1 Pułk Artylerii Lekkiej Legionów

Ten artykuł dotyczy 1 Pułku Artylerii Lekkiej Legionów. Zobacz też: 1 Pułk Artylerii Lekkiej.

1 Pułk Artylerii Lekkiej Legionów Józefa Piłsudskiego (1 pal Leg.) – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

1 Pułk Artylerii Lekkiej Legionów
1 Pułk Artylerii Polowej Legionów
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1914
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Legionów
Patron Józef Piłsudski
Tradycje
Święto 18 sierpnia[1]
Rodowód 1 pa Legionów Polskich
Kontynuacja 1 das 5 Lubuskiego pa
Dowódcy
Pierwszy mjr Ottokar Brzoza-Brzezina
Ostatni ppłk Mieczysław Podlewski
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Wilno[2]
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk Artyleria
Podległość 1 Dywizja Piechoty Legionów[3]
Odznaczenia
Ag virtuti.jpg
Bitwa kuznica 1920.png
Pułki artylerii lekkiej w 1939

Okres pokojowyEdytuj

21 maja 1919 roku Minister Spraw Wojskowych, po przeprowadzonej reorganizacji, nadał 1 pułkowi artylerii polowej nazwę „1 pułk artylerii polowej Legionów Polskich”[4].

18 października 1920 roku, po ustaniu walk z Rosją Sowiecką 1 pap Leg. został wycofany do odwodu 2 Armii i stanął w rejonie Wołożyna. Po 24 października objął służbę na linii demarkacyjnej.

Wołożyn stał się pierwszym pokojowym garnizonem oddziału. W mieście stacjonowało tylko dowództwo pułku, baterie zaś porozrzucane były na znacznym obszarze.

W listopadzie 1920 roku rozpoczęła się częściowa demobilizacja pułku. W pierwszej kolejności zwolniono młodzież akademicką i szkolną.

3 grudnia 1920 roku, w Mołodecznie, marszałek Józef Piłsudski udekorował trąbki wszystkich dziewięciu baterii Krzyżem Srebrnym Virtuti Militari[5]. Łącznie za lata 1914–1920 żołnierzom pułku przyznano 91 Krzyży Srebrnych Virtuti Militari i 371 Krzyży Walecznych.

W listopadzie 1921 roku 1 pap Leg. został przeniesiony do nowego garnizonu w Grodnie. Kwatery mieściły się w dawnych koszarach rosyjskich, a część koni umieszczono w stajniach na tzw. Foluszu.

W listopadzie 1922 roku pułk ponownie zmienił swój garnizon na Wilno. Dowództwo pułku stacjonowało w dawnym klasztorze przy ul. świętej Anny, I i II dywizjon w dawnych koszarach rosyjskich na prawym brzegu Wilii (nazwane później im. ks. Józefa Poniatowskiego), III dywizjon na Antokolu. Magazyny mobilizacyjne położone były częściowo przy ul. Legionowej, a częściowo na stacji kolejowej Wilno-Towarowa. Kadra baterii zapasowej 1 pułku artylerii polowej Legionów pozostała w Górze Kalwarii.

Sytuacja lokalowa pułku poprawiła się dopiero na kilka lat przed wojną, kiedy oddano do użytku nowe koszary, tzw. Tuskulańskie. Do nich przeniesiono I i III dywizjon. II dywizjon, bateria dowodzenia i pluton łączności mieściły się w koszarach im. ks. Józefa Poniatowskiego.

Osobny artykuł: Przewrót majowy.

Silny kult komendanta Legionów spowodował, że w maju 1926 pułk stanął po stronie marszałka Józefa Piłsudskiego.

W nocy na 12 maja zarządzono alarm. Pułk wystawił jeden dywizjon o etacie wojennym. Rano 12 maja baterie pobrały ostrą amunicję i wkrótce 1 bateria wyruszyła transportem kolejowym wraz z 5 pp Leg. do Warszawy. W ślad za piechotą przetransportowano pozostałe baterie. 13 maja, przed południem, artyleria wyładowała się na Dworcu Wileńskim.

Podczas walk dywizjon działał w sposób zdecentralizowany: plutonami lub działonami. Po zakończeniu starć rozlokował się na terenie Szkoły Podchorążych Saperów i Politechniki Warszawskiej. Wieczorem 15 maja pododdział odjechał koleją do Wilna.

31 grudnia 1931 roku na podstawie rozkazu B. Og. Org. 1120 – 18 Org. Ministra Spraw Wojskowych marszałka Polski Józefa Piłsudskiego 1 pap Leg. został przemianowany na 1 pułk artylerii lekkiej Legionów[6].

Z rozkazu ministra spraw wojskowych gen. dyw. Tadeusza Kasprzyckiego z 18 lutego 1938 (Dep. Dow. Org. 1098 Org. Tj.) pułkowi nadano nazwę „Pułk Artylerii Lekkiej Legionów Józefa Piłsudskiego”.

Walki 1 pal Leg.Edytuj

Mobilizacja

24 sierpnia 1939 o godz. 7.00 rozpoczęła się mobilizacja w 1 pal. W pierwszej kolejności przekazano części koni i ludzi do nieistniejących w czasie pokoju 3, 4 i 9 baterii oraz do skadrowanego dowództwa pułku. W godzinach popołudniowych rozpoczęli napływać rezerwiści. Oprócz własnych pododdziałów pułk mobilizował kolumnę taborową nr 304 (amunicyjną) i warsztat taborowy nr 301. W ramach mobilizacji powszechnej w I rzucie zmobilizował baterię marszową pułku[7]. 25 sierpnia w rejony mobilizacyjne poszczególnych pododdziałów dostarczono cały sprzęt i uzbrojenie. Przystąpiono do szkolenia rezerwy w celu przypomnienia jej obsługi sprzętu. 27 sierpnia odbyła się przysięga wojskowa całego pułku, a wieczorem 1 pal w pełnym składzie pomaszerował na cmentarz na Rossie, aby oddać hołd sercu Marszałka. W godzinach popołudniowych 28 sierpnia 1 pułk pomaszerował do stacji Landwarów i rozpoczął załadunek.

Działania bojowe

Od godzin popołudniowych 29 sierpnia eszelony wiozące 1 pułk artylerii lekkiej zaczęły przybywać do rejonu wyładowczego na linii MałkiniaOstrów Mazowiecka. Jeden z ostatnich transportów 1 września 1939 roku był atakowany przez niemieckie lotnictwo. Pułk koncentrował się w lasach na wschód od Broku. Nocą 1/2 września 1 pal Leg. przemaszerował polnymi drogami w lasy w rejonie Długosiodła i Nagaszewo. W tym rejonie przebywano dwa dni. Nocą 4/5 wykonano 30 km marsz drogami polnymi w kierunku Różana. Po osiągnięciu lasów w rejonie Kunin-Józefowo, po chwilowym odpoczynku podjęto nowy marsz w kierunku Pułtuska. Cały dzień 5 września i noc 5/6 1 pal przemaszerował kolejne 50 km. Pułk ugrupował się bojowo, III dywizjon wspierał 5 pp Leg., II dywizjon zajął stanowiska ogniowe w rejonie Popław wspierając obsadę przyczółka mostowego w Pułtusku, I dywizjon zajął stanowiska ogniowe w pobliżu Bartodziejów. Jako pierwsza 6 września po południu ostrzelała nieskutecznie niemiecki balon obserwacyjny 6 bateria armat. Haubice III dywizjonu skutecznie wspierały walki obronne 5 pp Leg. Z kolei II dywizjon armat skutecznie ostrzelał podchodzące do Pułtuska jednostki niemieckiej 61 DP. 5 i 6 baterie wspierały walki piechoty polskiej o Pułtusk. 7 września ostrzał artylerii niemieckiej przerwał linie łączności telefonicznej szczególnie w II dywizjonie, który prowadził ostrzał atakujących pozycje piechoty polskiej oddziałów niemieckich 11 i 61 DP. Do wsparcia obrony 5 pp Leg. na linii Narwi, oprócz III dywizjonu dołączyły baterie armat I dywizjonu. W godzinach popołudniowych na rozkaz dowódcy 1 DP Leg. pułk dywizjonami rozpoczął odwrót w kierunku Wyszkowa. II dywizjon wspierał straż tylną dywizji, do wieczora ostrzeliwał zajęty przez wroga Pułtusk oraz nie zniszczone mosty[8]. W trakcie odwrotu z uwagi na silny ostrzał artylerii niemieckiej nie zwinięto większości linii telefonicznych, co w późniejszych walkach miało negatywny wpływ na działania 1 pal Leg. Marszem nocnym 7/8 września pułk osiągnął lewy brzeg rzeki Bug przez most w Wyszkowie i skoncentrował się w lasach pomiędzy Wyszkowem, a Kamieńczykiem. I dywizjon został przydzielony do wsparcia 6 pp Leg., II dywizjon dalej z 5 pp Leg., jego 5 bateria została przydzielona do wsparcia Kawalerii Dywizyjnej. III dywizjon wraz z 1 dac stanowił artylerię ogólnego działania. 9 września 1 pal Leg. prowadził pojedynek artyleryjski z artylerią niemieckiej 61 DP. Z uwagi na obserwację lotniczą polskich stanowisk, dywizjony zmuszone były zmieniać swoje s.o. (stanowiska ogniowe). O godz. 3.00 10 września skoncentrowany ostrzał 1 pułku zadał duże straty i zniszczył sprzęt przeprawowy niemieckiego 176 pp mającego forsować Bug. 5 bateria wraz z KD 1 DP Leg. walczyła w rejonie Gulczewa. W godzinach porannych pułk wraz z dywizją rozpoczął odwrót. Jako wsparcie 5 pp Leg. w straży tylnej działał III dywizjon haubic. Dywizjony osiągnęły rejon Jadów-Myszadło-Kąty. Do pułku nie dołączyła 5 bateria, która pomaszerowała mylnie do Sitna. Po krótkim odpoczynku w nocy 10/11 września 1 pal Leg. podjął dalszy marsz przez Dobre do rejonu Jakubów-Łaziska-Rządza. Z uwagi na duże zużycie amunicji, starano się uzyskać jej uzupełnienie. Po zajęciu planowanego rejonu pułk wypoczywał. Kolejną noc 11/12 września pułk maszerował w dwóch kolumnach. W bocznej poruszał się I dywizjon armat, w głównej pozostałe baterie 1 pułku[9]. Kolumna boczna maszerują przez Kałuszyn natknęła się na obronę niemiecką, nocny atak polskiej piechoty wspierała tylko ogniem na wprost 3 bateria. O świcie 12 września przy wsparciu całości I i III dywizjonów, które bijąc salwami w centrum miasta, załamały obronę niemieckiego 44 pp. Ok. 9 rano miasto zdobyto. W trakcie dalszego marszu wieczorem pułk osiągnął dywizjonami: I - Wolę Rafałowską, II - Grodzisk-Guzew, III - Cegłów-Kuflew. Po krótkim odpoczynku nastąpił dalszy marsz w kierunku lasów Jagodne. Marsz nocny 12/13 września odbywał się w trzech kolumnach pułkowych; w tym III dywizjon z 5 pp Leg. i oddziałami dywizyjnymi, II dywizjon z 6 pp Leg., a I dywizjon z 1 pp Leg. 13 września o świcie kolumna 5 pp Leg. natknęła się w Wodyniach na stanowiska niemieckie, pierwszy atak piechoty nie przyniósł sukcesu, dopiero po podniesieniu się mgły wsparcie haubic III dywizjonu pozwoliło zdobyć broniony Seroczyn. Haubice ogniem na wprost zniszczyły dwa pojazdy pancerne z broniącej się niemieckiej Dywizji Pancernej "Kempf". W trakcie dalszego marszu rannych zostało kilku kanonierów i trzech oficerów, w tym dowódca III dywizjonu. W godzinach południowych jednostki dywizji zatrzymały się na postój w lasach Kamieniec i Lipinach. Po zmroku pułk ponownie maszerował wraz pułkami piechoty do: I do Domanic, II do Oleszyc, III w kierunku Róży Podgórnej. 7 bateria haubic miała wspierać Mazowiecką BK w rejonie miejscowości Żebrak, a potem Domanicach. Przed świtem 14 września rozpoczęto walki o las Jagodno, I dywizjon wspierał 1 pułk piechoty Leg. w ataku na wsie Trzciniec i Kopcie, III dywizjon atak 5 pułku na Helenów. Całość pułku ostrzeliwała pozycje niemieckie w lesie Jagodno ogniem z mapy lub na wprost z uwagi na brak kabla do połączeń telefonicznych. Stanowiska ogniowe baterii były ostrzeliwane przez artylerię niemiecką. Wsparcie II dywizjonu umożliwiło zdobycie przez 6 pułk Oleśnicy[10]. Ze względu na przewagę wroga i pojawiające się braki w amunicji, dowódca dywizji przerwał dalsze natarcie i skierował piechotę w kierunku Róży Podgórnej. Artyleria 1 pułku osłaniała odejście pułków piechoty. Ostrzał niemieckiej artylerii zniszczył część dział pułku, wybił obsługi oraz zaprzęgi konne, skończyła się amunicja. I dywizjon wspierający 1 pp Leg. poniósł najmniejsze straty, jego 2 bateria podczas odwrotu na Różę Podgórną wsparła 1 pp Leg. w obronie Oleszyc, strzelając ogniem na wprost dopomogła piechurom w utrzymaniu wyjścia z okrążenia dla innych oddziałów 1 DP Leg. Następnie pod Różą Podgórną wspierała legionistów z 5 pułku z odkrytych stanowisk tracąc dwie armaty i część stanu osobowego baterii. Baterie 1 i 3 w rejonie wsi Kopcie z odkrytych stanowisk wspierały walki legionistów z 1 pułku ostrzeliwując Domanice. Podczas ostrzału w jaszcz 1 baterii trafił niemiecki pocisk artyleryjski, w wyniku eksplozji bateria poniosła duże straty osobowe i utraciła część armat. Nalot bombowców nurkujących zniszczył pozostałą część baterii. 3 bateria wraz z III/1 pp Leg. wyrwała się z okrążenia do lasów na wschód od Zażelaznej. Z uwagi że niemożliwe było przebicie się przez szosę łukowską, bateria wieczorem 14 września została rozwiązana, armaty zniszczone, a większość żołnierzy dostała się do niewoli. Zniszczenie pułku przetrwała niekompletna 9 bateria haubic ukryta w lasach. Po niedługim czasie dołączyła do oddziałów zbierających się obok torów kolejowych między Mrozami, a Broszkowem i z nimi dzieliła dalsze losy. Połowę 6 baterii z 2 armatami wyprowadził z okrążenia jej dowódca, ale nie dołączył już do macierzystej dywizji. W trakcie marszu 15 września pozostałości 1 DP Leg. do Radzynia Podlaskiego i następnego dnia do Parczewa dołączali żołnierze, którym udało się wyjść z okrążenia z niewielką częścią sprzętu pozostałą z 1 pal Leg. Dołączyła 2 działowa 2 bateria, a w nocy 17/18 września w Cycowie 5 bateria, która od 10 września w poszukiwaniu pułku maszerowała przez Jędrzejów, Wielgolas, Latowicz, Dęblin, Baranów, Lublin i Łęczną. Dywizja skoncentrowała się w Woli Wereszczyńskiej i okolicach. Następnej nocy przemieszczono się do Marynina - kol. Rudka. W tym rejonie ze zbierających się żołnierzy i sprzętu 1 pal Leg. utworzono zbiorczy dywizjon artylerii kpt. I. Prosińskiego z 2 i 5 bateriami oraz zbiorczy oddział piechoty mjr. B. Suszyńskiego[11]. Po południu 20 września wraz ze zreorganizowaną dywizją artylerzyści legionowi wyruszyli w marsz na południe przez Grabowiec do Wożuczyna, a 22 września dotarli do Rachań. Oddziały polskie ostrzeliwane były ogniem nękającym artylerii niemieckiej. W trakcie rozpoczynającej się bitwy pod Tomaszowem Lubelskim 5 bateria wspierała 1 pp Leg w natarciu na Falków, następnie ogniem na wprost z odkrytych stanowisk wspierała dalsze natarcie 1 pułku na wieś Antoniówka. 23 września zbiorczy dywizjon zajął s.o. w pobliżu zabudowań gospodarczych dworu Tarnawatka frontem na północ. Dywizjon ostrzeliwał ogniem na wprost samochody podwożące niemieckie pododdziały na zachód od wsi Antoniówka. Spieszeni artylerzyści wsparli piechotę 1 pułku w jej obronie. Baterie 2 i 5 prowadziły ostrzał do wyczerpania amunicji i zamilkły ok. godz. 12. Ok. godz. 14 na stanowiska ogniowe dywizjonu i teren zajmowany przez artylerzystów trafiło ześrodkowanie ognia niemieckich baterii ciężkich, w jego wyniku duże straty poniosły obsługi w zabitych i rannych. Rany odniósł dowódca 1 DP Leg. gen. bryg. W. Kowalski i śmiertelną ranę dowódca 1 pal Leg. ppłk M. Podlewski. Do wieczora wojska niemieckie zajęły pobojowisko biorąc większość żołnierzy do niewoli[12].

Bateria marszowa 1/1 pal Leg.

Po wyjeździe z Wilna pułku do miejsca koncentracji 1 DP Leg. na miejscu pozostało kilkuset żołnierzy, z których sformowano baterię marszową, a pozostali odeszli jako Oddział Zbierania Nadwyżek 1 pal Leg. do Ośrodka Zapasowego Artylerii Lekkiej nr 3 w Prużanie. Do 3 września 1939 roku bateria marszowa osiągnęła pełen stan osobowy. 10 września z dowództwa OK III dowódca baterii kpt. Feliks Małaski otrzymał rozkaz utworzenia baterii armat kal. 75 mm. Do 12 września bateria otrzymała cały należny sprzęt, wyposażenie i uzbrojenie łącznie z 4 armatami oraz konie. Tego dnia bateria osiągnęła gotowość marszową. 15 września bateria wymaszerowała do wsi Górki, Na wiadomość o agresji ZSRR na Polskę 17 września bateria powróciła do Wilna i zajęła stanowiska ogniowe na Antokolu z kierunkiem ostrzału na Nowowilejkę. 18 września w godzinach wieczornych dowódca baterii dowiedział się przypadkowo o ewakuacji Wilna i wyjściu garnizonu z miasta. 19 września rano bateria przybyła do Mejszagoły, gdzie zajęła stanowiska do strzelania na wprost. W godzinach przedpołudniowych obsada miejscowości zaczęła odchodzić w stronę granicy polsko-litewskiej. Dowódca baterii zmienił stanowiska, zajmując je pod lasem nieopodal drogi do granicy w ramach obrony ppanc. osłaniając wycofywanie się polskich oddziałów na Litwę. 20 września bateria zwinęła stanowiska i przekroczyła granicę, gdzie złożyła broń i została internowana. Część żołnierzy kpt. Małaski zwolnił do domu[13].

Żołnierze pułkuEdytuj

Z tym tematem związana jest kategoria: Żołnierze 1 Pułku Artylerii Lekkiej Legionów.
 
Józef Piłsudski-patron 1 pal Leg
 
XV -lecie 1 pal Leg w Wilnie - sztab pułku w drodze po nabożeństwie w katedrze wileńskiej; 1929 r.
 
XX - lecie 1 pal Leg w Wilnie - defiluje grupa w historycznych mundurach artylerii polskiej; październik 1934 r.
 
XX - lecie 1 pal Leg w Wilnie - na trybunie przyjmujący defiladę na placu Łukiskim; październik 1934 r.
Dowódcy pułku
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 – I zastępca dowódcy)
  • mjr / ppłk art. Władysław Filipkowski (11 II 1922 - 23 V 1927)
  • ppłk art. Michał Gnoiński (23 V 1927 - 24 VII 1928 → dowódca 29 pap)
  • ppłk art. Jerzy Cegielski (od 24 VII 1928 - 21 I 1930 → dowódca 3 pap)
  • mjr / ppłk art. Leon Pichl (21 I 1930 - 22 XII 1934 → szef artylerii DOWar. Wilno)
  • ppłk art. Rafał Sadowski (od 10 IX 1935[14])
  • ppłk art. Mieczysław Podlewski (do 24 VIII 1939 → dowódca pułku)

Kawalerowie Virtuti MilitariEdytuj

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari[15]. Gwiazdką oznaczono żołnierzy byłego 1 Pułku Artylerii Legionów Polskich odznaczonych 17 maja 1922 roku[16]

Trąbki bateryjne 1,2,3,4,5,6,7,8,9
kpt. Adolf Abram * nr 7500
mjr Józef Beck * nr 3451
ppłk Marian Bolesławicz * nr 7501
ś.p. ppor. Stanisław Borzęcki * nr 7691
płk Ottokar Brzoza-Brzezina * nr 7502
bomb. Kazimierz Czerkawski[17]
kpt. Andrzej Czerwiński * nr 7504
kpr. Józef Czerwiński
kpt. Stefan Czerwiński * nr 7503
ppłk Antoni Durski-Trzaska * nr 7505
mjr Jerzy Englisch * nr 7506
mjr Władysław Filipkowski * nr 7507
kpt. Zygmunt Fischer
mjr Wojciech Fyda * nr 7508
kpt. Michał Gałązka
por. Władysław Gąsior * nr 7510
ppłk Roman Gliniecki
mjr Michał Gnoiński
ś.p. kan. LP Stefan Gzowski * nr 7690
por. Józef Herjadyn
mjr Aleksander Hertel
por. Zygmunt Jakowicki
bomb. Henryk Kaczmarczyk[17]
ogn. szt. Wojciech Kaczmarek[17]
kpr. Stanisław Kaczyński[17]
mjr Feliks Kamiński
kpt. Jan Kijowski
kpt. Ludwik Kiok
mjr Władysław Kiliński
kpt. Józef Kleiber
mjr Zygmunt Klingier
płk Edmund Knoll-Kownacki
ogn. Franciszek Konior
por. Stefan Kopecki
st. wchm. Henryk Kostrzyca
kpr. Stefan Kowalik
kpr. Jan Kowalik
mjr Wincenty Kowalski
kpr. Feliks Kubusiewicz
kpr. Tadeusz Kułakowski
mjr lek. Ryszard Kunicki
mjr Stanisław Künstler
kpr. Kazimierz Kuś
por. Włodzimierz Łapicki
kpt. Kazimierz Machczyński
mjr Mieczysław Maciejowski
por. Jan Maciejski
mjr Stanisław Mańkowski
ppor. Stanisław Mantel
ppor. Stanisław Mayer
kan. Antoni Milczarek[18]
kpt. Eugeniusz Mięsowicz
por. Henryk Narkiewicz Jodko
bomb. Lucjan Nowicki
ppłk Karol Nowak
ogn. szt. Władysław Passendorfer[17]
ppor. Karol Piasecki
por. Leon Pichl
mjr Stanisław Piotrowski
mjr Zdzisław Płudowski-Zych
por. Józef Pyrek
kpt. Stanisław Ratajski
kpt. Józef Rawski
ogn. dr Stanisław Reich
ogn. Tadeusz Rodakiewicz
płk Władysław Jaxa-Rożen
por. Rafał Sadowski
kpt. Teofil Schab
płk Kazimierz Schally
por. Janusz Sołtys
por. Antoni Śpiewak
kpt. Marian Sroczyński
pchor. Józef Szerwiński vel Józef Szewc
ppor. Jan Marian Szopiński
kpt. lek. Władysław Szpil
kpt. Julian Tomaszewski
por. Stanisław Tomaszewski
ppor. Aleksander Wernik
por. Walenty Wesołowski
plut. Jan Wiatr
ppłk Aleksander Wieleżyński
mjr Andrzej Wilk
kpt. Stanisław Witkowski
mjr Kasper Wojnar * nr 7546
por. Stanisław Wojtowicz
por. Bohdan Wyganowski
ś.p. kan. Józef Bolesław Ziemiański * nr 7687
ppor. Stanisław Zieliński
por. Jerzy Zaniewski
por. Edmund Zimmer
kpt. Jerzy Zapolski * nr 5944

Obsada personalna w 1939 rokuEdytuj

Obsada personalna w marcu 1939 roku[19][a]

  • dowódca pułku – ppłk dypl. Stefan Czerwiński
  • I zastępca dowódcy – ppłk Mieczysław Podlewski
  • adiutant – kpt. Stanisław Jan Truszkowski
  • starszy lekarz medycyny – mjr dr Wacław Wincenty Potocki
  • lekarz weterynarii – kpt. wet. Stanisław Jastrzębski
  • oficer zwiadowczy – kpt. Ignacy Prosiński
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Bolesław Suszyński
  • oficer mobilizacyjny – kpt. Tadeusz Kaczmarczyk
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – chor. Brunon Kwiatkowski
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. Feliks Małuski
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Ferdynand Beigel
  • oficer żywnościowy – chor Paweł Władysław Cielenkiewicz
  • dowódca plutonu topograficzno-ogniowego – por. Jerzy Hulej[b] *
  • oficer plutonu – por. Emilian Karol Schöttel (*)
  • dowódca plutonu łączności – por. Jerzy Małachowski
  • oficer plutonu – por. Leonard Popławski
  • dowódca szkoły podoficerskiej – kpt. Zygmunt Kwiatkowski
  • zastępca dowódcy – por. Władysław Roszkowski
  • dowódca plutonu – ppor. Władysław Kuściński
  • dowódca I dywizjonu – mjr Jan I Pietrzak
  • dowódca 1 baterii – kpt. Stanisław Skrzecz
  • dowódca plutonu – ppor. Ignacy Korkozowicz
  • dowódcy 2 baterii – p.o. por. Władysław Związek
  • dowódca plutonu – ppor. Bohdan Sylwestrowicz
  • dowódca II dywizjonu – mjr Władysław Świderski
  • dowódca 4 baterii – por. Jerzy Hulej (*)
  • dowódca 5 baterii – por. Emilian Karol Schöttel (*)
  • dowódca plutonu – ppor. Zbigniew Ignacy Krzysztoń
  • dowódca plutonu – ppor. Józef Ferdynand Latawiec
  • dowódca 6 baterii – kpt. Edward Chomiński
  • dowódca III dywizjonu – mjr Adam Zemanek
  • dowódca 7 baterii – kpt. Józef Rydzewski
  • dowódca plutonu – ppor. Stanisław Jan Jachowicz
  • dowódca plutonu – ppor. Kazimierz Urban
  • dowódca 8 baterii – kpt. Bohdan Stanisław Stefan Staśkiewicz
  • dowódca plutonu – ppor. Adolf Nowicki
  • na kursie – mjr Konstanty Karasiński
  • na kursie – por. Michał Szumski
Obsada personalna i struktura organizacyjna we wrześniu 1939 roku [22]
  • dowódca – ppłk Mieczysław Podlewski
    • adiutant pułku - ppor. Kazimierz Urban
    • oficer łączności - por. Władysław Roszkowski
    • oficer obserwacyjny - ppor. rez. Kryspian Langner
    • dowódca plutonu topograficzno-ogniowego - por. Władysław Związek
  • dowódca I dywizjonu (12 armat 75 mm) – mjr Jan Pietrzak
    • adiutant dywizjonu - ppor. rez. Lachowicz
    • oficer zwiadowczy - por. Józef Latawiec
    • oficer łączności - por. Leonard Popławski
    • dowódca 1 baterii – ppor. Wiktor Topiłko
    • dowódca 2 baterii – kpt. Zygmunt Kwiatkowski
    • dowódca 3 baterii – kpt. Stanisław Truszkowski
    • dowódca kolumny amunicyjnej - ppor. rez. Stanisław Izdebski
  • dowódca II dywizjon (12 armat 75 mm) – kpt. Ignacy Prosiński
    • adiutant dywizjonu - ppor. Leon Owsianko
    • oficer zwiadowczy - ppor. rez. Bohdan Kozieł-Poklewski
    • 4 bateria – por. Zygmunt Buyko
    • 5 bateria – kpt. Józef Rydzewski
    • 6 bateria – kpt. Edward Chomiński
    • dowódca kolumny amunicyjnej - chor. Wawrzaszek
  • dowódca III dywizjonu (12 haubic 100 mm) – mjr Bolesław Suszyński(do 13 IX 1939), kpt. Bohdan Staśkiewicz[23]
    • adiutant dywizjonu - ppor. Wiktor Zapaśnik
    • oficer zwiadowczy - ppor. Gerard Nowicki
    • 7 bateria – por. Jerzy Hullej
    • 8 bateria – kpt. Bohdan Staśkiewicz
    • 9 bateria – por. Emil Karol Schoettel
    • dowódca kolumny amunicyjnej -ppor. rez. Stanisław Głownicki

Symbole pułkoweEdytuj

 
Wręczenie sztandaru 1 Pułkowi Artylerii Lekkiej Legionów ufundowanego przez ludność ziemi wileńskiej
Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.
Sztandar

15 października 1937 roku Prezydent RP zatwierdził wzór sztandaru dla 1 pułku artylerii lekkiej Legionów[24][3]. Sztandar, ufundowany przez społeczeństwo Wilna, został wręczony pułkowi 11 listopada 1937[25][26].

Na lewej stronie płatu sztandaru umieszczone były na tarczach:

  • w prawym górnym rogu – wizerunek Matki Boskiej Ostrobramskiej,
  • w lewym górnym rogu – wizerunek patronki artylerii, Św. Barbary,
  • w prawym dolnym rogu – wizerunek patrona Wilna, św. Krzysztofa,
  • w lewym dolnym rogu – odznaka pamiątkowa 1 pal Leg

Na ramionach amarantowego krzyża kawalerskiego znajdowały się wyhaftowane nazwy i daty ważniejszych bitew pułku:

  • na górnym – Przegorzały 18.VIII.I9J4, Kraków 6.XI.1918, Mołodeczno 3.XII.1920
  • na dolnym – Mołotków, Krzywopioty, Pisarzowa, Rafajlowa 1914–1915, Konary, Kostiuchnówka, Stochód 1915–1916;
  • na lewym – Lwów 22.XI19I8, Chyrów 14.V.1919, Dyneburg 3.I.1929, Kijów 8.V.1920, Browary 11.V.1920;
  • na prawym – Witaczewo 28.V.1920, Borodianka 11.VI.1920, Białystok 22.VIII.1920, Sejny 22.JX.1920, Lida 28.IX.1920[24].

Na środku krzyża, w wieńcu laurowym, widniał napis HONOR I OJCZYZNA.

Na prawej stronie płata także znajdował się amarantowy krzyż, w środku którego wyhaftowano orła w wieńcu laurowym. Na białych połach, pomiędzy ramionami krzyża, znajdowały się cyfry 1 w wieńcach laurowych.

Sztandar znajduje się w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie[27].

Odznaka pamiątkowa

21 czerwca 1929 roku minister spraw wojskowych marszałek Polski Józefa Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki 1 pułku artylerii polowej Legionów[28]. Odznaka o wymiarach 32x32 mm została wykonana na podobieństwo nowych odznak pułków piechoty 1 Dywizji Piechoty Legionów. Środek zajmuje miniatura odznaki „Za Wierną Służbę” z 1916 r. Od miniatury odbiegają cztery wici-strzały oraz cztery tarcze. Na tarczach na dwóch skrzyżowanych lufach armatnich wpisano cyfrę „1”. Jednoczęściowa – oficerska wykonana w srebrze, bez emalii. Autorem projektu odznaki był mjr piech. Bronisław Kencbok, a wykonawcą Adam Nagalski z Warszawy[2].

Oznaka żałobna

26 czerwca 1935 Minister Spraw Wojskowych „w celu uczczenia i utrwalenia pamięci Marszałka Jóżefa Piłsudskiego [...] ustanowił stałą oznakę żałobną”. Oznakę stanowiła czarna obwódka, średnicy 3 mm, złożona z podwójnego czarnego sznura – jedwabnego u oficerów i podoficerów zawodowych, a bawełnianego u szeregowców i kadetów – przyszyta do krawędzi lewego naramiennika kurtki i płaszcza, i noszona stale w służbie i poza służbą do wszystkich rodzajów ubioru wojskowego[29]. Od 1938 roku oznakę żałobną nosili też żołnierze 1 pal Leg[30].

Kontynuacja tradycjiEdytuj

Z dniem 4 marca 2014 roku tradycje 1 pap Leg. i 1 pal Leg. przejął i z honorem kultywuje 1 Dywizjon Artylerii Samobieżnej 5 Lubuskiego Pułku Artylerii w Sulechowie[31].

UwagiEdytuj

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[20].
  2. Gwiazdką oznaczono oficera, który pełnił jednocześnie więcej niż jedną funkcję[21].

PrzypisyEdytuj

  1. Galster 1975 ↓, s. 19.
  2. a b Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 228.
  3. a b Satora 1990 ↓, s. 273.
  4. Dz. Rozk. Wojsk. Nr 57 z 24 maja 1919 roku, poz. 1833.
  5. satora 1990 ↓, s. 273.
  6. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 36 z 31 grudnia 1931 roku, poz. 473.
  7. Rybka i Stepan 2010 ↓, s. 254.
  8. Zarzycki 1995 ↓, s. 26-29.
  9. Zarzycki 1995 ↓, s. 29-31.
  10. Zarzycki 1995 ↓, s. 32-34.
  11. Zarzycki 1995 ↓, s. 35-36.
  12. Zarzycki 1995 ↓, s. 37.
  13. Zarzycki 1995 ↓, s. 40-41.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 sierpnia 1935 roku, s. 112.
  15. Lewicki 1929 ↓, s. 55-56.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 59 z 30 grudnia 1922 roku, s. 945-946.
  17. a b c d e Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 12 marca 1921 roku, s. 402.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 12 marca 1921 roku, s. 403.
  19. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 721.
  20. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  21. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VIII.
  22. Zarzycki 1995 ↓, s. 42-43.
  23. Zarzycki 1995 ↓, s. 33.
  24. a b Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 14 z 26 października 1937 roku, poz. 168.
  25. Sztandar dla wileńskiego pułku artylerii. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 256 z 10 listopada 1937. 
  26. Sztandar dla pułku wileńskiego. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 258 z 13 listopada 1937. 
  27. Satora 1990 ↓, s. 274.
  28. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 20 z 21 czerwca 1929 roku, poz. 196.
  29. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 1 z 26 czerwca 1935 roku, poz. 5.
  30. Żygulski: Polski mundur wojskowy. s. 123.Sprawdź autora:1.
  31. Decyzja Nr 43/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 12 lutego 2014 roku w sprawie przejęcia dziedzictwa tradycji przez pododdziały 5 Lubuskiego Pułku Artylerii (Dziennik Rozkazów MON z dnia 17 lutego 2014 roku, poz. 63).

BibliografiaEdytuj