Otwórz menu główne

Wybory parlamentarne w Polsce w 1993 roku

Wybory parlamentarne w Polsce w 1993 – wybory do Sejmu i Senatu, zarządzone przez prezydenta RP Lecha Wałęsę na 19 września 1993; zostały rozpisane na skutek zarządzenia prezydenta o rozwiązaniu Sejmu 31 maja 1993. Wybory zakończyły się zwycięstwem ugrupowań skupionych w koalicję Sojusz Lewicy Demokratycznej (na czele z SdRP), która zawiązała koalicję z Polskim Stronnictwem Ludowym, które zajęło 2. miejsce (jego prezes Waldemar Pawlak został premierem).

Wybory parlamentarne w Polsce w 1993 roku
Państwo  Polska
Rodzaj wybory parlamentarne
Data przeprowadzenia 19 września 1993
Data zarządzenia 2 czerwca 1993
przez: Prezydenta RP
Lecha Wałęsę[1]
Podstawa prawna Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej; Ordynacja wyborcza do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej
Ordynacja wyborcza proporcjonalna (Sejm), większościowa (Senat)
Głosowanie
poprzednie:
Wybory 1991
następne:
Wybory 1997
Portal Portal Polska

Sytuacja parlamentuEdytuj

Od 31 maja 1993 do dnia wyborów (pierwsze posiedzenie nowo wybranego Sejmu odbyło się 14 października 1993) Rzeczpospolita Polska nie miała urzędującego Sejmu i Senatu. Zgodnie z przepisami konstytucyjnymi funkcje swoje pełnili marszałek Sejmu, marszałek Senatu i wicemarszałkowie.

OrdynacjaEdytuj

Wybory odbyły się na podstawie nowej ordynacji wyborczej, bowiem poprzednia ordynacja z 1991 została uznana za niekorzystną[2]. Uchwalenie nowej ordynacji zostało poparte przez większość klubów parlamentarnych. Prace nad projektem ordynacji ukończono w lutym 1993. 15 kwietnia Sejm uchwalił ordynację. W maju Senat wprowadził poprawki, których część została uwzględniona przez Sejm[2]. 1 czerwca Lech Wałęsa podpisał nową ordynację wyborczą. Nowa ordynacja wprowadziła progi zaporowe dla partii (5%) oraz dla koalicji (8%), ponadto zmieniono sposób liczenia głosów z metody Sainte-Laguë na Metodę D’Hondta. Ordynacja przewidywała również zwiększenie liczby okręgów z 37 do 52, co spowodowało zmniejszenie liczby mandatów w okręgu. Ordynacja przewidywała okręgi 6-, 5-, 4- oraz 3-mandatowe[2]. W wyborach do Sejmu w okręgach według ordynacji proporcjonalnej wybierano 391 posłów. Mandaty dzielono metodą D’Hondta pomiędzy komitety, które uzyskały co najmniej 5%, a w przypadku koalicyjnych komitetów wyborczych (KKW) – 8% głosów. Z progu tego zwolnione były komitety wyborcze organizacji mniejszości narodowych. Pozostałe 69 mandatów obsadzano z list ogólnopolskich, na których kolejność kandydatów ustalały same komitety[2]. Mandaty z list tych przydzielano proporcjonalnie metodą D’Hondta; mogły je uzyskać komitety, które uzyskały co najmniej 7% głosów. Mandaty uzyskiwali posłowie z najwyższych pozycji na listach, z pominięciem tych, którzy zostali wybrani w okręgach wyborczych.

Komitety wyborcze do Sejmu i SenatuEdytuj

Komitety, które zarejestrowały listy ogólnopolskie kandydatów do Sejmu
Nr listy Komitet wyborczy Lider Hasła wyborcze
1 Porozumienie Centrum   Jarosław Kaczyński Bóg nam dał numer 1;
Polsko! Czas na zmiany
2 Katolicki Komitet Wyborczy „Ojczyzna”   Wiesław Chrzanowski
3 Polskie Stronnictwo Ludowe – Porozumienie Ludowe   Gabriel Janowski
4 Konfederacja Polski Niepodległej   Robert Moczulski
5 Sojusz Lewicy Demokratycznej   Aleksander Kwaśniewski Tak dalej być nie musi;
Mamy te same kłopoty, pokonajmy je razem!;
SLD na 5
6 Polskie Stronnictwo Ludowe   Waldemar Pawlak Polska potrzebuje gospodarza;
Żywią, bronią, gospodarują;
6 najwyższa wygrana
7 Kongres Liberalno-Demokratyczny   Donald Tusk Milion nowych miejsc pracy;
Żadnych haseł, tylko fakty
8 Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”   Marian Krzaklewski
9 Unia Demokratyczna   Tadeusz Mazowiecki Po pierwsze gospodarka!
10 Bezpartyjny Blok Wspierania Reform   Andrzej Olechowski
11 Unia Pracy   Ryszard Bugaj
12 Unia Polityki Realnej   Janusz Korwin-Mikke
15 Koalicja dla Rzeczypospolitej   Jan Olszewski
17 Partia X   Stanisław Tymiński
19 Samoobrona – Leppera   Andrzej Lepper Może, a więc musi być lepiej

Kampania wyborczaEdytuj

Kampania wyborcza odbywała się w atmosferze przesunięcia nastrojów społecznych w kierunku lewicy. Większość społeczeństwa obciążała winą za chaos i ubóstwo rządy solidarnościowe. W ciągu dwóch lat odwróciły się proporcje osób oceniających pozytywnie i negatywnie „Solidarność”. Zmalała natomiast liczba osób negatywnie nastawionych do PZPR. Partie wywodzące się z dawnych PZPR i ZSL były postrzegane jako mające kompetentną i dobrze przygotowaną kadrę oraz racjonalny program społeczno-gospodarczy[3]. 10 sierpnia upłynął termin zgłaszania kandydatów na posłów. W wyborach wzięły udział 34 komitety

SLDEdytuj

7 lipca 1993 28 organizacji podpisało umowę koalicyjną. W skład koalicji wchodziły m.in. Ruch Ludzi Pracy oraz Polska Partia Socjalistyczna. Na 613 kandydatów koalicji 249 było członkami Socjaldemokracji Rzeczypospolitej Polskiej[3]. Sama kampania miała charakter spokojny i wyważony. SLD przedstawiał się jako ugrupowanie odpowiedzialne i będące przeciwwagą dla radykalizmu prawicy[4]. Wyważona kampania spowodowała wzrost poparcia dla SLD do poziomu 15%. Poparcie utrzymywało się na tym samym poziomie i dawało miejsce w czołówce sondaży[5].

PSLEdytuj

Główne hasło PSL brzmiało: „Polska Potrzebuje gospodarza”. Kampania przebiegała spokojnie, lecz zdarzała się umiarkowana krytyka zarówno UD i KLD, którym stawiano zarzuty nadmiernego liberalizmu, jak i SLD, zarzucając mu popieranie UD. Jednocześnie kierownictwo PSL przedstawiało partię jako daleką od kłótni i podziałów. Stonowana kampania spowodowała, że w sondażach PSL zajmowało 2. lub 3. miejsce z poparciem rzędu 12–16%[5].

Unia DemokratycznaEdytuj

W czerwcu Unia Demokratyczna negocjowała wspólny start z Kongresem Liberalno-Demokratycznym, jednak z uwagi na obawy przed utratą wyborców oba ugrupowania poszły do wyborów samodzielnie[5]. Na listach partii znaleźli się posłowie „Solidarności” głosujący przeciwko wnioskowi o odwołanie rządu Hanny Suchockiej [5]. Kampania partii nacechowana była osobistymi ambicjami jej członków.

Na listach w jednym okręgu znajdowało się po kilka znanych nazwisk (m.in. Jacek Kuroń i Bronisław Geremek w Warszawie)[5]. Sondaże przedwyborcze dawały partii 13–16% poparcia, zaś w lipcu partia osiągnęła 21% poparcia[5].

BBWREdytuj

Kampania BBWR opierała się na autorytecie i poparciu prezydenta Lecha Wałęsy. Ugrupowanie skupiało przypadkowe osoby. Z powodu skłócenia prezydenta z obozem postsolidarnościowym, nie zdołało zawiązać koalicji z żadnym z ugrupowań tworzących rząd Hanny Suchockiej. W momencie powstania BBWR cieszył się poparciem sięgającym 18%, jednak z powodu braku nadziei na zawarcie szerokiej koalicji przez ugrupowania postsolidarnościowe, w ciągu kilku miesięcy poparcie spadło do 6–7%[6].

KKW „Ojczyzna”Edytuj

Komitet wyborczy powstał 13 lipca w Gdańsku. Koalicję patronatem objął arcybiskup Tadeusz Gocłowski. Główną partią tworzącą porozumienie było Zjednoczenie Chrześcijańsko-Narodowe. Oprócz ZChN w skład koalicji weszły Partia Konserwatywna, Stronnictwo Ludowo-Chrześcijańskie, Partia Chrześcijańskich Demokratów oraz Federacja Polskiej Przedsiębiorczości. Komitet wyborczy „Ojczyzna” zarejestrował się jako koalicja wyborcza, co spowodowało konieczność przekroczenia progu 8%[7].

Pozostałe istotne partie prawicyEdytuj

Głównym partiom prawicowym (ZChN, Porozumieniu Centrum, Porozumieniu Ludowemu i Ruchowi dla Rzeczypospolitej) nie udało się osiągnąć porozumienia i wystartowały w wyborach samodzielnie[8]. Toczone przez okres dwóch miesięcy rozmowy pomiędzy RdR a PC w sprawie koalicji dostarczyły jedynie radości dziennikarzom oraz przeciwnikom ugrupowań. Obie partie nie doszły do porozumienia. 19 czerwca Jarosław Kaczyński stworzył blok wyborczy Porozumienie CentrumZjednoczenie Polskie, obejmujący kilka małych partii. 6 lipca Jan Olszewski powołał natomiast wokół RdR blok wyborczy o nazwie Koalicja dla Rzeczypospolitej (KdR)[9].

SamoobronaEdytuj

Kampania Samoobrony oparta była o osobę jej lidera Andrzeja Leppera. Krytykował on polski kapitalizm i klasę polityczną jako podległą międzynarodowej finansjerze. Z kolei w Praszce w województwie częstochowskim grupa działaczy Samoobrony pobiła niepełnosprawnego burmistrza i obwiozła go na taczkach po rynku, a osoby odpowiedzialne zostały przedstawione przez Andrzeja Leppera jako bohaterowie sprawy[10].

KościółEdytuj

Postawa Kościoła katolickiego w kampanii wyborczej należała do powściągliwych. Słowo pasterskie biskupów ograniczyło się do wskazania zasad moralnych, jakimi powinni się kierować katolicy. Wyjątkiem była postawa arcybiskupa Józefa Życińskiego, który skrytykował postkomunistów, porównując obejmowanie przez nich władzy po upadku komunizmu do oddania władzy w powojennych Niemczech w ręce nazistów[7].

Wyniki głosowania i wyniki wyborów do Sejmu II kadencjiEdytuj

Frekwencja w wyborach do Sejmu wyniosła 52,13%[11] i była wyższa od frekwencji w poprzednich wyborach parlamentarnych, lecz także wyraźnie niższa niż w pierwszej turze wyborów z 1989. Najmniejszą frekwencję odnotowano na terenach dawnej kongresówki, a największą na terenach dawnej Galicji[10].

Wyniki wyborów do Sejmu RPEdytuj

 
Wyniki wyborów do Sejmu 1991–2015
 
Zwycięzcy w poszczególnych okręgach w wyborach do Sejmu RP
Komitet wyborczy[12] Głosy Mandaty
Liczba % +/− Liczba +/− %
Sojusz Lewicy Demokratycznej 2 815 169 20,41   8,42 171   111 37,17
Polskie Stronnictwo Ludowe 2 124 367 15,40   6,73 132   84 28,70
Unia Demokratyczna 1 460 957 10,59   1,73 74   12 16,09
Unia Pracy 1 005 004 7,28 41 8,91
Konfederacja Polski Niepodległej 795 487 5,77   1,73 22   24 4,78
Bezpartyjny Blok Wspierania Reform 746 653 5,41 16 3,48
Mniejszość Niemiecka 60 770 0,44   0,74 3   4 0,65
Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Niemców – DFK 23 396 0,17 1 0,22
Katolicki Komitet Wyborczy „Ojczyzna”[a] 878 445 6,37   3,28[b]   53[c]
Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność” 676 334 4,90   0,15   27
Porozumienie Centrum 609 973 4,42   4,29   44
Kongres Liberalno-Demokratyczny 550 578 3,99   3,50   37
Unia Polityki Realnej 438 559 3,18   0,92   3
Samoobrona – Leppera 383 967 2,78   2,75
Partia X 377 480 2,74   2,27   3
Koalicja dla Rzeczypospolitej 371 923 2,70
Polskie Stronnictwo Ludowe – Porozumienie Ludowe 327 085 2,37   3,10   28
Ruch Autonomii Śląska 26 357 0,19   0,17   2
NOT Stowarzyszenia Techniczne 22 717 0,16
Ojczyzna – Lista Polska 15 958 0,12
Polska Wspólnota Narodowa – Polskie Stronnictwo Narodowe 14 989 0,11   0,06
Polska Partia Przyjaciół Piwa 14 382 0,10   3,17   16
Pojednanie i Przyszłość Niemiecka Wspólnota 13 776 0,10   0,05
Związek Białoruski 10 164 0,07
Mniejszość Niemiecka 10 068 0,07
Otwarta Kampania Niezależnych – Poza Układem 6918 0,05
Polska Unia Pracujących 6789 0,05
Mniejszość Niemiecka woj. olsztyńskiego 2444 0,02
Rzemieślnicza Partia Polski 2251 0,02
Wyborcza Akcja Bezrobotnych 900 0,01
Polska Partia Odnowy Kraju 663 0,01
Polski Front Narodowy 565 0,01
Narodowe Towarzystwo Oświatowe 463 0,01
Spółdzielczy Dom 418 0,01
Polski Front Patriotyczny 258 0,01
Ogółem 13 796 227 100,00 460 100,00
Głosy nieważne 619 359 4,30   1,33
Frekwencja 14 415 586 52,13   8,93

Podział mandatów i rozkład procentowy poparcia w wyniku wyborów z uwzględnieniem podziału na późniejszą koalicję rządzącą w kolejności: ugrupowania rządowe, opozycja parlamentarna i pozaparlamentarna (komitety, które nie przekroczyły 1% poparcia w skali kraju, potraktowano zbiorczo):

171 132 74 41 22 16
SLD PSL UD UP KPN
SLD PSL UD UP KPN BBWR „O” NSZZ PC KLD UPR S–L X

Wyniki wyborów do Senatu RPEdytuj

 
Zwycięzcy w poszczególnych okręgach w wyborach do Senatu RP
 
Rozkład mandatów
Komitet wyborczy[13][14] Głosy Mandaty
Liczba % +/– Liczba +/–
Sojusz Lewicy Demokratycznej 5 036 884[d] 18,45   7,84 37   33
Polskie Stronnictwo Ludowe 3 206 131 11,74   4,24 36   28
Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność” 2 535 543 9,29   0,39 9   2
Unia Demokratyczna 3 034 681 11,12   5,30 4   17
Bezpartyjny Blok Wspierania Reform 2 193 980 8,04 2
Unia Pracy 1 121 744 4,11 2
Kongres Liberalno-Demokratyczny 1 115 403 4,09   2,44 1   5
Zjednoczenie Polskie 607 624 2,23   6,81[e] 1   8
Polskie Stronnictwo Ludowe – Porozumienie Ludowe 285 406[f] 1,05   2,82 1   6
Mniejszość Niemiecka 124 986 0,46   0,10 1  
KW Aleksandra Gawronika 122 645 0,45 1
KW Klubu Inteligencji Katolickiej w Białymstoku oraz Stowarzyszenia Rodzin Katolickich Archidiecezji Białostockiej 99 737 0,37   0,07[g] 1
KW Henryka Stokłosy 84 740 0,31   0,05 1  
KW SOLSKA 75 419 0,28 1
Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Rolników Indywidualnych „Solidarność” 61 044[h] 0,22 1
KW Jerzego Madeja 42 601 0,16   0,03 1
Konfederacja Polski Niepodległej 1 693 617 6,20   0,06   1,53   4
Katolicki Komitet Wyborczy „Ojczyzna” 890 551[i] 3,26   7,73[j]   12
Samoobrona – Leppera 650 727 2,38
Unia Polityki Realnej 434 657 1,59   0,03
Ruch Autonomii Śląska 304 877 1,12
Koalicja dla Rzeczypospolitej 290 361 1,06
Polska Partia Przyjaciół Piwa 77 365 0,28
NOT Stowarzyszenia Techniczne 46 131 0,17
Ojczyzna - Lista Polska 37 055 0,14
Partia X 33 223 0,12   1,70
Pozostałe komitety wyborcze 3 091 001 11,32
Razem 100,00 100
Głosy ważne 13 985 535 97,07
Głosy nieważne 422 832 2,93   0,54
Frekwencja 14 408 367 52,10   8,90
37 36 9 4 2 2 1 1 1 1 1 1 4
SLD PSL NSZZ UD UP KW
SLD PSL NSZZ UD BBWR UP KLD KPN „O”

Skutki wyborówEdytuj

Największe poparcie w skali kraju zdobył Sojusz Lewicy Demokratycznej[15]. Największy wzrost głosów koalicja odnotowała w takich miastach jak Sosnowiec, Łódź, Piła, Włocławek i Legnica[16]. Przewaga ugrupowania nie pozwoliła na wyłonienie rządu. Wskutek wprowadzenia progów zaporowych, do parlamentu dostała się znacznie mniejsza liczba ugrupowań niż po wyborach w 1991 (bez reprezentacji w Sejmie zostało 4 476 901 tych, którzy poszli głosować)[15]. Po negocjacjach koalicyjnych SLD zrezygnował z wystawienia swojego kandydata na premiera. Koalicja poinformowała prezydenta Lecha Wałęsę, że premierem zostanie Waldemar Pawlak z PSL. Wobec dużej przewagi koalicji SLD-PSL prezydent utracił możliwość wpływu na rząd i powołał rząd Waldemara Pawlaka[17].

Zobacz teżEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Komitet nie przekroczył progu 8% głosów ważnych obowiązującego dla komitetów koalicyjnych, jak również progu 7% głosów ważnych dla ogólnopolskich list wyborczych.
  2. W porównaniu z sumarycznym wynikiem Wyborczej Akcji Katolickiej i Partii Chrześcijańskich Demokratów z wyborów 1991.
  3. W porównaniu z sumą mandatów Wyborczej Akcji Katolickiej i Partii Chrześcijańskich Demokratów zdobytych w wyborach 1991.
  4. W tym liczba głosów oddanych na Polską Partię Socjalistyczną (10 985 głosów).
  5. W porównaniu z wynikiem Porozumienia Obywatelskiego Centrum w 1991 roku.
  6. W tym liczba głosów oddanych na KW „Porozumienie Ludowe” (46 492 głosy).
  7. W porównaniu z wynikiem Klubu Inteligencji Katolickiej w 1991 roku.
  8. W tym liczba głosów oddanych na KW „Rolnicza Solidarność” (10 985 głosów).
  9. W tym liczba głosów oddanych na Zjednoczenie Chrześcijańsko-Narodowe (486 387 głosów) i Partię Chrześcijańskich Demokratów (81 029 głosów).
  10. W porównaniu z sumarycznym wynikiem Wyborczej Akcji Katolickiej i Partii Chrześcijańskich Demokratów z wyborów 1991.

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj