85 Pułk Strzelców Wileńskich

Ten artykuł dotyczy 85 Pułku Piechoty II RP. Zobacz też: 85 Pułk Piechoty.

85 Pułk Strzelców Wileńskich (85 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

85 Pułk Strzelców Wileńskich
Ilustracja
odznaka 85 Pułku Strzelców Wileńskich
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1918
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 15 sierpnia
Nadanie sztandaru 1928
Rodowód Wileński Pułk Strzelców
Dowódcy
Pierwszy płk Włodzimierz Skrzyszewski
Ostatni ppłk dypl. Jan Kruk-Śmigla
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Nowa Wilejka
Rodzaj wojsk piechota
Podległość Dywizja Litewsko-Białoruska
1 Dywizja Litewsko-Białoruska
19 Dywizja Piechoty
Odznaczenia
Order Virtuti Militari Krzyż Srebrny.svg
1 kompania Wileńskiego Pułku Strzelców w marszu na Słuck
Pluton 2-ej kompanii Wileńskiego Pułku Strzelców; sierpień 1919
2-ga kompania km w Leplu; 1919. W środku siedzą kpt. Józef Dąbrowski i por. Piotr Alencynowicz
Dowództwo placu w Leplu

Pułk sformowany został w grudniu 1918 jako Wileński pułk strzelców. W czasie wojny z bolszewikami 1919–1920 wchodził w skład 1 Dywizji Litewsko-Białoruskiej. W lutym 1919 brał udział w zdobywaniu Słonimia i Baranowicz. Podczas Bitwy Warszawskiej wyróżnił się podczas szturmów na Radzymin, zdobywając miasto. W bitwie nad Niemnem w składzie Grupy Manewrowej brał udział w przejściu przez Litwę na tyły wojsk sowieckich w kierunku na Lidę[1], gdzie wraz z mińskim pułkiem strzelców próbował zatrzymać natarcie 20 pułków ze składu 3 Armii Sowieckiej[2]. W dniach 8–15 października 1920 uczestniczył w „buncie” gen. Lucjana Żeligowskiego.

W okresie międzywojennym pułk stacjonował w Nowej Wilejce, wchodząc w skład 19 Dywizji Piechoty. Święto pułku obchodzono 15 sierpnia w rocznicę dwudniowych walk pułku pod Radzyminem będących częścią Bitwy Warszawskiej.

Pułk w walce o graniceEdytuj

Samoobrona WileńskaEdytuj

W drugiej połowie 1918 grupa oficerów pod kierownictwem kpt.Stanisława Bobiatyńskiego założyła na Wileńszczyźnie konspiracyjną organizację wojskową. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości została ona włączona do Samoobrony Litwy i Białorusi. W Wilnie sformowano trzybatalionowy pułk, który wraz z podobną jednostką z Lidy utworzył Brygadę Samoobrony. Jej zadaniem było opanowanie Wilna. 1 stycznia przystąpiono do działań. Jednak już 4 stycznia słabo uzbrojeni Polacy pod naporem bolszewickiego 146 pułku strzelców musieli wycofać się z miasta. Większość z nich została rozbrojona przez Niemców i przewieziona do Łap. Tu powstawała już Dywizja Litewsko-Białoruska. Każdy z planowanych jej sześciu pułków piechoty miał nosić nazwę jednej z ziem tegoż obszaru. 17 grudnia 1918 rozpoczęto formowanie Wileńskiego pułku strzelców, a 19 grudnia wydany został pierwszy rozkaz dzienny pułku. Na początku stycznia 1919 utworzono I batalion mjr. Bobiatyńskiego i część II batalionu[3][4].

Pułk w walce o kresy północno-wschodnieEdytuj

W lutym 1919 zorganizowany już I batalion został przewieziony na front nad Zaliwiankę. Wspólnie z innymi oddziałami DL-B miał za zadanie powstrzymanie bolszewickich oddziałów i niedopuszczenie do zajęcia przez nie ziem opuszczanych przez niemieckie wojska Ober-Ostu[5]. Batalion wileński obsadził odcinek linii rzeki Zelwianki, od wsi Koszele do Różany, nawiązując łączność w lewo z I batalionem mińskiego pułku, a w prawo z oddziałami rotmistrza Władysława Dąbrowskiego. Ugrupowanie batalionu przedstawiało się następująco: sztab batalionu, 2 kompania i kompania karabinów maszynowych ześrodkowała się w Różanie, 1 kompania plutonami w Koszelach i Pawłowiczach, 3 kompania w Zapolu i Ostrowie, a 4 kompania wysunięta została do Kossowa[6]. Do walki doszło pod koniec lutego. Batalion walczył z III Brygadą[a] bolszewickiej Zachodniej Dywizji Strzelców. Polakom udało się odrzucić nieprzyjaciela za Szczarę i opanować Słonim. Tu przeszli do obrony i trwali w niej przez cały marzec[5]. 16 kwietnia o świcie batalion, działając w składzie grupy płk. Aleksandra Boruszczaka, rozpoczął natarcie, a dwa dni później zajął Skwarczyce i Małachowice[8]. Następnego dnia nieprzyjaciel rozpoczął odwrót. Słaby opór obrońców spowodował, ze batalion mjr. Bobiatyńskiego dość łatwo zajął Baranowicze, a za działalność na polu boju uzyskał przydomek „żelaznego”[9].

Po opanowaniu Baranowicz batalion przeszedł na „linię starych okopów niemieckich” i 24 kwietnia zorganizował obronę w rejonie Wielkich Horodyszcz. Tam do końca czerwca toczył boje z czerwonoarmistami. Od 27 maja pozycje obronne I batalionu wsparł w pełni sformowany II batalion wileńskiego pułku kpt. Stanisława Wojtkiewicza[9], a dowodzenie pułkiem przejął płk Edward Adamski[10].

Na początku lipca oddziały Frontu Litewsko-Białoruskiego rozpoczęły ofensywę[11]. Tworzące III Brygadę Litewsko-Białoruską pułki strzelców: wileński i miński nacierały w kierunku na Słuck. Na początku sierpnia przełamały obronę bolszewickich 65. i 71 pułków strzelców i sforsowały Łań. 10 sierpnia III Brygada L-B zajęła Słuck i zabezpieczała południowe skrzydło zgrupowania uderzeniowego dążącego do osiągnięcia dogodnej rubieży do obrony linii Berezyny[9].

Po zakończeniu działań zaczepnych Wileński pułk strzelców przeszedł do odwodu i do 22 października kwaterował w Nowych Dorohach. Tu nastąpiła reorganizacja Dywizji litewsko-Białoruskiej. Pułk wraz z Mińskim pułkiem strzelców utworzył I Brygadę Litewsko-Białoruską płk. Bolesława Freja[9].

Pod koniec października pułk ponownie wszedł do walki. 31 października jego II batalion zdobył przyczółek mostowy w Mościszczach. Tu strzelcy wileńscy odparli kontratak batalionu bolszewickiego 462 pułku strzelców i nadal prowadzili natarcie. 2 listopada sforsowano Berezynę. Potęgując uderzenie, wspólnie z mińskim i grodzieńskim pułkiem strzelców, 13 pułkiem piechoty i 13 pułkiem ułanów wsparci bateriami 3 pułku artylerii polowej, ruszyli w kierunku Lepla. 5 listopada Polacy zdobyli miasto[12].

Przez całą zimę, do kwietnia 1920 Wileński pułk strzelców obsadzał rotacyjnie pozycje obronne pod miastem. W tym czasie na froncie panował względny spokój. Pułk uzupełniał braki materiałowe i szkolił się. 28 kwietnia do pułku dołączył świeżo sformowany III batalion[13][14].

Pułk w działaniach odwrotowychEdytuj

Na litewsko-białoruskim teatrze działań wojennych front przebiegał wzdłuż Dźwiny i Berezyny. Na Polesiu wyszedł nad Dniepr, a w maju sięgał po Rzeczycę. W myśl rozkazu Naczelnego Dowództwa z 1 kwietnia, nastąpiła reorganizacja struktur Wojska Polskiego. Zlikwidowano Front Litewsko-Białoruski, a na jego bazie utworzono trzy armie bezpośrednio podległe Naczelnemu Wodzowi. 1 Armia gen. Stefana Majewskiego była rozwinięta od Dźwiny po Borysów, 4 Armia gen. Stanisława Szeptyckiego – wzdłuż Berezyny po Polesie, a 7 Armia gen. Gustawa Zygadłowicza osłaniała od strony Litwy. Po stronie przeciwnej operowały wojska Frontu Zachodniego Michaiła Tuchaczewskiego[15].

14 maja 1920 ruszyła bolszewicka ofensywa. 15 Armia gen. Augusta Korka rozpoczęła działania ofensywne na odcinku polskiej 1 Armii i walczącej w jej składzie 1 Dywizji Litewsko-Białoruskiej. Po zaciętych walkach Wileński pułk strzelców wycofał się z Lepla[13]. Następnego dnia stoczył ciężki bój pod Pysznem, by zagrożony okrążeniem odejść na II linię obrony[16]. Między 16 maja a 3 czerwca pułk prowadził działania opóźniające. Wziął też udział w zwrocie zaczepnym 1 Armii i Armii Rezerwowej. Następnie przeszedł do odwodu armii i ześrodkował się w okolicach Tumiłowicz. 23 czerwca bronił pozycji wzdłuż Czernicy i przez dwa dni odpierała ataki nieprzyjaciela[13].

4 lipca rozpoczęła się ofensywa wojsk Michaiła Tuchaczewskiego nad Autą i Berezyną. Pułk strzelców wileńskich stoczył zacięty bój między jeziorami Miadzidoł i Mieżusol. W następnych dniach cofał się ku Niemnowi. gdzie podjęto próbę powstrzymania nieprzyjaciela. Na skutek przełamania linii obrony na odcinku wielkopolskich 15. i 17 Dywizji Piechoty pułk cofał się nadal. 24 lipca, wraz z całą dywizją, został odcięty i zmuszony do przebijania się. Do 12 sierpnia toczył walki nad Orlanką, Nurcem i Bugiem ponosząc dotkliwe straty. Potem skierowany został do obrony na przedpolach Warszawy[13].

Walki pułku na przedpolach stolicyEdytuj

W pierwszej połowie sierpnia Wojsko Polskie przygotowywała się do decydującego starcia z Armią Czerwoną. 1 Armia gen. Franciszka Latinika przyjęła na siebie obronę przedmościa Warszawy. 1 Dywizja Litewsko-Białoruska 12 sierpnia stanęła w odwodzie w okolicy Turowa i Nadarzyna[17]. Jednak w związku z przełamaniem pod Radzyminem obrony 46 pułku piechoty, już nocą z 13 na 14 sierpnia została skierowana na zagrożony odcinek[18]. 14 sierpnia walki toczyły się ze zmiennym szczęściem.

Następnego dnia o świcie wileński pułk wzmocniony „marszówkami” 19. i 35 pułku piechoty uderzył na Radzymin. W wyniku zaciętych walk na bagnety wdarł się do miasta. Jednak bolszewickie kontrataki okazały się na tyle skuteczne, ze musiał on opuścić zdobyte pozycje. Wilniacy powtórzyli uderzenie wieczorem i wspólnie z innymi oddziałami wykonali zadanie. Radzymin został zdobyty[18].

Do 19 sierpnia wileński pułk odpierał ataki bolszewików, a następnie został skierowany do działań osłonowych w Puszczy Białowieskiej. Tu 8 września stoczył zwycięski bój o wieś Wiejki[18].

Działania pułku w okresie bitwy niemeńskiejEdytuj

Zwycięstwa nad Wisłą, Wkrą i Wieprzem, i prowadzone działania pościgowe doprowadziły 2. i 4 Armię nad granicę z Prusami Wschodnimi. Naczelne Dowództwo WP postanowiło zmienić dotychczasowy kierunek natarcia obu związków operacyjnych z północnego na wschodni. 27 sierpnia rozpoczęto przegrupowanie. 2 Armia gen. Edward Rydza- Śmigłego otrzymała rozkaz zajęcia pozycji w rejonie Białegostoku, z odpowiedzialnością za teren na północ od Hajnówki, 4 Armia gen. Leonarda Skierskiego przejścia spod Łomży do rejonu Brześcia i przejęcia odpowiedzialności za odcinek frontu od Hajnówki do Włodawy. 29 sierpnia podjęto intensywne przygotowania do operacji zaczepnej przeciwko wojskom Frontu Zachodniego[19]. Plan przeprowadzenia operacji zakładał skupienie głównego wysiłku na lewym skrzydle 2 Armii i uderzenie przez Niemen w kierunku na Lidę. 4 Armia miała wykonać uderzenie pomocnicze z Polesia w kierunku na Baranowicze[20].

Osobny artykuł: Bitwa nad Niemnem.

1 Dywizja Litewsko-Białoruska wraz 1 Dywizją Piechoty Legionów, 2. i 4 Brygadą Jazdy tworzyło Północną Grupę Uderzeniową, której zadaniem było oskrzydlenie przeciwnika. Po odrzuceniu przez 1 DP Leg. wojsk litewskich w rejonie Sejn, Dywizja L-B skoncentrowała się początkowo w pobliżu Druskiennik, a potem dalej maszerowała w kierunku na Wasiliszki. Opanowanie Wasiliszek spowodowało zablokowanie drogi odwrotu wycofującym się z Grodna oddziałom sowieckim[21]. Od 27 września I Brygada Litewsko-Białoruska blokowała drogę oddziałom trzech sowieckich dywizji przebijających się w kierunku Lidy. W rejonie Lebiody pułki wileński i miński znacznie opóźniły odwrót 3 Armii Władimira Łazariewicza. Ponosząc duże straty w „Krwawym Borze“, przyczyniły się do rozbicia wojsk bolszewickich przez oskrzydlające je oddziały 1 Dywizji Piechoty Legionów. Osłabiony Wileński pułk strzelców został skierowany do Lidy. Tu pozostał do podpisania rozejmu[21].

Na Litwie ŚrodkowejEdytuj

 
Marszałek Józef Piłsudski dokonuje przeglądu Wileńskiego Pułku Strzelców na polach pod Lidą 29 września 1920
 
Wkroczenie do Wilna - gen. Lucjan Żeligowski z komendantem miasta mjr Stanisławem Bobiatyńskim
 
Święto 85 Pułku Strzelców Wileńskich w Wilnie - oddziały w pełnym rynsztunku przed katedrą wileńską; wrzesień 1928

Pod koniec wojny polsko-bolszewickiej, gdy wojska polskie przechodziły do kontrofensywy znad Niemna, do Polski stopniowo powracały ziemie utracone uprzednio na rzecz Armii Czerwonej. Jednak wszelkie działania dążące do opanowania Wilna oficjalną drogą wojskową były niemożliwe ze względu na międzynarodowe zobowiązania rządu polskiego. Chodzi tutaj m.in. o układ w Spa, a także naciski ministerstwa spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii. W tym momencie marszałek Józef Piłsudski zaczął rozpatrywać konieczność przeprowadzenia „nieoficjalnej” akcji wojskowej. 20 września Naczelne Dowództwo Wojska Polskiego wezwało gen. Lucjana Żeligowskiego do Kwatery Głównej stacjonującej w Białymstoku. Żeligowski zameldował się wraz ze swoim adiutantem por. Stanisławem Łepkowskim dopiero 30 września[22]. W czasie rozmowy pomiędzy dwoma wojskowymi Marszałek otwarcie zasygnalizował, że w interesie Polski leży wywołanie w Wilnie powstania miejscowej ludności, które uświadomiłoby zachodniej dyplomacji, iż miasto to zamieszkane jest przez Polaków, którzy nie mogą i nie chcą znaleźć się pod władzą litewską czy też bolszewicką.

Osobny artykuł: Bunt Żeligowskiego.

Marsz oddziałów gen. Lucjana Żeligowskiego na Wilno rozpoczął się o 6.00 8 października. Ich trzonem była 1 Dywizja Litewsko-Białoruska. Już następnego dnia przełamano słaby opór Litwinów i opanowano Wilno. Jako jeden z pierwszych oddziałów do miasta wkraczających do miasta był wileński pułk strzelców. W kolejnych dniach pułk nacierał w kierunku Rykont i 18 października opanował rubież Krasne–Rykonty[21]. Do 21 listopada 1920, czyli do podpisania rozejmu, odpierał ataki wojsk litewskich i niewielkimi silami prowadził wypady przed przedni skraj obrony. Później w pułku wprowadzono dyżury rotacyjne: jeden batalion pozostawał „w linii”, jeden stanowił odwód dowódcy pułku, a trzeci odpoczywał w Wilnie[23].

Po zakończeniu działań wojennych Wileński pułk strzelców wszedł w skład Wojsk Litwy Środkowej, a po jej przyłączeniu do Polski w składzie Wojska Polskiego[23]. 1 października 1921 pułk otrzymał numer 85 i wszedł w skład 19 Dywizji Piechoty[23][24]

Bilans działańEdytuj

W walkach o granice zginęło 13 oficerów i 218 szeregowych pułku[25]. 55 oficerów i żołnierzy zostało odznaczonych Krzyżem Orderu Wojennego Virtuti Militari, 56 Krzyżem Zasługi Wojsk Litwy Środkowej[26], 265 Krzyżem Walecznych[27]. Pułk wziął do niewoli 916 jeńców i zdobył m.in. 12 dział, 73 ckm i 2 lokomotywy[27][23].

Za wszystkie wyczyny wojenne 19 kwietnia 1922 sztandar pułku został udekorowany Srebrnym Krzyżem Orderu Virtuti Militari[28], a 15 sierpnia pułk otrzymał nazwę 85 pułku Strzelców Wileńskich.

Pułk w okresie pokojuEdytuj

 
85 Pułk Strzelców Wileńskich, 1935, Nowa Wilejka, powrót z manewrów

W okresie międzywojennym 85 pułk piechoty stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr III w Nowej Wilejce pod Wilnem, wchodząc w skład 19 Dywizji Piechoty[29].

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 85 pułk piechoty zaliczony został do typu III pułków piechoty o stanach zbliżonych do wojennych. Na czas wojny przewidywany był do działań osłonowych. Corocznie otrzymywał około 1010 rekrutów. Jego obsadę stanowiło 68 oficerów i 2200 podoficerów i żołnierzy[30].

 
19 DP w 1938

Pułk w kampanii wrześniowejEdytuj

Przed wybuchem wojny 85 pułk Strzelców Wileńskich w składzie 19 DP został skierowany do odwodowej Armii „Prusy”[31]. 1 września znajdował się na pozycjach pod Piotrkowem Trybunalskim, gdzie został ostrzelany przez lotnictwo niemieckie. W dniach 3–4 września w toku walk obronnych przestał istnieć jako zwarta jednostka; utracono łączność z resztą 19 DP. Z resztek jednostki został zorganizowany prowizoryczny oddział piechoty. 22 września żołnierze z tej jednostki dotarli do stacji Małoryta, gdzie spotkali podobną grupę rozbitków z 1 pułku piechoty Legionów. Obie te grupy przyłączyły się do Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Polesie”, z którą brały udział w bitwie pod Kockiem w składzie 50 Dywizji Piechoty. Po bitwie grupa żołnierzy z 85 pp ukryła sztandar pułkowy u mieszkańca jednej z okolicznych wsi.

85 Pułk Piechoty Armii KrajowejEdytuj

W wyniku przeprowadzania akcji odtwarzania przedwojennych jednostek wojskowych w 1944 r. na terenie Okręgu Nowogródek AK został utworzony 85 pułk piechoty AK.

Strzelcy wileńscyEdytuj

Dowódcy pułku[32][34]
Zastępcy dowódcy pułku[c]
Kwatermistrzowie pułku
Oficerowie pułku
Podoficerowie i szeregowcy
Obsada personalna pułku w okresie walk o granice [48]
styczeń 1919[49] czerwiec 1920[50] grudzień 1920[51]
Stanowisko Stopień, imię i nazwisko Stopień, imię i nazwisko Stopień, imię i nazwisko
dowódca pułku płk Skrzyszewski mjr Bobiatyński ppłk. Wołkowycki
adiutant pułku por. Wołowicz por. Turbicki por. Parfjanowicz
kapelan - - ks. Niemycki
lekarz naczelny - - por. Bularski
dowódca I batalionu kpt. Adamowicz kpt. Zapolski Downar por. Matarewicz
adiutant chor. Rzecki - ppor. Janiszewski
oficer prowiantowy por. Koziciński - ppor. Łuskowiec
oficer kasowy kpt. Władysław Oziewicz - ppor. Hermanowski
dowódca 1 kompanii kpt. Szczerbicki kpt. Szczerbicki por. Zawadzki
oficer kompanii ppor. Parafianowicz - pchor. Buławski
oficer kompanii ppor. Hermanowski - -
oficer kompanii chor. Liszko - -
dowódca 2 kompanii kpt. Zujewicz por. Zawadzki ppor. Trzetrzewiński
oficer kompanii chor. Giedrojć - pchor. Felczykowski
oficer kompanii chor. Drohowina -
oficer kompanii chor. Czarnocki - -
dowódca 3 kompanii kpt. Stanisław Oziewicz ppor. Jasiński ppor. Kulczyński
oficer kompanii ppor. Rapszewicz - pchor. Rybikowski
oficer kompanii chor. Szemberg - -
oficer kompanii chor. Kotowicz - -
dowódca 4 kompanii kpt. Zapolski por. Matarewicz ppor. Makowski
oficer kompanii ppor. Zawadzki - -
oficer kompanii ppor. Bereśniewicz - -
oficer kompanii chor. Konarzewski-Tejchman - -
dowódca II batalionu mjr Bobiatyński kpt. Wojtkiewicz por. Orzechowski
adiutant chor. Perkowski ppor. Mackiewicz ppor. Mackiewicz
oficer prowiantowy - - ppor. Gaillard
oficer kasowy - - ppor. Krzesiński
dowódca 5 kompanii kpt. Wojtkiewicz por. Orzechowski ppor. Przedwojewski
oficer kompanii ppor. Gaillard - pchor. Teodorczyk
oficer kompanii chor. Kuleszo - -
dowódca 6 kompanii por. Orzechowski ppor. Puzinowski ppor. Puzinowski
oficer kompanii ppor. Brzozowski - pchor. Kasprowiak
oficer kompanii chor. Wieliczko - -
oficer kompanii chor. Bielski - -
dowódca 7 kompanii por. Biełkowski por. Szemiot ppor. Waligóra
oficer kompanii ppor. Szemiot - pchor. Papierski
oficer kompanii chor. Szemberg - -
oficer kompanii chor. Różewski - -
oficer kompanii chor. Rodziewicz - -
dowódca 8 kompanii por. Dąbrowski ppor. Sokołowski kpt. Sokołowski
oficer kompanii chor. Klukowski - ppor. Orłowski
oficer kompanii chor. Lepieszko - -
dowódca 1 komp. k.m. por. Szystowski por. Orzeszko por. Orzeszko
oficer kompanii por. Orzeszko - pchor. Liksza
oficer kompanii ppor. Łuskowiec - -
oficer kompanii ppor. Brzeziński - -
oficer kompanii ppor. Kowszyński - -
oficer kompanii chor. Kozłowski - -
oficer kompanii chor. Sobolew - -
oficer kompanii chor. Witkowski - -
dowódca III batalionu - kpt. Rapszewicz kpt. Rapszewicz
adiutant - ppor. Kowszyniec-Kowszyński ppor. Kurek
oficer prowiantowy - - pchor. Iwaszkiewicz
oficer kasowy - - pchor. Różański
dowódca 9 kompanii - por. Kozłowski ppor. Kijak
oficer kompanii - - pchor. Otrębski
dowódca 10 kompanii - pchor. Węgrzyn por. Romaszkiewicz
oficer kompanii - - pchor. Jurkiewicz
dowódca 11 kompanii - por. Mackiewicz por. Mackiewicz
oficer kompanii - - pchor. Grzegorczyk
dowódca 12 kompanii - por. Pieślak ppor. Węgrzyn
oficer kompanii - - pchor. Adamek
dowódca 2 komp. k.m. - ppor. Sobolew ppor. Bereżecki
oficer kompanii - - pchor. Krasodomski
dowódca 3 komp. k.m. - por. Daniuszkiewicz por. Daniuszkiewicz
dowódca szkoły podofic. - - ppor. Janikowski
oficer kompanii - - pchor. Kotlęga
dowódca komp. technicz. - por. Strumiłło-Pietraszkiewicz por. Strumiłło
oficer kompanii - - pchor. Bogdanowicz
d-ca plutonu łączności - ppor. Skorwid ppor. Skorwid
oficer taborowy - rtm. Sielanko ppor. Tyszewski

Obsada personalna w 1939 rokuEdytuj

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[52][d]

Dowództwo, kwatermistrzostwo i pododdziały specjalne[54]
  • dowódca pułku – ppłk dypl. Jan Kruk-Śmigla
  • I z-ca dowódcy – ppłk Piotr Parfianowicz
  • adiutant – kpt. Tadeusz Fiedorowicz
  • starszy lekarz – mjr dr Zygmunt Siedlecki
  • młodszy lekarz – por. lek. Stanisław Pakuła
  • I z-ca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Edward Lubowicki
  • oficer mobilizacyjny – kpt. adm. (piech.) Henryk Kloza
  • z-ca oficera mobilizacyjnego – kpt. Józef Pelc
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. adm. (piech.) Kazimierz Ryszard Mackiewicz
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Arkadiusz Kowszyk
  • oficer żywnościowy – kpt. Walerian Pete
  • dowódca kompanii gospodarczej i oficer taborowy – vacat
  • oficer placu Nowowilejka – kpt. adm. (piech.) Feliks Witkowski
  • kapelmistrz – por. adm. (kapelm.) Teodor Wołoszczuk
  • dowódca plutonu łączności – por. Wiktor Korycki
  • dowódca plutonu pionierów – por. Witold Roubo
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – por. art. Emil Stanisław Lewicki
  • dowódca plutonu ppanc. – por. Edward Bolesław Krzeczkowski
  • dowódca oddziału zwiadu – por. Michał Jażewicz
I batalion
  • dowódca batalionu – mjr Adam Szymański
  • dowódca 1 kompanii – kpt. Jan Franciszek Deręgowski
  • dowódca plutonu – ppor. Bronisław Teofil Domaradzki
  • dowódca 2 kompanii – kpt. dypl. Albin Potocki
  • dowódca plutonu – por. Franciszek Sienkiewicz
  • dowódca plutonu – ppor. Tadeusz Józef Laszczka
  • dowódca 3 kompanii – por. Kazimierz Jan Persowski
  • dowódca plutonu – chor. Edward Karol Maciejewski
  • dowódca 1 kompanii km – kpt. Artur Jan Pawłowski
  • dowódca plutonu – ppor. Leon Augustyn Torliński
II batalion
  • dowódca batalionu – mjr Jerzy Maciejowski
  • dowódca 4 kompanii – kpt. Jerzy Bychowiec
  • dowódca plutonu – ppor. Włodzimierz Stacewicz
  • dowódca 5 kompanii – kpt. Władysław Malinowski
  • dowódca plutonu – ppor. Edmund Sokołowski
  • dowódca 6 kompanii – p.o. por. Leonard Miecznik
  • dowódca plutonu – ppor. Józef Majewicz
  • dowódca 2 kompanii km – kpt. Anatol Białynowicz
  • dowódca plutonu – ppor. Jan Karol Hanka
III batalion
  • dowódca batalionu – mjr Ludwik Piotr Nowakowski
  • dowódca 7 kompanii – kpt. Henryk Taraszkiewicz
  • dowódca plutonu – ppor. Stanisław Niedźwiecki
  • dowódca plutonu – chor. Bronisław Staniewicz
  • dowódca 8 kompanii – kpt. Bolesław Dziewulski
  • dowódca plutonu – por. Olgierd Stanisław Rumszewicz
  • dowódca plutonu – ppor. Stanisław Kędziora
  • dowódca 9 kompanii – kpt. Czesław Wiścicki
  • dowódca plutonu – por. Wacław Urbanowicz
  • dowódca plutonu – ppor. Jan Matyszczyk
  • dowódca 3 kompanii km – kpt. Marceli Burakowski
  • dowódca plutonu – ppor. Ludwik Franciszek Świderski
  • dowódca plutonu – ppor. Zenon Kodź
  • na kursie – mjr Paweł Kołyszko
  • na kursie – por. Władysław Chwojnowski
  • na kursie – por. Apoloniusz Naplocha
Dywizyjny Kurs Dla Podoficerów Nadterminowych 19 DP
  • dowódca – kpt. Jerzy Rossowski
  • dowódca plutonu – por. Antoni Pstrocki
  • dowódca plutonu – por. Adolf Rusiecki
85 obwód przysposobienia wojskowego „Nowa Wilejka”
  • kmdt obwodowy PW – mjr adm. (piech.) Czesław Szunejko
  • kmdt powiatowy PW Postawy – por. piech. Wincenty Wybraniec
  • kmdt powiatowy PW Oszmiany – por. kontr. piech. Kazimierz Bukowicki

Obsada personalna pułku we wrześniu 1939 roku[47]

Dowództwo
  • dowódca pułku - płk dypl. piech. Jan Kruk-Śmigla
  • I adiutant - kpt. piech. Jerzy Rossowski
  • II adiutant - ppor. rez. Czesław Słuczanowski
  • oficer informacyjny - por. Wacław Urbanowicz
  • oficer łączności - NN
  • kwatermistrz - kpt. int. Arkadiusz Kowszyk
  • oficer płatnik- NN
  • oficer żywnościowy - NN
  • naczelny lekarz - NN
  • kapelan - ks. Wojciech Zięba
  • dowódca kompanii gospodarczej – por. rez Stanisław Swianiewicz
I batalion
  • dowódca I batalionu - mjr Stanisław Chudyba
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej - por. Jerzy Bychowiec
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej - por. Franciszek Sienkiewicz
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej - por. Zdanowicz
  • dowódca 1 kompanii ckm - kpt. Artur Jan Pawłowski
II batalion
  • dowódca II batalionu - mjr Jerzy Maciejowski
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej - ppor. Wojciechowicz
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej - por. Antoni Pstrocki
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej – kpt. Bolesław Dziewulski
  • dowódca 2 kompanii ckm - por. Kazimierz Jan Persowski
III batalion
  • dowódca III batalionu - mjr Ludwik Piotr Nowakowski
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej - NN
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej - por. Władysław Chwojnowski
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej - kpt. Aleksander Sienkiewicz
  • dowódca 3 kompanii ckm - kpt. Marceli Burakowski
Pododdziały specjalne
  • dowódca kompanii przeciwpancernej - por. Edward Bolesław Krzeczkowski
  • dowódca plutonu artylerii piechoty - por. Emil Stanisław Lewicki
  • dowódca kompanii łączności – NN
  • dowódca kompanii zwiadowców – kpt. Czesław Wyścicki
  • dowódca plutonu pionierów - por. Leonard Miecznik, por. rez. Henryk Rekść
  • dowódca plutonu przeciwgazowego - NN

Kawalerowie Virtuti MilitariEdytuj

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1920[26][55]

  • por. Piotr Alencynowicz
  • kpt. Bronisław Balcewicz nr 3350
  • mjr Stanisław Bobiatyński
  • plut. Jan Borkowski[56]
  • ppor. Wacław Bułharowski nr 4097
  • pchor. Stefan Buławski nr 4907
  • ppor. Alojzy Butkiewicz
  • st. strzel. Karol Człapiński
  • ś.p. kpt. Józef Dąbrowski nr 4916
  • plut. Seweryn Darowski
  • ś.p. strzel. Bronisław Danowski nr 8049[57]
  • kpr. Józef Dokurno nr 4101
  • ś.p. kpt. Ryszard Downar-Zapolski[58][e]
  • st. strzel. Michał Domaszewicz nr 4073
  • szer. Nikodem Gwintowt-Dziewiałtowski[56]
  • kpr. Aleksander Grond
  • st. strzel. Jan Jackiewicz
  • ppor. Jan Janikowski nr 4069
  • st. strzel. Hilary Jankowski nr 4050
  • pchor. Konstanty Jurkiewicz nr 4908
  • sierż. Kazimierz Kawałek
  • kpr. Władysław Klimowicz nr 3591
  • kpr. Bronisław Krukowski nr 4285
  • sierż. Henryk Komorowski nr 4167
  • sierż. Antoni Kowalczyk nr 4909
  • sierż. Aleksander Kunca
  • kpr. Adam Kitowski nr 4163
  • ś.p. pchor. Władysław Lachowicz nr 8055[57]
  • pchor. Aleksander Likszo nr 4041
  • por. Benedykt Matarewicz[f]
  • kpr. Konstanty Masiewicz
  • plut. Wacław Michalewicz nr 4180
  • kpr. Antoni Mikulicz
  • plut. Eugeniusz Nawrocki[g] nr 4176
  • plut. Władysław Okrzeja[56]
  • kpr. Eugeniusz Osiński nr 4111
  • plut. Władysław Osiński nr 4076
  • por. Władysław Orzechowski
  • kpt. Stanisław Oziewicz nr 4150
  • plut. Bronisław Pupinik nr 4254
  • ppor. Piotr Parfianowicz nr 4044
  • kpr. Jan Pietraszka[56]
  • plut. Rafał Piotrowski
  • pchor. Michał Rybikowski nr 4906
  • kpt. Leon Rapszewicz
  • plut. Stanisław Serafiński nr 3587
  • pchor. Władysław Słowaniewski nr 8063[57]
  • por. Bazyli Sobolew nr 4072
  • ppor. Stanisław Synoś nr 4110
  • por. Stanisław Szemiot-Połaczyński[h] nr 4917
  • kpt. Witold Szczerbicki nr 3752
  • kpr. Stanisław Syss
  • plut. Szczepan Ślązak nr 4075
  • sierż. Bronisław Stankiewicz nr 4090
  • por. Witold Trubicki nr 4161
  • por. Jan Węgrzyn nr 4188
  • wchm. Paweł Zaleski
  • ś.p. sierż. Stefan Zatoń nr 8067[57]
  • plut. Feliks Zawisza nr 4127

Kawalerowie Krzyża Zasługi Wojsk Litwy ŚrodkowejEdytuj

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Zasługi Wojsk Litwy Środkowej[61]

  • pchor. Jan Adamek
  • st. sierż. Wawrzyn Adamczyk
  • kpt. Bronisław Balcewicz
  • plut. Kazimierz Bisigirski
  • mjr Stanisław Bobiatyński
  • por. Gustaw Budrewicz
  • por. Jan Daniuszewicz
  • strzel. Jan Fic
  • strzel. Jan Góral
  • por. Jan Janikowski
  • por. Jan Janiszewski
  • plut. Hilary Jankowski
  • chor. Konstanty Jurkiewicz
  • plut. Medart Juszkiewicz
  • por. Józef Kępiński
  • por. Stanisław Kijak
  • por. Wacław Kotołowski
  • chor. Wojciech Krasodomski
  • plut. Władysław Kruk
  • kpt. Aleksander Kulczyński
  • st. strzel. Edmund Kurowski
  • kpr. Aleksander Makowski
  • strzel. Józef Masłocha
  • strzel. Jan Michalski
  • kpt. Alfons Michnowicz
  • plut. Eugeniusz Nawrocki
  • kpr. Władysław Noga
  • kpt. Feliks Oskierko
  • por. Władysław Orzechowski
  • por. Stanisław Orłowski
  • por. Antoni Otrębski
  • sierż. Władysław Ostrowski
  • por. Piotr Parfianowicz
  • por. January Pastuszeńko
  • por. Jan Napierski
  • chor. Henryk Pawlicki
  • plut. Bronisław Pupinik
  • plut. Józef Piórko
  • kpt. Leon Rapszewicz
  • pchor. Michał Rybikowski
  • kpr. Antoni Rutkowski
  • plut. Józef Senczek
  • plut. Bolesław Skwarko
  • kpt. Władysław Sokołowski
  • st. sierż. Bronisław Stankiewicz
  • plut. Władysław Sowa
  • st. strzel. Michał Sienkiewicz
  • por. Wacław Trzetrzewiński
  • pchor. Mieczysław Teodorczyk
  • kpr. Adam Tubielewicz
  • por. Bolesław Waligóra
  • wchm. Ignacy Wasilewski
  • sierż. Józef Wandolski
  • por. Zacharjasz Wierzbicki
  • strzel. Józef Wityński
  • por. Tadeusz Zakrzeński

Symbole pułkuEdytuj

Sztandar

W 1928 społeczeństwo Wilna ufundowało sztandar dla pułku[31]. Po bitwie pod Kockiem grupa żołnierzy z 85 pp ukryła sztandar pułkowy u mieszkańca jednej z okolicznych wsi. W 1969 roku został on odnaleziony i obecnie znajduje się w zbiorach Muzeum WP w Warszawie[62].

Odznaka pamiątkowa

Zatwierdzona Dziennym Rozkazem Ministra Spraw Wojskowych nr 3, poz. 43 z 30 stycznia 1923 roku. Odznaka ma kształt stylizowanego orła, trzymającego w szponach nałożony ryngraf emaliowany w kolorze niebieskim. Na tarczy znajduje się wizerunek Matki Boskiej Ostrobramskiej oraz napis NIE DAMY i data powstania pułku 20 12 1918. Dwuczęściowa - oficerska, wykonana w tombaku srebrzonym i oksydowanym, częściowo emaliowana. Projekt: Ferdynand Ruszczyc[63]. Wymiary: 50x44 mm. Wykonanie: Teodor Filipski - Wilno[64].

UwagiEdytuj

  1. Sztab III Brygady Dywizji Zachodniej rozmieścił się w Baranowiczach, a w jej skład w skład wchodziły: „smoleński” pułk, liczący 900 ludzi w Baranowiczach, „grodzieński” pułk, którego batalion znajdował się w Tartaku a reszta w Baranowiczach i „warszawski” pułk, liczący 500 ludzi, obsadzający Słonim. Ponadto brygada posiadała „mazowiecki” pułk huzarów czerwonych, którego szwadron znajdował się w Słonimie i pluton w Tartaku[7].
  2. Według Waligóry nosił imię Czesław [35].
  3. 13 czerwca 1922 roku Minister Spraw Wojskowych zniósł dotychczasowe stanowisko referenta wyszkolenia pułku piechoty i ustanowił etatowe stanowisko zastępcy dowódcy pułku zaszeregowanego do stopnia podpułkownika, wyznaczanego przez Ministra Spraw Wojskowych. Zakres działania zastępcy dowódcy określał dowódca pułku, przed którym był on całkowicie odpowiedzialny[37]. W 1938 roku zmieniona została nazwa stanowiska na „I zastępca dowódcy”. W organizacji wojennej pułku nie było stanowiska zastępcy dowódcy.
  4. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[53].
  5. W Dziejach 85 pp występuje różny zapis nazwiska. Jest zapis kpt. Zapolski, zapis Zapolski-Downar (patrz wyliczenie obsady pułku), jak i kpt. Downar-Zapolski (przy opisie postaci na końcu książki)[59].
  6. Wyróżnił się w bitwie nad Czernicą. Dowódca 4 kompanii; kierował dzielnie przeciwnatarciem w celu odzyskania utraconych stanowisk nowogródzkiego pułku. Przykład nieustraszonego zachowania się jego, wzmocnił na duchu kompanię. Idąc na czele kompanii, wtargnął w masy nacierającego nieprzyjaciela, walcząc na bliską odległość. Został przytem ranny. Kompania 4-a zagrzana jednak jego odwagą, nie ustała w wysiłku i zdobyła dwa karabiny maszynowe[60].
  7. Żołnierz 5 kompanii odznaczył się po raz pierwszy w dniu 17 maja pod Czernicą. Wówczas mimo silnego ognia artylerii i karabinów maszynowych, samorzutnie przeszedł ze swym plutonem do przeciwuderzenia, czem pomógł udatnie swemu batalionowi do osiągnięcia powodzenia. W boju dnia 25 czerwca ubezpieczał prawe skrzydło batalionu. Stwierdziwszy napór nieprzyjaciela, dał natychmiast znać swemu dowódcy i z narażeniem życia wytrwał na stanowisku, broniąc dzielnie skrzydło, aż do chwili, gdy wyczuł, iż sąsiedzi idą do uderzenia. Wówczas rzucił swój pluton naprzód, przyczyniając się do powodzenia. W czasie walki sam osobiście wziął ośmiu jeńców[60].
  8. Wyróżnił się w bitwie nad Czernicą. Dowódca 7 kompanii. W czasie boju kilkakrotnie krwawo wydarł z rąk nieprzyjaciela inicjatywę, uderzając pewnie i stanowczo. Odwaga jego i zimna krew oddziaływały na podwładnych. Idąc za przykładem dowódcy, kilkakrotnie rozbili oni przeważającego nieprzyjaciela, zdobywając karabiny maszynowe i jeńców[60].

PrzypisyEdytuj

  1. Kutrzeba 1926 ↓.
  2. Waligóra 1928 ↓, s. 28-29.
  3. Market 2003 ↓, s. 3.
  4. Waligóra 1928b ↓, s. 9-10.
  5. a b Market 2003 ↓, s. 3-4.
  6. Waligóra 1928a ↓, s. 83.
  7. Waligóra 1928a ↓, s. 84.
  8. Waligóra 1928b ↓, s. 12.
  9. a b c d Market 2003 ↓, s. 4.
  10. Waligóra 1928b ↓, s. 13.
  11. Waligóra 1928b ↓, s. 14.
  12. Market 2003 ↓, s. 4-5.
  13. a b c d Market 2003 ↓, s. 5.
  14. Waligóra 1928b ↓, s. 19.
  15. Cisek, Paduszek i Rawski 2010 ↓, s. 41.
  16. Waligóra 1928b ↓, s. 20.
  17. Waligóra 1928b ↓, s. 24.
  18. a b c Market 2003 ↓, s. 6.
  19. Modrawski 2009 ↓, s. 326–327.
  20. Modrawski 2009 ↓, s. 328.
  21. a b c Market 2003 ↓, s. 7.
  22. Łach 2014 ↓, s. 94.
  23. a b c d Market 2003 ↓, s. 8.
  24. uwaga
  25. Waligóra 1928b ↓, s. 33-34.
  26. a b Waligóra 1928b ↓, s. 34-35.
  27. a b Waligóra 1928b ↓, s. 35.
  28. Waligóra 1928b ↓, s. 31.
  29. Almanach 1923 ↓, s. 52.
  30. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  31. a b Satora 1990 ↓, s. 161.
  32. Prugar-Ketling (red.) 1992 ↓, metryka.
  33. Almanach 1923 ↓, s. 49.
  34. Dowódca pułku kierował osobiście szkoleniem oficerów i był odpowiedzialny za gotowość bojową, całokształt wyszkolenia, służbę gospodarczą i wewnętrzną pułku[33].
  35. Waligóra 1928a ↓, s. 54.
  36. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 45 z 22 listopada 1922 roku, s. 342.
  37. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 24 z 13 czerwca 1922 roku, poz. 357.
  38. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 22 lipca 1922 roku, s. 544.
  39. a b Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 373.
  40. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 5 czerwca 1926 roku, s. 176.
  41. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 21 stycznia 1930 roku, s. 8.
  42. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 26 stycznia 1934 roku, s. 7.
  43. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 99.
  44. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 marca 1930 roku, s. 116.
  45. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 154.
  46. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 150.
  47. a b Bieliński 2017 ↓, s. 64.
  48. Waligóra 1928a ↓, s. 55-56.
  49. Waligóra 1928a ↓, s. 55.
  50. Waligóra 1928a ↓, s. 229-230.
  51. Waligóra 1928a ↓, s. 56.
  52. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 649–650 i 682.
  53. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  54. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 649–650.
  55. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 18 lutego 1922 roku, s. 108-109.
  56. a b c d Waligóra 1928a ↓, s. 103.
  57. a b c d Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 27 z 19 sierpnia 1922 roku, s. 617.
  58. Waligóra 1928a ↓, s. 455-456.
  59. Waligóra 1928a ↓, s. 455.
  60. a b c Waligóra 1928a ↓, s. 246.
  61. Waligóra 1928b ↓, s. 35-36.
  62. Satora 1990 ↓, s. 164.
  63. De Agostini 2005 ↓, s. 8.
  64. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 135.

BibliografiaEdytuj