Otwórz menu główne
Ten artykuł dotyczy 85 Pułku Piechoty II RP. Zobacz też: 85 Pułk Piechoty.

85 Pułk Strzelców Wileńskich (85 pp) – oddział piechoty Samoobrony Wileńskiej i Wojska Polskiego II RP.

85 Pułk Strzelców Wileńskich
Ilustracja
odznaka 85 Pułku Strzelców Wileńskich
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1918
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 15 sierpnia
Nadanie sztandaru 1928
Rodowód Wileński Pułk Strzelców
Dowódcy
Pierwszy płk Włodzimierz Skrzyszewski
Ostatni ppłk dypl. Jan Kruk-Śmigla
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Nowa Wilejka
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 1 Dywizja Litewsko-Białoruska
19 Dywizja Piechoty
Odznaczenia
Ag virtuti.jpg
19 DP w 1938

W okresie międzywojennym pułk stacjonował w Nowej Wilejce pod Wilnem, wchodząc w skład 19 Dywizji Piechoty. Święto pułku obchodzono 15 sierpnia w rocznicę dwudniowych walk pułku pod Radzyminem będących częścią Bitwy Warszawskiej.

Spis treści

Pułk w walce o graniceEdytuj

Wileński Pułk Strzelców (późniejszy 85 pułk Strzelców Wileńskich) walczył w czasie wojny z bolszewikami 1919–1920, wchodząc w skład 1 Dywizji Litewsko-Białoruskiej. W lutym 1919 brał udział w zdobywaniu Słonimia i Baranowicz. Podczas Bitwy Warszawskiej 12–15 sierpnia 1920 r. wyróżnił się podczas szturmów na Radzymin, zdobywając miasto. Następnie 22–29 września w czasie bitwy nad Niemnem w składzie Grupy Manewrowej brał udział w przejściu przez Litwę na tyły wojsk sowieckich w kierunku na Lidę. Okrył się „nieśmiertelną chwałą” w czasie Bitwy pod Krwawym Borem[1] (południowy zachód od Lidy), gdzie wraz z mińskim pułkiem strzelców próbował zatrzymać natarcie w sile 20 pułków wycofującej się 3 Armii Sowieckiej[2].

W dniach 8–15 października 1920 uczestniczył w „buncie” gen. Lucjana Żeligowskiego na Wileńszczyźnie. 10 października wkroczył do Wilna.

Osobny artykuł: Bunt Żeligowskiego.

Za wszystkie wyczyny wojenne 19 kwietnia 1922 sztandar pułku został udekorowany Srebrnym Krzyżem Orderu Virtuti Militari, a 15 sierpnia pułk otrzymał nazwę 85 pułku Strzelców Wileńskich.

Pułk w okresie pokojuEdytuj

 
85 Pułk Strzelców Wileńskich, 1935, Nowa Wilejka, powrót z manewrów

W okresie międzywojennym 85 pułk piechoty stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr III w Nowej Wilejce pod Wilnem, wchodząc w skład 19 Dywizji Piechoty[3].

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 85 pułk piechoty zaliczony został do typu III pułków piechoty o stanach zbliżonych do wojennych. Na czas wojny przewidywany był do działań osłonowych. Corocznie otrzymywał około 1010 rekrutów. Jego obsadę stanowiło 68 oficerów i 2200 podoficerów i żołnierzy[4].

Pułk w kampanii wrześniowejEdytuj

Przed wybuchem wojny 85 pułk Strzelców Wileńskich w składzie 19 DP został skierowany do odwodowej Armii „Prusy”[5]. 1 września znajdował się na pozycjach pod Piotrkowem Trybunalskim, gdzie został ostrzelany przez lotnictwo niemieckie. W dniach 3–4 września w toku walk obronnych przestał istnieć jako zwarta jednostka; utracono łączność z resztą 19 DP. Z resztek jednostki został zorganizowany prowizoryczny oddział piechoty. 22 września żołnierze z tej jednostki dotarli do stacji Małoryta, gdzie spotkali podobną grupę rozbitków z 1 pułku piechoty Legionów. Obie te grupy przyłączyły się do Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Polesie”, z którą brały udział w bitwie pod Kockiem w składzie 50 Dywizji Piechoty. Po bitwie grupa żołnierzy z 85 pp ukryła sztandar pułkowy u mieszkańca jednej z okolicznych wsi.

85 Pułk Piechoty Armii KrajowejEdytuj

W wyniku przeprowadzania akcji odtwarzania przedwojennych jednostek wojskowych w 1944 r. na terenie Okręgu Nowogródek AK został utworzony 85 pułk piechoty AK.

Strzelcy wileńscyEdytuj

Dowódcy pułku

Dowódca pułku kierował osobiście szkoleniem oficerów i był odpowiedzialny za gotowość bojową, całokształt wyszkolenia, służbę gospodarczą i wewnętrzną pułku[6].

Zastępcy dowódcy pułku

13 czerwca 1922 roku Minister Spraw Wojskowych zniósł dotychczasowe stanowisko referenta wyszkolenia pułku piechoty i ustanowił etatowe stanowisko zastępcy dowódcy pułku zaszeregowanego do stopnia podpułkownika, wyznaczanego przez Ministra Spraw Wojskowych. Zakres działania zastępcy dowódcy określał dowódca pułku, przed którym był on całkowicie odpowiedzialny[8]. W 1938 roku zmieniona została nazwa stanowiska na „I zastępca dowódcy”. W organizacji wojennej pułku nie było stanowiska zastępcy dowódcy.

Kwatermistrzowie pułku
Oficerowie pułku
Podoficerowie i szeregowcy

Obsada personalna w 1939 rokuEdytuj

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[19][a]

Dowództwo, kwatermistrzostwo i pododdziały specjalne[21]
  • dowódca pułku – ppłk dypl. Jan Kruk-Śmigla
  • I z-ca dowódcy – ppłk Piotr Parfianowicz
  • adiutant – kpt. Tadeusz Fiedorowicz
  • starszy lekarz – mjr dr Zygmunt Siedlecki
  • młodszy lekarz – por. lek. Stanisław Pakuła
  • I z-ca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Edward Lubowicki
  • oficer mobilizacyjny – kpt. adm. (piech.) Henryk Kloza
  • z-ca oficera mobilizacyjnego – kpt. Józef Pelc
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. adm. (piech.) Kazimierz Ryszard Mackiewicz
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Arkadiusz Kowszyk
  • oficer żywnościowy – kpt. Walerian Pete
  • dowódca kompanii gospodarczej i oficer taborowy – vacat
  • oficer placu Nowowilejka – kpt. adm. (piech.) Feliks Witkowski
  • kapelmistrz – por. adm. (kapelm.) Teodor Wołoszczuk
  • dowódca plutonu łączności – por. Wiktor Korycki
  • dowódca plutonu pionierów – por. Witold Roubo
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – por. art. Emil Stanisław Lewicki
  • dowódca plutonu ppanc. – por. Edward Bolesław Krzeczkowski
  • dowódca oddziału zwiadu – por. Michał Jażewicz
I batalion
  • dowódca batalionu – mjr Adam Szymański
  • dowódca 1 kompanii – kpt. Jan Franciszek Deręgowski
  • dowódca plutonu – ppor. Bronisław Teofil Domaradzki
  • dowódca 2 kompanii – kpt. dypl. Albin Potocki
  • dowódca plutonu – por. Franciszek Sienkiewicz
  • dowódca plutonu – ppor. Tadeusz Józef Laszczka
  • dowódca 3 kompanii – por. Kazimierz Jan Persowski
  • dowódca plutonu – chor. Edward Karol Maciejewski
  • dowódca 1 kompanii km – kpt. Artur Jan Pawłowski
  • dowódca plutonu – ppor. Leon Augustyn Torliński
II batalion
  • dowódca batalionu – mjr Jerzy Maciejowski
  • dowódca 4 kompanii – kpt. Jerzy Bychowiec
  • dowódca plutonu – ppor. Włodzimierz Stacewicz
  • dowódca 5 kompanii – kpt. Władysław Malinowski
  • dowódca plutonu – ppor. Edmund Sokołowski
  • dowódca 6 kompanii – p.o. por. Leonard Miecznik
  • dowódca plutonu – ppor. Józef Majewicz
  • dowódca 2 kompanii km – kpt. Anatol Białynowicz
  • dowódca plutonu – ppor. Jan Karol Hanka
III batalion
  • dowódca batalionu – mjr Ludwik Piotr Nowakowski
  • dowódca 7 kompanii – kpt. Henryk Taraszkiewicz
  • dowódca plutonu – ppor. Stanisław Niedźwiecki
  • dowódca plutonu – chor. Bronisław Staniewicz
  • dowódca 8 kompanii – kpt. Bolesław Dziewulski
  • dowódca plutonu – por. Olgierd Stanisław Rumszewicz
  • dowódca plutonu – ppor. Stanisław Kędziora
  • dowódca 9 kompanii – kpt. Czesław Wiścicki
  • dowódca plutonu – por. Wacław Urbanowicz
  • dowódca plutonu – ppor. Jan Matyszczyk
  • dowódca 3 kompanii km – kpt. Marceli Burakowski
  • dowódca plutonu – ppor. Ludwik Franciszek Świderski
  • dowódca plutonu – ppor. Zenon Kodź
  • na kursie – mjr Paweł Kołyszko
  • na kursie – por. Władysław Chwojnowski
  • na kursie – por. Apoloniusz Naplocha
Dywizyjny Kurs Dla Podoficerów Nadterminowych 19 DP
  • dowódca – kpt. Jerzy Rossowski
  • dowódca plutonu – por. Antoni Pstrocki
  • dowódca plutonu – por. Adolf Rusiecki
85 obwód przysposobienia wojskowego „Nowa Wilejka”
  • kmdt obwodowy PW – mjr adm. (piech.) Czesław Szunejko
  • kmdt powiatowy PW Postawy – por. piech. Wincenty Wybraniec
  • kmdt powiatowy PW Oszmiany – por. kontr. piech. Kazimierz Bukowicki

Obsada personalna pułku we wrześniu 1939 roku[18]

Dowództwo
  • dowódca pułku - płk dypl. piech. Jan Kruk-Śmigla
  • I adiutant - kpt. piech. Jerzy Rossowski
  • II adiutant - ppor. rez. Czesław Słuczanowski
  • oficer informacyjny - por. Wacław Urbanowicz
  • oficer łączności - NN
  • kwatermistrz - kpt. int. Arkadiusz Kowszyk
  • oficer płatnik- NN
  • oficer żywnościowy - NN
  • naczelny lekarz - NN
  • kapelan - ks. Wojciech Zięba
  • dowódca kompanii gospodarczej – por. rez Stanisław Swianiewicz
I batalion
  • dowódca I batalionu - mjr Stanisław Chudyba
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej - por. Jerzy Bychowiec
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej - por. Franciszek Sienkiewicz
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej - por. Zdanowicz
  • dowódca 1 kompanii ckm - kpt. Artur Jan Pawłowski
II batalion
  • dowódca II batalionu - mjr Jerzy Maciejowski
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej - ppor. Wojciechowicz
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej - por. Antoni Pstrocki
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej – kpt. Bolesław Dziewulski
  • dowódca 2 kompanii ckm - por. Kazimierz Jan Persowski
III batalion
  • dowódca III batalionu - mjr Ludwik Piotr Nowakowski
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej - NN
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej - por. Władysław Chwojnowski
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej - kpt. Aleksander Sienkiewicz
  • dowódca 3 kompanii ckm - kpt. Marceli Burakowski
Pododdziały specjalne
  • dowódca kompanii przeciwpancernej - por. Edward Bolesław Krzeczkowski
  • dowódca plutonu artylerii piechoty - por. Emil Stanisław Lewicki
  • dowódca kompanii łączności – NN
  • dowódca kompanii zwiadowców – kpt. Czesław Wyścicki
  • dowódca plutonu pionierów - por. Leonard Miecznik, por. rez. Henryk Rekść
  • dowódca plutonu przeciwgazowego - NN

Kawalerowie Virtuti MilitariEdytuj

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1920[22][23]

  • por. Piotr Alencynowicz
  • kpt. Bronisław Balcewicz nr 3350
  • mjr Stanisław Bobiatyński
  • ppor. Wacław Bułharowski nr 4097
  • pchor. Stefan Buławski nr 4907
  • ppor. Alojzy Butkiewicz
  • st. strzel. Karol Człapiński
  • ś.p. kpt. Józef Dąbrowski nr 4916
  • plut. Seweryn Darowski
  • ś.p. strzel. Bronisław Danowski nr 8049[24]
  • kpr. Józef Dokurno nr 4101
  • st. strzel. Michał Domaszewicz nr 4073
  • kpr. Aleksander Grond
  • st. strzel. Jan Jackiewicz
  • ppor. Jan Janikowski nr 4069
  • st. strzel. Hilary Jankowski nr 4050
  • pchor. Konstanty Jurkiewicz nr 4908
  • sierż. Kazimierz Kawałek
  • kpr. Władysław Klimowicz nr 3591
  • kpr. Bronisław Krukowski nr 4285
  • sierż. Henryk Komorowski nr 4167
  • sierż. Antoni Kowalczyk nr 4909
  • sierż. Aleksander Kunca
  • kpr. Adam Kitowski nr 4163
  • ś.p. pchor. Władysław Lachowicz nr 8055[24]
  • pchor. Aleksander Likszo nr 4041
  • por. Benedykt Matarewicz
  • kpr. Konstanty Mosiewicz
  • plut. Wacław Michalewicz nr 4180
  • kpr. Antoni Mikulicz
  • plut. Eugeniusz Nawrocki nr 4176
  • kpr. Eugeniusz Osiński nr 4111
  • plut. Władysław Osiński nr 4076
  • por. Władysław Orzechowski
  • kpt. Stanisław Oziewicz nr 4150
  • plut. Bronisław Pupinik nr 4254
  • ppor. Piotr Parfianowicz nr 4044
  • plut. Rafał Piotrowski
  • pchor. Michał Rybikowski nr 4906
  • kpt. Leon Rapszewicz
  • plut. Stanisław Serafiński nr 3587
  • pchor. Władysław Słowaniewski nr 8063[24]
  • por. Bazyli Sobolew nr 4072
  • ppor. Stanisław Synoś nr 4110
  • por. Stanisław Szemiot-Połaczyński nr 4917
  • kpt. Witold Szczerbicki nr 3752
  • kpr. Stanisław Syss
  • plut. Szczepan Ślązak nr 4075
  • sierż. Bronisław Stankiewicz nr 4090
  • por. Witold Trubicki nr 4161
  • por. Jan Węgrzyn nr 4188
  • wchm. Paweł Zaleski
  • kpt. Ryszard Zapolski-Downar
  • ś.p. sierż. Stefan Zatoń nr 8067[24]
  • plut. Feliks Zawisza nr 4127

Kawalerowie Krzyża Zasługi Wojsk Litwy ŚrodkowejEdytuj

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Zasługi Wojsk Litwy Środkowej[25]

  • pchor. Jan Adamek
  • st. sierż. Wawrzyn Adamczyk
  • kpt. Bronisław Balcewicz
  • plut. Kazimierz Bisigirski
  • mjr Stanisław Bobiatyński
  • por. Gustaw Budrewicz
  • por. Jan Daniuszewicz
  • strzel. Jan Fic
  • strzel. Jan Góral
  • por. Jan Janikowski
  • por. Jan Janiszewski
  • plut. Hilary Jankowski
  • chor. Konstanty Jurkiewicz
  • plut. Medart Juszkiewicz
  • por. Józef Kępiński
  • por. Stanisław Kijak
  • por. Wacław Kotołowski
  • chor. Wojciech Krasodomski
  • plut. Władysław Kruk
  • kpt. Aleksander Kulczyński
  • st. strzel. Edmund Kurowski
  • kpr. Aleksander Makowski
  • strzel. Józef Masłocha
  • strzel. Jan Michalski
  • kpt. Alfons Michnowicz
  • plut. Eugeniusz Nawrocki
  • kpr. Władysław Noga
  • kpt. Feliks Oskierko
  • por. Władysław Orzechowski
  • por. Stanisław Orłowski
  • por. Antoni Otrębski
  • sierż. Władysław Ostrowski
  • por. Piotr Parfianowicz
  • por. January Pastuszeńko
  • por. Jan Napierski
  • chor. Henryk Pawlicki
  • plut. Bronisław Pupinik
  • plut. Józef Piórko
  • kpt. Leon Rapszewicz
  • pchor. Michał Rybikowski
  • kpr. Antoni Rutkowski
  • plut. Józef Senczek
  • plut. Bolesław Skwarko
  • kpt. Władysław Sokołowski
  • st. sierż. Bronisław Stankiewicz
  • plut. Władysław Sowa
  • st. strzel. Michał Sienkiewicz
  • por. Wacław Trzetrzewiński
  • pchor. Mieczysław Teodorczyk
  • kpr. Adam Tubielewicz
  • por. Bolesław Waligóra
  • wchm. Ignacy Wasilewski
  • sierż. Józef Wandolski
  • por. Zacharjasz Wierzbicki
  • strzel. Józef Wityński
  • por. Tadeusz Zakrzeński

Symbole pułkuEdytuj

Sztandar

W 1928 społeczeństwo Wilna ufundowało sztandar dla pułku[5]. Po bitwie pod Kockiem grupa żołnierzy z 85 pp ukryła sztandar pułkowy u mieszkańca jednej z okolicznych wsi. W 1969 roku został on odnaleziony i obecnie znajduje się w zbiorach Muzeum WP w Warszawie[26].

Odznaka pamiątkowa

Zatwierdzona Dziennym Rozkazem Ministra Spraw Wojskowych nr 3, poz. 43 z 30 stycznia 1923 roku. Odznaka ma kształt stylizowanego orła, trzymającego w szponach nałożony ryngraf emaliowany w kolorze niebieskim. Na tarczy znajduje się wizerunek Matki Boskiej Ostrobramskiej oraz napis NIE DAMY i data powstania pułku 20 12 1918. Dwuczęściowa - oficerska, wykonana w tombaku srebrzonym i oksydowanym, częściowo emaliowana. Projekt: Ferdynand Ruszczyc[27]. Wymiary: 50x44 mm. Wykonanie: Teodor Filipski - Wilno[28].

UwagiEdytuj

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[20].

PrzypisyEdytuj

  1. Tadeusz Kutrzeba, "Bitwa nad Niemnem", 1926.
  2. Waligóra 1928 ↓, s. 28-29.
  3. Almanach 1923 ↓, s. 52.
  4. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  5. a b Satora 1990 ↓, s. 161.
  6. Almanach 1923 ↓, s. 49.
  7. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 45 z 22 listopada 1922 roku, s. 342.
  8. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 24 z 13 czerwca 1922 roku, poz. 357.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 22 lipca 1922 roku, s. 544.
  10. a b Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 373.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 5 czerwca 1926 roku, s. 176.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 21 stycznia 1930 roku, s. 8.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 26 stycznia 1934 roku, s. 7.
  14. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 99.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 marca 1930 roku, s. 116.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 154.
  17. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 150.
  18. a b Bieliński 2017 ↓, s. 64.
  19. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 649–650 i 682.
  20. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  21. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 649–650.
  22. Waligóra 1928 ↓, s. 34-35.
  23. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 18 lutego 1922 roku, s. 108-109.
  24. a b c d Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 27 z 19 sierpnia 1922 roku, s. 617.
  25. Waligóra 1928 ↓, s. 35-36.
  26. Satora 1990 ↓, s. 164.
  27. De Agostini 2005 ↓, s. 8.
  28. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 135.

BibliografiaEdytuj