętszymi obrońcami odrębności Wielkiego Księstwa, a zarazem protektorami różnowierstwa na Litwie. Po ich śmierci członkowie rodu Radziwiłłów utrzymali dawną potęgę oraz przeszli na katolicyzm. Ród wydał szereg jednostek o niezwykłej religijności i dobroczynności, oraz zastęp wybitnych wodzów.

Radziwiłłowie walczyli o hegemonię na Litwie z Sapiehami oraz przez krótki czas, w II poł. XVII w., z Pacami. W XVII w. byli w dalszym ciągu rzecznikami separatyzmu litewskiego i wydali kilku rokoszan. Z Radziwiłłów wywodzili się znakomici wodzowie m.in. Jerzy Radziwiłł Herkules, Mikołaj Radziwiłł Rudy, Krzysztof Radziwiłł Piorun, Janusz Radziwiłł.

Z powodu swojej potęgi Radziwiłłowie mogli sobie pozwolić na prowadzenie polityki sprzecznej z wolą władców Rzeczypospolitej. W 1655 (potop szwedzki) pochodzący z kalwińskiej linii Janusz i Bogusław Radziwiłłowie próbowali zerwać unię Litwy z Koroną i uznali protektorat Szwecji nad Litwą. Jednak wystąpiła przeciwko nim inna gałąź Radziwiłłów z linii na Ołyce i Nieświeżu. W XVIII w. Radziwiłłowie bronili ustroju Rzeczypospolitej przed reformatorami. W czasach króla Augusta II Mocnego i później przestali odgrywać pierwszoplanową rolę polityczną. Przyćmiewając inne rody magnackie ogromem fortuny, założyli kilka ordynacji. Do 1831 roku wydali 1 kardynała, 3 biskupów, 21 ministrów i 37 wojewodów. Spowinowaceni i spokrewnieni kilkakrotnie z Hohenzollernami w XIX w. (np. Wilhelm Paweł Radziwiłł syn Ludwiki Hohenzollern) posiadali znaczne wpływy na dworze pruskim i odgrywali pewną rolę w obozie centrum niemieckiego. W czasie Powstania listopadowego Michał Gedeon Radziwiłł pełnił funkcję Naczelnego Wodza wojsk powstańczych. W polskim życiu publicznym do dziś pojawiają się potomkowie Radziwiłłów.

Radziwiłłowie sprawowali najważniejsze urzędy: wojewodów wileńskich, kanclerzy, hetmanów wielkich litewskich, polnych litewskich, biskupów krakowskich.

Główne miasta radziwiłłowskich latyfundiów to: Birże, Kleck, Kiejdany, Nieśwież, Szydłowiec, Ołyka, Towiany i Połoneczka. Inne posiadłości to m.in. Mir (z zamkiem), Radziwiłłów, Biała (Podlaska), Nieborów, Szpanów, Antonin (wieś w powiecie ostrowskim).

Etymologia nazwiskaEdytuj

Polskie formy Radziwiłł lub Radźwił (patronimiki Radziwiłłowic(z), Radźwiłowic(z)) pochodzą od pierwotnie białoruskiego Radzivil, czyli derywatu na il od podstawy Radziv-, pochodzącej ze skróconej formy imienia Radzivón (z v usuwającym rozziew od cerkiewnego Rodi.ón, porównaj Larivón od Lari.ón (Ilarión) czy Ljavónt od Le.ón), podobnie jak Stanil od Stanislav. Do litewskiego przejęte jako Radzivìlas, Radzvilà[2].

Znani członkowie roduEdytuj

  • Syrpuć – legendarny założyciel rodu.

Pokolenie 1Edytuj

Pokolenie 2Edytuj

Pokolenie 3Edytuj

Pokolenie 4Edytuj

Pokolenie 5Edytuj

Pokolenie 6Edytuj

Pokolenie 7Edytuj

Pokolenie 8Edytuj

Pokolenie 9Edytuj

Pokolenie 10Edytuj

Pokolenie 11Edytuj

Pokolenie 12Edytuj

Pokolenie 13Edytuj

Pokolenie 14Edytuj

Pokolenie 15Edytuj

Pokolenie 16Edytuj

Pokolenie 17Edytuj

Zamki i pałaceEdytuj

Inne zamki i pałace Radziwiłłów:

Kuratorzy sztukiEdytuj

 
Henryk Siemiradzki, Chopin u księcia radziwiłła

Antoni Radziwiłł był wielbicielem muzyki i sztuki. Posiadłości Radziwiłłowa w Berlinie służyły jako artystyczne salony, na które uczęszczali zarówno arystokraci, jak i sami artyści. Radziwiłł organizował cotygodniowe wieczory muzyczne oraz pomagał przy produkcji niezależnych sztuk teatralnych[4]. Pomiędzy 1822-1824 Antoni Radziwiłł wybudował swoją kolejną rezydencję w Antoninie według projektu Niemieckiego architekta Karl Friedrich Schinkel, która służyła jako letnia rezydencja przeznaczona na polowania. W swoim późniejszym życiu Antoni Radziwiłł przeprowadził się do Antonina wraz ze swoją małżonką Friederike Dorothea Luise i dwoma córkami Wandą i Elizą. Antoni Radziwiłł miał wiele kontaktów wśród muzycznych Europejskich elit i z czasem przeobraził Antonin w ważną lokalizację na mapie Europejskich muzyków. Antonin odwiedzali między innymi znani artyści tacy jak Niccolò Paganini, Johann Wolfgang von Goethe, Fryderyk Chopin i Ludwig van Beethoven. Chopin udzielał lekcji muzyki córce Radziwiłła, Wandzie[5]. Podczas swoich licznych pobytów w posiadłości Chopin skomponował Poloneza op.3 oraz Trio op.8, które zadedykował Antoniemu Radziwiłłowi, który wspierał Chopina finansowo. Wizyty Chopina na salonach Radziwiłła zostały udokumentowane przez Henryka Siemieradzkiego na heliograwiurze z 1888 zatytułowanej „Chopin u księcia Radziwiłła”.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Karl Friedrich Eichhorn: Niemczech uważany ze stanowiska historycznego i pod względem praw niemieckich poltycznych i xiążęcych. Warszawa: 1843, s. 11, 63-67
  2. Wojciech Smoczyński, Nazwy osobowe „litewskie”, [w:] Aleksandra Cieślikowa (red.), Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. Część 7: Suplement. Rozwiązanie licznych zagadek staropolskiej antroponimii, Kraków 2002, s. 25.
  3. Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705–2008, 2008, s. 212.
  4. Banach, Witold, Radziwiłłowie. Burzliwe losy słynnego rodu, Wydawnictwo Poznanskie, 2017, ISBN 978-83-7976-806-6.
  5. Fryderyk Chopin Institute, Chopin’s Poland, Narodowy Instytut Fryderyka Chopina, 2018.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj