Otwórz menu główne
Państwa federacyjne na świecie (kolor zielony)

Federacja (łac. fœderatio ‘przymierze’), in. państwo związkowe[1], państwo federalne (ang. federal state) – państwo składające się z części obdarzonych autonomią (stanów, krajów związkowych, prowincji i kantonów), ale posiadających wspólny (federalny) rząd.

Części tworzące federację posiadają zwykle szeroką autonomię wewnętrzną oraz tworzą w niektórych kwestiach własne prawa; wspólna jest waluta oraz polityka zagraniczna i obronna.

Spis treści

Historyczne znaczenie federacjiEdytuj

Federacja w starożytnej Grecji była formą uzależnienia polis. Był to związek polityczny greckich polis z Macedonią, w którym polis musiały całkowicie podporządkować się Filipowi II w polityce zagranicznej, lecz zachowały samodzielność w swojej polityce wewnętrznej.

Zobacz też Związek Morski.

Cechy federacjiEdytuj

Istnieją jednak[styl do poprawy] pewne stałe, powtarzające się rozwiązania. Profesor Konstanty Wojtaszczyk na ich podstawie wyróżnił następujące cechy federacji:

  1. Terytorium państwa federacyjnego, pod względem polityczno-administracyjnym nie jest jednolitą całością; składa się ono z terytoriów podmiotów federacji, pozbawionych prawa pełnego uczestnictwa w stosunkach międzynarodowych i z reguły niemających prawa secesji.
  2. Podmioty federacji rozporządzają władzą ustrojodawczą i ustawodawczą, tzn. mają prawo przyjęcia własnej konstytucji i uchwalenia, w ramach podziału kompetencji, ustaw obowiązujących na własnym terytorium. Zgodnie z zasadą subordynacji, akty te powinny być zgodne z ustawodawstwem federacji. Federalne organy ustawodawcze mogą ponadto wydawać specjalne akty prawne dla poszczególnych członków federacji.
  3. Części składowe federacji mogą mieć własny system prawny i sądowy.
  4. Istnieje podwójne obywatelstwo: każdy obywatel w większości państw jest obywatelem związku i odpowiedniej części składowej federacji (tak jest w Austrii, Niemczech, Szwajcarii, Stanach Zjednoczonych).
  5. Parlament związkowy jest przeważnie dwuizbowy; interesy podmiotów federacji reprezentuje izba wyższa. Występują dwie zasady reprezentowania części składowej: zasada równego przedstawicielstwa (na przykład w Stanach Zjednoczonych po dwóch senatorów z każdego z pięćdziesięciu stanów, a w Szwajcarii po dwóch deputowanych z każdego z dwudziestu sześciu kantonów w Radzie Kantonów) oraz zasada przedstawicielstwa zróżnicowanego w zależności od liczby ludności (w Australii, Kanadzie, Niemczech).
  6. Istnieje podział kompetencji między federację i jej części składowe. Praktyka ustrojowa różnych krajów federacyjnych wskazuje na trojakiego rodzaju rozwiązania w tym zakresie. Są to:
    • dualistyczny federalizm (w Stanach Zjednoczonych, Szwajcarii, Meksyku, Brazylii, Australii), gdzie konstytucja państwa związkowego ustanawia sferę wyłącznej kompetencji związku poprzez wskazanie kwestii, w do których tylko władze federalne mogą wydawać akty normatywne; wszystkie pozostałe, niezastrzeżone przez konstytucję, należą do kompetencji podmiotów federacji
    • zasada wyłącznej kompetencji związku i sfery tak zwanych konkurencyjnych kompetencji (w Austrii, Niemczech)
    • trójczłonowy system rozgraniczania kompetencji, polegający na wyróżnieniu wyłącznych kompetencji związku, wyłącznych kompetencji części składowych związku oraz wspólnych kompetencji władz centralnych i władz podmiotu federacji (w Indiach).

Federacje świataEdytuj

Państwo Forma rządów Części składowe federacji Pozostałe jednostki administracyjne Głowa państwa
  Argentyna republika 23 prowincje 1 miasto autonomiczne prezydent
  Australia monarchia 6 stanów 3 terytoria federalne
(oraz 7 terytoriów zależnych)
królowa
  Austria republika 9 krajów związkowych - prezydent
  Belgia monarchia 3 regiony - król
  Bośnia i Hercegowina republika 2 części składowe 1 dystrykt Prezydium
  Brazylia republika 26 stanów 1 dystrykt federalny prezydent
  Etiopia republika 9 regionów 2 miasta wydzielone prezydent
  Indie republika 29 stanów 7 terytoriów prezydent
  Irak republika 18 prowincji - prezydent
  Kanada monarchia 10 prowincji 3 terytoria królowa
  Komory republika 3 wyspy - prezydent
  Malezja monarchia 13 stanów 3 terytoria federalne król
  Meksyk republika 31 stanów
1 miasto
- prezydent
  Mikronezja republika 4 stany - prezydent
  Nepal republika 7 prowincji - prezydent
  Niemcy republika 16 krajów związkowych - prezydent
  Nigeria republika 36 stanów 1 terytorium prezydent
  Pakistan republika 4 prowincje 2 terytoria
2 regiony
prezydent
  Rosja republika 46 obwodów
22 republiki
9 krajów
4 okręgi autonomiczne
3 miasta wydzielone
1 obwód autonomiczny
- prezydent
  Saint Kitts i Nevis monarchia 2 wyspy - królowa
  Somalia republika 18 regionów - prezydent
  Stany Zjednoczone republika 50 stanów 1 dystrykt federalny
(oraz 14 terytoriów zależnych)
prezydent
  Sudan republika 18 prowincji - prezydent
  Sudan Południowy republika 28 stanów - prezydent
  Szwajcaria republika 26 kantonów - Rada Związkowa
  Wenezuela republika 23 stany 1 dystrykt federalny
1 terytorium
prezydent
  Zjednoczone Emiraty Arabskie monarchia 7 emiratów - prezydent

PrzypisyEdytuj

  1. Edmund Jan Osmańczyk: Encyklopedia ONZ i stosunków międzynarodowych. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo „Wiedza Powszechna”, 1982, s. 161. ISBN 83-214-0092-2.

Zobacz teżEdytuj