Województwo podlaskie
Województwo podlaskie – jednostka podziału administracyjnego Polski, jedno z 16 województw. Położone jest w północno-wschodniej części kraju. Przez jego środek przepływa Narew. Siedzibą władz województwa jest Białystok. Na dzień 1 stycznia 2022 województwo miało około 1,1 mln mieszkańców[3]. Obejmuje obszar 20 187,02 km²[2].
| |||||||||||||
| |||||||||||||
Państwo | |||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Kod ISO 3166-2 |
PL-PD | ||||||||||||
TERYT |
20 | ||||||||||||
Siedziba wojewody i sejmiku | |||||||||||||
Wojewoda | |||||||||||||
Marszałek | |||||||||||||
Powierzchnia (31 grudnia 2017) |
20 187,02[2] km² | ||||||||||||
Populacja (1 stycznia 2022) • liczba ludności |
| ||||||||||||
• gęstość |
57 os./km² | ||||||||||||
Urbanizacja |
60,32% | ||||||||||||
Tablice rejestracyjne |
B | ||||||||||||
Adres Urzędu Wojewódzkiego: ul. Mickiewicza 315-213 Białystok | |||||||||||||
Adres Urzędu Marszałkowskiego: ul. Wyszyńskiego 1Białystok | |||||||||||||
Podział administracyjny | |||||||||||||
| |||||||||||||
Położenie na mapie Polski![]() | |||||||||||||
Strona Urzędu Wojewódzkiego | |||||||||||||
Strona Urzędu Marszałkowskiego |
Historia
edytujWojewództwo podlaskie zostało utworzone w 1999 roku z województw poprzedniego podziału administracyjnego:
- całości białostockiego
- większości łomżyńskiego (oprócz gmin: Andrzejewo, Boguty-Pianki, Nur, Szulborze Wielkie i Zaręby Kościelne)
- części suwalskiego (tylko gminy powiatów: augustowskiego, sejneńskiego i suwalskiego z miastem Suwałki).
Województwo posiada fragmenty pierwotnej Puszczy Białowieskiej oraz unikatowe bagna w dolinie Biebrzy i rozlewiska Narwi. Wyróżnikiem jest także wielokulturowość i wielowyznaniowość jego mieszkańców.
Geografia
edytujWedług danych z 1 stycznia 2014 r. powierzchnia województwa wynosiła 20 187,02 km², co stanowi 6,5% powierzchni Polski[4].
Położenie administracyjne
edytujWojewództwo jest położone w północno-wschodniej Polsce i graniczy z[5]:
- Białorusią (z obwodami brzeskim i grodzieńskim) na długości 236,3 km na wschodzie
- Litwą (z okręgami mariampolskim i olickim) na długości 100,3 km na północy
- Rosją (z obwodem królewieckim) dotyka go na trójstyku granic Polski, Rosji i Litwy
oraz z województwami:
- lubelskim na długości 3,9 km na południu
- mazowieckim na długości 345,7 km na południowym zachodzie
- warmińsko-mazurskim na długości 220,4 km na północnym zachodzie
Położenie fizycznogeograficzne
edytujWojewództwo podlaskie znajduje się na terenach Niziny Podlaskiej, Pojezierza Suwalskiego i Niziny Mazowieckiej. Krajobraz urozmaicony, ukształtowany na północy podczas zlodowacenia bałtyckiego, na pozostałym obszarze podczas zlodowacenia środkowopolskiego. Najwyższe wzniesienia występują na północy, gdzie dominuje krajobraz pagórkowaty pojezierny, obejmujący pojezierza: Zachodniosuwalskie, Wschodniosuwalskie, Ełckie, oraz sandrowy pojezierny (Równina Augustowska); w środkowej i południowej części przeważają równiny peryglacjalne (wysoczyzny: Kolneńska, Białostocka, Wysokomazowiecka, Drohiczyńska, Wzgórza Sokólskie, Międzyrzecze Łomżyńskie, Równina Bielska), urozmaicone wcinającymi się w nie kotlinami i dolinami rzek, na zachodzie leży skraj sandrowej Równiny Kurpiowskiej.
Położenie historyczne
edytujW skład województwa podlaskiego wchodzą następujące krainy historyczno-etnograficzne:
- Podlasie (większość powiatu białostockiego, powiat bielski, powiat hajnowski, powiat moniecki, część powiatu siemiatyckiego, część powiatu sokólskiego, wschodnia część powiatu wysokomazowieckiego). Ponadto część ziem regionu znajduje się poza granicami województwa podlaskiego; na obszarze województwa mazowieckiego i lubelskiego, na południe od Bugu (są to ziemie od Węgrowa po Międzyrzec Podlaski)
- Suwalszczyzna (powiat augustowski, północna część powiatu grajewskiego, część powiatu sokólskiego, powiat sejneński, powiat suwalski). Pozostałe ziemie regionu znajdują się w granicach Litwy.
- Mazowsze – ziemia łomżyńska i ziemia wiska (większość powiatu grajewskiego, powiat kolneński, powiat łomżyński, powiat zambrowski, zachodnia część powiatu wysokomazowieckiego, zachodnia część powiatu białostockiego)
- Polesie (część powiatu siemiatyckiego). Pozostałe ziemie regionu znajdują się w granicach województwa lubelskiego, a także Białorusi i Ukrainy.
- Ruś Czarna (mała część powiatu białostockiego i hajnowskiego na wschodzie) Pozostałe ziemie regionu znajdują się w granicach Białorusi.
- Mazury (mała część powiatu grajewskiego, głównie wsie znajdujące się na północ od Grajewa za rzeką Ełk położone wzdłuż granicy z województwem warmińsko-mazurskim).
Topografia
edytujW wymiarze północ-południe województwo rozciąga się na długości 237 km, to jest 2°07′50″. W wymiarze wschód-zachód rozpiętość województwa wynosi 170 km, co w mierze kątowej daje 2°32′29″.
Współrzędne geograficzne skrajnych punktów:
- północny: 54°24′37″ szer. geogr. N – granica państwowa na jeziorze Dunajewo (powiat suwalski),
- południowy: 52°16′47″ szer. geogr. N – nurt Bugu w pd. narożniku działki ewidencyjnej nr 1702 (powiat siemiatycki),
- zachodni: 21°35′34″ dług. geogr. E – zach. narożnik działki ewidencyjnej nr 46/3 (powiat łomżyński),
- wschodni: 24°08′03″ dług. geogr. E – słupek graniczny nr 1495 (powiat białostocki).
Najwyższym punktem jest wierzchołek Rowelskiej Góry – 298 m n.p.m.
Podział administracyjny
edytujWojewództwo podlaskie jest podzielone na 14 powiatów oraz 3 miasta na prawach powiatu.
Powierzchnia stan na 31 grudnia 2017[2], liczba ludności stan na 30 czerwca 2020[6].
- Największe miasta województwa podlaskiego
-
Białystok – fragment rynku z fontanną
-
Suwałki – resursa obywatelska
-
Łomża – panorama od strony Narwi
-
Augustów – kamienica w rynku
-
Bielsk Podlaski – ratusz
Urbanizacja
edytujDemografia
edytujWedług danych z 30 czerwca 2020 r. województwo miało 1 176 576 mieszkańców, co stanowiło 3,1% ludności Polski[6].
Dane z 30 czerwca 2020 r.[6]:
Opis | Ogółem | Kobiety | Mężczyźni | |||
---|---|---|---|---|---|---|
jednostka | osób | % | osób | % | osób | % |
populacja | 1 176 576 | 100 | 603 254 | 51 | 573 322 | 49 |
powierzchnia | 20 187,02 km² | |||||
gęstość zaludnienia (mieszk./km²) |
58 | 30 | 28 |
Bardzo niska gęstość zaludnienia 61 os./km², największe zaludnienie (poza miastami) w zachodniej i środkowej części województwa podlaskiego; w Białymstoku i okolicach mieszka 1/3 ludności; niższy od średniej krajowej stopień urbanizacji 57,8%; wyższy przyrost naturalny 1,2, ujemne saldo migracji (0,6).
Występuje tu najliczniejsze w Polsce skupisko ludności prawosławnej (ok. 300 tys.)[potrzebny przypis], w Grabarce znajduje się ośrodek pielgrzymek prawosławnych (dane z 1999 roku).
Religia
edytujskład wyznaniowy w województwie podlaskim według spisu z 2021 roku
katolicyzm (73.83%)
prawosławie (8.33%)
protestantyzm (0.19%)
restoracjonizm (0.18%)
islam (0.06%)
inne (0.03%)
bezwyznaniowość (17.38%)
Administracja i polityka
edytujSamorząd wojewódzki
edytujOrganem stanowiącym samorządu jest Sejmik Województwa Podlaskiego, składający się z 30 radnych. Siedzibą sejmiku województwa jest Białystok. Sejmik wybiera organ wykonawczy samorządu, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem. Obecny skład zarządu przedstawia się następująco: marszałek – Łukasz Prokorym, wicemarszałkowie: Wiesława Burnos i Marek Malinowski, członkowie zarządu: Bogdan Dyjuk i Jacek Piorunek.
Administracja państwowa
edytujOrganem administracji rządowej jest wojewoda, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Białystok[9], gdzie znajduje się Podlaski Urząd Wojewódzki w Białymstoku. W ramach urzędu działa także delegatura w Łomży[10]. Obecnie wojewodą jest Jacek Brzozowski, a wicewojewodami Paweł Krutul i Ewa Kulikowska[11][12].
Gospodarka
edytujW 2012 r. produkt krajowy brutto woj. podlaskiego wynosił 36,1 mld zł, co stanowiło 2,2% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 30,1 tys. zł (71,7% średniej krajowej), co plasowało podlaskie na 14. miejscu względem innych województw[13].
W 2010 r. produkcja sprzedana przemysłu w woj. podlaskim wynosiła 16,7 mld zł, co stanowiło 1,7% produkcji przemysłu Polski. Sprzedaż produkcji budowlano-montażowej w podlaskim wynosiła 4,8 mld zł, co stanowiło 3,0% tej sprzedaży Polski[14].
Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. podlaskiego w 3. kwartale 2011 r. wynosiło 3220,88 zł, co lokowało je na 11. miejscu względem wszystkich województw[15].
We wrześniu 2019 r. liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie obejmowała ok. 32,8 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 6,9% do aktywnych zawodowo[16].
Według danych z 2011 r. 11,0% mieszkańców w gospodarstwach domowych woj. podlaskiego miało wydatki poniżej granicy ubóstwa skrajnego (tzn. znajdowało się poniżej minimum egzystencji), co stanowiło największy odsetek względem innych województw[17].
Fauna i flora
edytujWedług danych z 31 grudnia 2012 r. w woj. podlaskim lasy obejmowały powierzchnię 618,4 tys. ha, co stanowiło 30,6% jego powierzchni. 32,7 tys. ha lasów znajdowało się w obrębie parków narodowych[18].
W rozległych lasach i puszczach (Puszcza Białowieska, Augustowska, Knyszyńska, Zielona), z których niektóre jako jedyne w Europie zachowały swój pierwotny charakter, można spotkać bogactwo unikatowej fauny i flory.[potrzebny przypis] Spotkać tu można łosie, wilki, rysie i żubry żyjące w Puszczach Białowieskiej oraz Knyszyńskiej.
Ochrona środowiska
edytujNa terenie województwa istnieją 4 parki narodowe, w tym najstarszy w Polsce Białowieski Park Narodowy, a także o największej powierzchni, czyli Biebrzański Park Narodowy. Dwa pozostałe parki narodowe to wigierski i narwiański.
Ochrona przyrody i środowiska naturalnego w województwie podlaskim obejmuje także 3 parki krajobrazowe, 85 rezerwatów przyrody oraz 2051 pomników przyrody.
- Białowieski Park Narodowy
- Biebrzański Park Narodowy
- Narwiański Park Narodowy
- Wigierski Park Narodowy
- Suwalski Park Krajobrazowy
- Park Krajobrazowy Puszczy Knyszyńskiej
- Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi
87 rezerwatów przyrody oraz liczne obszary chronionego krajobrazu.
Transport
edytuj- Drogi ekspresowe: S8, S16, S19, S61
- Drogi krajowe: 8, 16, 19, 58, 61, 62, 63, 64, 65, 66
- Drogi wojewódzkie: 640, 645, 647, 648, 651, 652, 653, 655, 658, 659, 664, 668, 669, 670, 671, 673, 674, 676, 677, 678, 679, 681, 682, 685, 686, 687, 689, 690, 693
Kolejowy
edytujNa terenie województwa podlaskiego znajduje się 36 linii kolejowych, z których 6 jest liniami szerokotorowymi.
- Linie kolejowe[20]: 6, 31, 32, 36, 37, 38, 39, 40, 43, 49, 50, 51, 52, 57, 58, 59, 451, 515, 516, 517, 836, 910, 911, 912, 913, 914, 915, 916, 923, 924, 925, 926, 927, 928, 929
Tabor kolejowy
edytujWojewództwo podlaskie posiada 17 pojazdów szynowych zakupionych przez Urząd Marszałkowski, z których 11 stanowią spalinowe zespoły trakcyjne i autobusy szynowe, a pozostałe to sześć elektrycznych zespołów trakcyjnych. Przewoźnikiem obsługującym tabor należący do Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego jest Polregio.
Seria | Typ | Numery | Liczba | Producent / Modernizator | Źródło |
---|---|---|---|---|---|
EN57AL | Pafawag 5B/6B | 1529, 1536, 1543 ÷ 1544, 1551, 1555 | 6 | Pafawag ZNTK Mińsk Mazowiecki |
|
SA105 | 213Ma | 103 | 1 | ZNTK Poznań | |
SA108 | 215M | 007, 009 | 2 | ZNTK Poznań | |
SA133 | 218Mc | 001 ÷ 002, 009 ÷ 012, 019 ÷ 020 | 8 | Pesa |
Nauka i oświata
edytuj- Akademia Teatralna – Filia w Białymstoku
- Państwowa Wyższa Szkoła Informatyki i Przedsiębiorczości w Łomży
- Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach
- Politechnika Białostocka
- Uniwersytet Medyczny w Białymstoku
- Uniwersytet w Białymstoku
- Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina – Filia w Białymstoku. Wydziały: Instrumentalno-Pedagogiczny, Edukacji muzycznej i Wokalistyki
Uczelnie niepubliczne
edytuj- Wyższa Szkoła Administracji Publicznej im. Stanisława Staszica w Białymstoku
- Wyższa Szkoła Menedżerska w Białymstoku
- Wyższa Szkoła Ekonomiczna w Białymstoku
- Niepaństwowa Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Białymstoku
- Wyższa Szkoła Medyczna w Białymstoku
- Wyższa Szkoła Matematyki i Informatyki Użytkowej w Białymstoku
- Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania w Białymstoku
- Wyższa Szkoła Agrobiznesu w Łomży
- Wyższa Szkoła Zarządzania i Przedsiębiorczości im. Bogdana Jańskiego w Łomży
- Nadbużańska Szkoła Wyższa w Siemiatyczach
- Wyższa Szkoła Wychowania Fizycznego i Turystyki w Białymstoku
- Wyższa Szkoła Suwalsko-Mazurska im. Papieża Jana Pawła II w Suwałkach
- Wyższa Szkoła Służby Społecznej im. ks. Franciszka Blachnickiego w Suwałkach
Seminaria duchowne
edytujBezpieczeństwo publiczne
edytujW województwie podlaskim działa centrum powiadamiania ratunkowego, które znajduje się w Zaściankach i które obsługuje zgłoszenia alarmowe kierowane do numerów alarmowych 112, 997, 998 i 999[22].
Historia
edytujWojewództwo podlaskie, jakkolwiek w niewielkim stopniu pokrywało się z aktualnym obszarem, istniało pod tą nazwą także w latach 1513–1795 (Województwo podlaskie (I Rzeczpospolita)) i 1816–1837. Poniżej jednostki administracyjne istniejące dawniej na obszarze aktualnego województwa podlaskiego.
Wiek XX
edytujPolska Rzeczpospolita Ludowa / III Rzeczpospolita
- Województwo białostockie (1945–1998)
- Województwo suwalskie (1975–1998)
- Województwo łomżyńskie (1975–1998)
II wojna światowa
- Bezirk Bialystok (1941–1945)
- Obwód białostocki (BSRR) (1939–1945)
- Obwód brzeski (BSRR) (1939–1945)
II Rzeczpospolita
- Województwo białostockie (II Rzeczpospolita) (1919–1939)
- Województwo poleskie (II Rzeczpospolita) (1921–1939)
I wojna światowa
- Ober-Ost, Bialystok-Grodno District (1915–1919)
- Generalne Gubernatorstwo Warszawskie (1915–1918)
Wiek XIX
edytujImperium Rosyjskie
- Gubernia grodzieńska (1796/1842–1915)
- Obwód białostocki (Rosja) (1807–1842)
Królestwo Polskie (kongresowe)
- Gubernia łomżyńska (1867–1915)
- Gubernia suwalska (1867–1915)
- Gubernia augustowska (1837–1866)
- Województwo augustowskie (1816–1837)
Księstwo Warszawskie
- Departament łomżyński (1807–1815)
Królestwo Prus
- Prusy Nowowschodnie – departament białostocki (1795–1807)
Wiek XI – Wiek XVIII
edytujKorona Królestwa Polskiego
- Województwo podlaskie (I Rzeczpospolita) (1569–1795)
Wielkie Księstwo Litewskie
- Województwo brzeskolitewskie (1566–1795)
- Województwo podlaskie (I Rzeczpospolita) (1513–1569)
- Województwo nowogródzkie (1507–1795)
- Województwo trockie (1413–1795)
Królestwo Polskie
Księstwo Halicko-Wołyńskie
Wiek X
edytujPrzypisy
edytuj- ↑ Paweł Kmiecik: Jacek Brzozowski został nowym wojewodą podlaskim. RMF24.pl, 2023-12-20. [dostęp 2023-12-20].
- ↑ a b c Urząd Statystyczny w Białymstoku [online], bialystok.stat.gov.pl [dostęp 2020-02-14] .
- ↑ a b GUS, Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2022 roku [online] [dostęp 2023-01-01] (pol.).
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2014 r.. „Powierzchnia i Ludność w Przekroju Terytorialnym”, 2014-07-24. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507.
- ↑ geoportal.gov.pl. geoportal.gov.pl. [dostęp 2013-07-27].
- ↑ a b c Wyniki badań bieżących – Baza Demografia – Główny Urząd Statystyczny [online], demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-11-25] .
- ↑ GUS. Rocznik demograficzny 2008, s. 545.
- ↑ GUS, Tablice z ostatecznymi danymi w zakresie przynależności narodowo-etnicznej, języka używanego w domu oraz przynależności do wyznania religijnego [online], stat.gov.pl [dostęp 2024-07-10] (pol.).
- ↑ (Art. 3.) Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. (Dz.U. z 1998 r. nr 96, poz. 603).
- ↑ (§ 9. Statut PUW w Białymstoku) Zarządzenie Nr 55/09 Wojewody Podlaskiego z dnia 19 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z 2009 r., Nr 128, poz. 1437).
- ↑ Podlaskie ma wicewojewodów - Podlaski Urząd Wojewódzki w Białymstoku - Portal Gov.pl [online], gov.pl [dostęp 2024-04-26] (pol.).
- ↑ Ewa Kulikowska została wicewojewodą podlaskim. I nie chodzi o burmistrz Sokółki [online], isokolka.eu [dostęp 2024-04-26] (pol.).
- ↑ Rocznik Statystyczny Województw 2014, Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 12 stycznia 2015, s. 625, ISSN 1230-5820 .
- ↑ Rocznik Statystyczny Województw 2011 (wybrane tablice), Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 24 stycznia 2012, s. 58–59, ISSN 1230-5820 .
- ↑ Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 28 listopada 2011 r. (M.P. z 2011 r. nr 108, poz. 1099).
- ↑ GUS, Bezrobotni zarejestrowani i stopa bezrobocia. Stan w końcu września 2019 r. [online], stat.gov.pl [dostęp 2019-11-22] (pol.).
- ↑ Ubóstwo w Polsce w 2011r. Główny Urząd Statystyczny, 2012-05-31. s. 15. [dostęp 2012-06-08].
- ↑ Raport o stanie lasów w Polsce 2012, Warszawa: Centrum Informacyjne Lasów Państwowych, 2013, s. 78, ISSN 1641-3229 .
- ↑ Mapa_Drogi_2024 – PZDW [online], www.pzdw.bialystok.pl [dostęp 2024-05-03] .
- ↑ Wykaz linii kolejowych przebiegających przez teren województwa podlaskiego [online], Wrota Podlasia [dostęp 2020-11-22] (pol.).
- ↑ Lista Uniwersytet w Województwie podlaskim http://firmstrony.pl/uniwersytet/wojewodztwo-podlaskie.
- ↑ Wykaz NKA dla lokalizacji Ab. Służb Alarmowych 112. uke.gov.pl. [dostęp 2024-01-28]. (pol.).
Linki zewnętrzne
edytuj- Wrota Podlasia – Podlaski Portal Informacyjny – oficjalny portal Województwa Podlaskiego – prowadzony przez Urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego
- Portal Ciekawe Podlasie – serwis popularyzacyjny na temat Podlasia, prezentujący fotografie i opisy wartościowych obiektów tego regionu
- Województwo podlaskie w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2015-05-20] , liczba ludności na podstawie danych GUS.