Polonia

termin określający Polaków mieszkających poza granicami Polski
Ten artykuł dotyczy Polaków za granicą. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Polonia (z łac. Polonia – Polska) – ogół Polaków mieszkających poza granicami Polski[1].

Polacy na świecie

W węższym znaczeniu Polonia to określenie osób poczuwających się do polskiego pochodzenia i związków z polskością, lecz urodzonych poza Polską. Osoby te związki z tradycją i kulturą narodową zachowują w drugim lub w dalszych pokoleniach i na różnym poziomie identyfikowania się z polskimi sprawami[2]. Określenie to dotyczy np. polskich społeczności w USA, Kanadzie, Francji, Brazylii, w których dominują osoby, których przodkowie opuścili Polskę dziesiątki lat temu[3].

Polonię należy odróżnić od polskiej mniejszości narodowej. Za Polonię uznaje się tylko polskich emigrantów i ich potomków. Określenie to nie obejmuje osób i ich potomków mieszkających na terenach, które w przeszłości należały do państwa polskiego, ale w wyniku zmiany granic znalazły się poza Polską. Argumentem przemawiającym za tym stanowiskiem jest stwierdzenie, że ludzie ci nigdy nie wyjechali z Polski, tylko z przyczyn od siebie niezależnych znaleźli się poza granicami państwa polskiego, oraz fakt, iż oni sami uważają się za Polaków, a nie za Polonię. Po zmianach granicznych w 1945 roku istnieją 3 skupiska (jedno z nich zanikło niedawno) polskich autochtonów poza granicami Polski. Do terenów tych należą:

  • Zaolzie (Śląsk utracony w średniowieczu w większości Polska w 1945 roku odzyskała, poza Polską pozostało przede wszystkim Zaolzie z ludnością należącą do śląskiej podgrupy narodu polskiego, natomiast imigranci polscy z Galicji występujący głównie w Ostrawie niemal doszczętnie zostali zasymilowani przez Czechów; zaolziańscy autochtoni utworzyli rozwinięte polskie zaplecze kulturalne obejmujące polskie szkolnictwo, organizacje, media – zob. Polacy w Czechach)[4][5][6][7][8][9].
  • Spisz (utracony w 1769 – pod koniec XIX wieku ludność polska została tam niemal kompletnie zasymilowana przez Słowaków)[10].
  • Kresy Wschodnie (utracone w latach 1772–1795 w wyniku rozbiorów, częściowo odzyskane w latach 1918–1921 i ponownie utracone w latach 1939–1945 na rzecz ZSRR – zob. Polacy na Litwie, Polacy na Łotwie, Polacy na Ukrainie, Polacy na Białorusi, Polacy w Mołdawii).

LiczebnośćEdytuj

 
Dzień Polonii i Polaków za Granicą w Atenach (2008)
 
Polscy emigranci w Stanach Zjednoczonych, początek XX wieku
 
Gateway Theatre w Chicago, siedziba Fundacji Kopernikowskiej w dzielnicy Jefferson Park
 
Polski sklep na Milwaukee Avenue w Chicago

Liczebność Polonii i Polaków za granicą jest różnie oceniana. Wynika to ze stosowania różnych kryteriów, takich jak urodzenie w Polsce, pochodzenie wieloetniczne, znajomość języka polskiego, czy deklarowana świadomość pochodzenia. W niektórych państwach prowadzone są spisy ludności, w innych przeprowadzane tylko ogólne szacunki, co także zmniejsza porównywalność danych. Ocenia się, że poza Polską żyje 18-20 milionów Polaków i osób polskiego pochodzenia. Jedna trzecia z tej grupy to Polacy urodzeni i ukształtowani w Polsce, reszta to osoby polskiego pochodzenia o różnym stopniu więzi z polskością. Polonia i Polacy za granicą plasują się na szóstym miejscu w świecie pod względem liczebności w stosunku do ludności kraju ojczystego[11].

Według danych szacunkowych Stowarzyszenia Wspólnota Polska poza terytorium Polski mieszka do 21 milionów Polaków i osób pochodzenia polskiego[12].

Skupiska Polaków i osób polskiego pochodzenia w świecie[12].

Państwo i liczebność (od 10 osobowych skupisk):

Państwo Liczebność w 2007
(dane szacunkowe)
Artykuł o Polonii w Wikipedii Oficjalna liczba Polaków
(rok spisu) i uwagi
Afganistan 100
Albania 50 Polonia w Albanii 47[13] (2011)
Algieria 250 Polonia w Algierii
Andora 10
Angola 50
Arabia Saudyjska 100
Argentyna 450 000 Polonia w Argentynie PWN: ok. 170 tys.[14] (2001)
Armenia 1200 Polacy w Armenii
Australia 200 000 Polonia w Australii 170 tys. 354[15] (2011)
Austria 55 000 Polonia w Austrii 41 tys. 509[16] (2011)
Azerbejdżan 1000 Polacy w Azerbejdżanie
Bahrajn 130
Bangladesz 20
Belgia 70 000 Polonia w Belgii 49 tys. 697[17] (2011)
Białoruś 900 000 Polacy na Białorusi 294 tys. 549[18] (2009)
spis sowiecki: 417 tys. 720 (1989)
Boliwia 500 Polonia w Boliwii
Bośnia i Hercegowina 350 Polonia w Bośni i Hercegowinie 258[19] (2013)
Brazylia 1 800 000 Polonia w Brazylii PWN: ok. 800 tys.[20] (2001)
Bułgaria 2600 Polonia w Bułgarii 819[21] (2011)
Chile 10 000 Polonia w Chile
Chiny 300 Polonia w Chinach
Chorwacja 2400 Polonia w Chorwacji 216[22] (2011)
Cypr 500 Polonia na Cyprze   2 tys. 859[23] (2011)
Czarnogóra 200 Polonia w Czarnogórze 57[24] (2003)
Czechy 100 000 Polacy w Czechach 39 tys. 269[25] (2011)
Dania 20 000 Polonia w Danii   29 tys. 864[26] (2011)
Dominikana 100
Egipt 600 Polonia w Egipcie
Ekwador 100
Estonia 5000 Polacy w Estonii 1 tys. 664[27] (2011)
Etiopia 100
Filipiny 100
Finlandia 5000 Polonia w Finlandii 2 tys. 241[28] (2010)
Francja 1 050 000 Polonia we Francji oficjalnie: 33 tys. 836[29] (1999)
PWN: ok. 900 tys.[30] (2001)
Ghana 100
Grecja 50 000 Polonia w Grecji 14 tys. 145[31] (2011)
Gruzja 6000 Polacy w Gruzji ok. 1 tys.[32] (2014)
Gujana 100
Gwatemala 100
Hiszpania 45 000 Polonia w Hiszpanii   57 tys. 250[33] (2011)
Holandia 60 000 Polonia w Holandii 52 tys. 473[34] (2011)
Honduras 100
Indie 100
Indonezja 100
Irak 100
Iran 100
Irlandia 80 000 Polonia w Irlandii   122 tys. 585[35] (2011)
Islandia 7000 Polonia na Islandii   8 tys. 627[36] (2011)
Izrael 4000 Polonia w Izraelu
Japonia 1307[37] Polonia w Japonii
Jemen 50
Jordania 250
Kamerun 100
Kanada 900 000 Polonia w Kanadzie   1 mln 010 tys. 705[38] (2011)
Kazachstan 100 000 Polacy w Kazachstanie 34 tys. 057[39] (2009)
Kenia 100
Kirgistan 1400 Polacy w Kirgistanie
Kolumbia 3000 Polonia w Kolumbii
Kongo 100
Korea Południowa 100
Korea Północna 11
Kostaryka 200
Kuba 150
Kuwejt 250
Liban 700 Polonia w Libanie
Libia 350 Polonia w Libii
Liechtenstein 10
Litwa 300 000 Polacy na Litwie 200 tys. 317[40] (2011)
Luksemburg 3000 Polonia w Luksemburgu 2 tys. 709[41] (2011)
Łotwa 75 000 Polacy na Łotwie 44 tys. 772[42] (2011)
Macedonia Północna 600 Polonia w Macedonii Północnej 162[43] (2002)
Madagaskar 80
Malezja 100
Malta 30 Polonia na Malcie   201[44] (2011)
  779[45] (2016)
Maroko 500 Polonia w Maroku
Mauretania 100
Meksyk 10 000 Polonia w Meksyku ok. 10 tys.[46] (2015)
Mołdawia 10 000 Polacy w Mołdawii 4 tys. 174[47] (2004)
spis sowiecki: 4 tys. 739 (1989)
Monako 100
Mozambik 10
Niemcy 2 000 000 Polacy w Niemczech oficjalnie: 382 tys. 391[48] (2011)
PWN: ok. 1 mln 500 tys.[49] (2001)
Nigeria 100
Nikaragua 100
Norwegia 18 000 Polonia w Norwegii   65 tys. 748[50] (2011)
Nowa Zelandia 6000 Polonia w Nowej Zelandii 2 tys. 166[51] (2013)
Pakistan 50
Panama 200
Papua-Nowa Gwinea 20
Paragwaj 10 000 Polonia w Paragwaju
Peru 5000 Polonia w Peru
Południowa Afryka 35 000 Polonia w Południowej Afryce ok. 30 tys.[52] (2011)
Portugalia 3000 Polonia w Portugalii 803[53] (2011)
Rosja 300 000 Polacy w Rosji 47 tys. 125[54] (2010)
spis sowiecki: 94 tys. 594 (1989)
Rumunia 10 000 Polonia w Rumunii 2 tys. 543[55] (2011)
Rwanda 100
Senegal 100
Serbia 1000 Polonia w Serbii 249[56] (2011)
Singapur 200
Słowacja 10 000 Polacy na Słowacji 3 tys. 084[57] (2011)
Słowenia 200 Polonia w Słowenii   261[58] (2015)
Stany Zjednoczone 10 600 000 Polonia w Stanach Zjednoczonych 9 mln 740 tys. 368[59] (2010)
Sudan 100
Syria 600 Polonia w Syrii
Szwajcaria 20 000 Polonia w Szwajcarii 14 tys. 126[60] (2011)
Szwecja 100 000 Polonia w Szwecji 42 tys. 766[61] (2011)
Tadżykistan 2000 Polacy w Tadżykistanie
Tajlandia 100
Tajwan 100
Tanzania 100
Tunezja 500 Polonia w Tunezji
Turcja 1000 Polonia w Turcji PWN: ok. 500[62] (2001)
Turkmenistan 5000 Polacy w Turkmenistanie
Uganda 100
Ukraina 900 000 Polacy na Ukrainie 144 tys. 130[63] (2001)
spis sowiecki: 219 tys. 179 (1989)
Urugwaj 10 000 Polonia w Urugwaju
Uzbekistan 5000 Polacy w Uzbekistanie
Watykan 50
Wenezuela 4000 Polonia w Wenezueli
Węgry 20 000 Polonia na Węgrzech 7 tys. 001[64] (2011)
Wielka Brytania 500 000 Polonia w Wielkiej Brytanii   654 tys. 010[65][66][67] (2011)
Wietnam 100
Włochy 100 000 Polonia we Włoszech Około 100 000 osób. 105 608 w 2009 roku według Istituto Nazionale di Statistica[68]; 112 000 w 2012 według Caritas[69]; 97 986 w 2015 roku według serwisu comuni-italiani.it[70], 84 619 w 2011 roku według Spisu Powszechnego[71] (2011)
Wybrzeże Kości Słoniowej 100
Zambia 100
Zimbabwe 800 Polonia w Zimbabwe
Zjednoczone Emiraty Arabskie 3000 Polonia w Zjed. Emiratach Arabskich

Powyższe dane podają czasami znacznie większą liczebność Polaków niż inne statystyki, np. spisy powszechne, i nie muszą oznaczać rzeczywistej populacji, a jedynie zbliżoną (szacunkową). W niektórych państwach podczas spisów nie zbiera się danych dotyczących narodowości, w takich przypadkach jedynym źródłem informacji są dane szacunkowe.

Główne ośrodki polonijneEdytuj

Polonia w Niemczech
 
Polacy w Hamburgu
 
Polacy w Berlinie
 
Polska wieś Wierszyna na Syberii
 
Dom Polski w Wiedniu w Austrii
 
Polski kościół i cmentarz w Pleszy w Rumunii

Statystyka (2006) przedstawia największe skupiska polonijne na świecie. Warto jednak zwrócić uwagę, że Polonia istnieje również w takich miejscach jak Oceania, Katar, Mjanma, Nepal, Salwador, Trynidad, Surinam, Antyle Holenderskie, Barbados, Mali oraz Antarktyda (polska stacja badawcza).

Przyczyny emigracjiEdytuj

Polscy emigranci pochodzą z kilku fal migracji:

  • uchodźcy po powstaniach narodowych w XIX wieku (głównie do Francji, Wielkiej Brytanii, Szwajcarii, Niemiec i Ameryki Północnej),
  • emigracja zarobkowa w II połowie XIX wieku aż do 1939 r. (robotnicy głównie do Francji, Belgii i Niemiec; chłopi do Stanów Zjednoczonych, Kanady, Brazylii i Argentyny),
  • emigracja na skutek II wojny światowej oraz z przyczyn politycznych po wojnie,
  • emigracja polskich Żydów na skutek napięć narodowościowych i prześladowań antysemickich (w różnych falach i okresach, przed wojną i po wojnie, m.in. tzw. emigracja pomarcowa lat 1968–1971)
  • emigracja z przyczyn ekonomicznych i politycznych w latach 80. XX wieku,
  • emigracja zarobkowa po 1989 r. (głównie do Wielkiej Brytanii, Irlandii, Niemiec, Austrii, Włoch, Belgii, Kanady i Stanów Zjednoczonych).
  • emigracja zarobkowa po 2004 r. (wstąpienie do UE).

Media polonijneEdytuj

Obecnie emitowane są 4 telewizje nadające z terytorium Polski dla rodaków za granicą należące do trzech największych nadawców telewizyjnych w Polsce – TVP Polonia, iTVN, iTVN Extra i Polsat 1. Kanały te emitują przede wszystkim powtórki z kanałów dla widzów w Polsce.

W Chicago działa największa polskojęzyczna telewizja poza terytorium RP – Polvision Waltera Kotaby.

Zobacz teżEdytuj

Wykaz literatury uzupełniającej: Polonia.

PrzypisyEdytuj

  1. Anna Runge, Jerzy Runge: Słownik pojęć z geografii społeczno-ekonomicznej. Videograf Edukacja, 2008, s. 243–244. ISBN 978-83-60763-48-3.
  2. Rządowy program współpracy z Polonią i Polakami za granicą w latach 2015–2020. Ministerstwo Spraw Zagranicznych, 2015. s. 2–3. [dostęp 2016-12-11].
  3. Definicje, pojęcia dotyczące spraw polonijnych. Ministerstwo Spraw Zagranicznych. [dostęp 2016-12-11].
  4. Poláci na Těšínsku.
  5. Mečislav Borák (red.), Nástin dějin Těšínska, Ostrava 1992.
  6. Leoš Šatava, Národnostní menšiny v Evropě, Praha 1994.
  7. Władysław Sosna (red.), Śląsk Cieszyński, Cieszyn 2001.
  8. Reginald Kneifel, Topographie des kaiserl. königl. Antheils von Schlesien I-III, Brünn 1804-1805.
  9. Wojciech Janik, Bitwa pod Skoczowem 28–30 stycznia 1919 roku: geneza, przebieg, skutki, Cieszyn 1999.
  10. Jerzy M. Roszkowski, Zapomniane Kresy. Spisz, Orawa, Czadeckie w świadomości i działaniach Polaków 1895-1925, 2012.
  11. Rządowy program współpracy z Polonią i Polakami za granicą w latach 2015–2020. Ministerstwo Spraw Zagranicznych, 2015. s. 3–4. [dostęp 2017-11-05].
  12. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u Polonia w liczbach (pol.). W: Polska Diaspora na świecie (dane szacunkowe 2007) [on-line]. Stowarzyszenie „Wspólnota Polska”. [dostęp 2019-08-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-03-26)].
  13. Ambasada RP w Albanii.
  14. Argentyna. Polonia i Polacy, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2019-08-06].
  15. Spis powszechny w Australii.
  16. Spis powszechny w Austrii.
  17. Spis powszechny w Belgii.
  18. Spis powszechny na Białorusi.
  19. Spis powszechny w Bośni i Hercegowinie.
  20. Brazylia. Polonia i Polacy, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2019-08-06].
  21. Spis powszechny w Bułgarii.
  22. Spis powszechny w Chorwacji.
  23. Spis powszechny na Cyprze.
  24. Polonia w Czarnogórze.
  25. Spis powszechny w Czechach.
  26. Spis powszechny w Danii.
  27. Spis powszechny w Estonii.
  28. Spis powszechny w Finlandii.
  29. Obywatele RP we Francji.
  30. Francja. Polonia i Polacy, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2019-08-06].
  31. Spis powszechny w Grecji.
  32. Polski portal kresowy.
  33. Spis powszechny w Hiszpanii.
  34. Spis powszechny w Holandii.
  35. Spis powszechny w Irlandii.
  36. Spis powszechny na Islandii.
  37. Renata Mitsui, Ilu Polaków mieszka w Japonii?, poloniajaponica.jp [dostęp 2020-08-11] (pol.).
  38. Spis powszechny w Kanadzie.
  39. Spis powszechny w Kazachstanie.
  40. Lietuvos Statistikos Departamentas: Lithuanian 2011 Population Census in Brief (ang.). [dostęp 4-12-2012].
  41. Spis powszechny w Luksemburgu.
  42. Spis powszechny na Łotwie.
  43. Spis powszechny w Macedonii Północnej.
  44. Spis powszechny na Malcie.
  45. Updated: Filipinos, Serbs top list of third country nationals working in Malta – The Malta Independent, www.independent.com.mt [dostęp 2019-06-23].
  46. Polska Bibliografia Naukowa.
  47. Spis powszechny w Mołdawii.
  48. Obywatele RP w Niemczech.
  49. Niemcy. Polonia i Polacy, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2019-08-06].
  50. Spis powszechny w Norwegii.
  51. Spis powszechny w Nowej Zelandii.
  52. Ambasada RP w Republice Południowej Afryki.
  53. Spis powszechny w Portugalii.
  54. Spis powszechny w Rosji.
  55. Spis powszechny w Rumunii.
  56. Spis powszechny w Serbii.
  57. Spis powszechny na Słowacji.
  58. Spis powszechny w Słowenii.
  59. Spis powszechny w Stanach Zjednoczonych.
  60. Spis powszechny w Szwajcarii.
  61. Spis powszechny w Szwecji.
  62. Turcja. Polonia i Polacy, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2019-08-06].
  63. Spis powszechny na Ukrainie.
  64. Spis powszechny na Węgrzech.
  65. Spis powszechny w Anglii i Walii.
  66. Spis powszechny w Szkocji.
  67. Spis powszechny w Irlandii Północnej.
  68. Cittadini Stranieri. Popolazione residente per sesso e cittadinanza al 31 Dicembre 2009. Italia – Tutti i Paesi – Istituto Nazionale di Statistica.
  69. „Dossier Statistico Immigrazione 2012” – Caritas.
  70. a b c Polacchi in Italia - comuni-italiani.it
  71. Spis powszechny we Włoszech.
  72. Amt für Statistik Berlin-Brandenburg: Foreign residents of Berlin.
  73. Ausländische Bevölkerung in Hamburg am 31.12.2016.
  74. Statistisches Jahrbuch der Stadt Frankfurt am Main. [dostęp 2018-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-03-14)].
  75. Les immigrés par sexe, âge et pays de naissanceInstitut national de la statistique et des études économiques, 2011.
  76. Aire urbaine 2010 de Marseille – Aix-en-Provence (003) – NAT1 – Population par sexe, âge et nationalité – 2011.
  77. A summary of countries of birth in London, Census Update – Office for National Statistics.
  78. South: Polish immigration – BBC.
  79. Jaka jest najliczniejsza grupa obcokrajowców w Wielkiej Brytanii? Tak, dobrze się domyślacie. [dostęp 2015-08-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-08-10)].
  80. Brussels Institute for Statistics and Analysis: Studies and statistics.
  81. AusländerInnen – linz.at
  82. Cittadini Stranieri. Bilancio demografico anno 2009 e popolazione residente al 31 Dicembre – Tutti i paesi di cittadinanza. Comune: RomaIstituto Nazionale di Statistica, 2014.
  83. Foreign Citizens. Resident Population by sex and citizenship on 31st december october 2013. Province: Roma – Istituto Nazionale di Statistica, 2014.

BibliografiaEdytuj

  • Raport Ambasady RP w Berlinie. W: Raport o sytuacji Polonii i Polaków za granicą 2012. Zespół pracowników Departamentu Współpracy z Polonią i Polakami za Granicą MSZ. Warszawa: Ministerstwo Spraw Zagranicznych, 2013, s. 177. ISBN 978-83-63743-17-8. [dostęp 2013-11-27]. (pol.)
  • Jan Rozwadowski: Emigracja polska we Francji. Europejski ruch wychodźczy. La Madeleine lez Lille, 1927 (304 s.)
  • Edmond Marek: Luźne refleksje. O Polonii francuskiej. Wczoraj – dzisiaj – jutro. Lille 1982 (25 s.)
  • Jan Paweł II a emigracja i Polonia 1978–1989. pod red. R. Dzwonkowskiego, S. Kowalczyka, E. Walewandra. Lublin 1991
  • Edward Kołodziej: Emigracja z ziem polskich i Polonia. (1831–1939). Informator o źródłach przechowywanych w terenowych archiwach państwowych w Polsce. Warszawa, Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, 1997 (185 s.)
  • Rocznik Polonii. Periodyk naukowy poświęcony społeczności polskiej i polonijnej w świecie. Nr 2. Wyd. Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2006 (192 s.)
  • Przegląd Polsko-Polonijny. Periodyk (półrocznik) naukowy poświęcony społeczności polskiej i polonijnej w świecie, Nr 1. Wyd. Stowarzyszenie „Polska w Świecie”. Gorzów Wielkopolski 2011, s. 333, il.

Linki zewnętrzneEdytuj